• Thứ Tư, 14/01/2004 09:34 (GMT+7)

    Bước đột phá mới trong Trí Tuệ Nhân Tạo

    Ngay từ buổi sơ khai, ngành trí tuệ nhân tạo, hay gọi tắt theo tiếng Anh là AI, đã không ngừng làm kinh ngạc giới vi tính và cả những người ngoại đạo vì khả năng giải những bài toán hóc búa chỉ bằng những thuật toán hết sức đơn giản. Ngoài việc chế tạo ra những cỗ máy thông minh có thể tự động lái xe, đánh cờ, những nhân vật ngày càng thông minh cho các trò chơi, AI đã có những đóng góp rất to lớn trong việc nghiên cứu tâm lý và ngôn ngữ của con người. Ngày 23 tháng 12 vừa qua, AI lại đánh thêm một dấu son nữa vào bảng thành tích của mình với thành công của hai nhà khoa học Jacob Gray và Ron D. Schlumberger thuộc trường Đại Học Bắc Carolina – Chapel Hill, Mỹ. Hai ông đã công bố kết quả nghiên cứu tâm lý liên quan đến sự cả tin của con người bằng một phần mềm AI do chính họ phát triển có tên là Kus-Meter.

    Khả năng tư duy và ngôn ngữ của máy tính được con người nghĩ đến từ lâu. Người đặt nền móng cho môn tin học là Alan Turing đã đưa ra một tiêu chí để đo mức độ thông minh của máy tính, thường gọi là phép thử Turing. Theo phép thử này, con người sẽ phải tìm cách xác định xem bên đang đối thoại với mình là người hay máy tính. Trong cuộc đối thoại, ngoài nội dung trao đổi ra thì người tham gia thử không có dữ kiện nào khác. Nếu người đó không thể xác định được bên đang nói chuyện với mình là máy hay người thì chiếc máy đó được coi là thông minh.

    Kể từ khi phép thử Turing được công bố, hàng ngàn phần mềm đối thoại tự động, hay còn gọi là các bot, đã được làm ra nhằm thỏa mãn yêu cầu thông minh kể trên. Thậm chí có một cuộc thi hàng năm của các bot này để bình chọn cái thông minh nhất. Một số bot thành công đã được ứng dụng thực tế trong điều trị tâm lý cho con người.

    Tuy nhiên, các bot truyền thống đều dựa trên cơ sở chỉ nói thật, mập mờ, hoặc đưa ra câu hỏi ngược để đánh lạc hướng người đối thoại. Chưa hề có một bot nào chủ động và tích cực nói dối. Giáo sư Schlumberger phát biểu: “Không còn nghi ngờ gì nữa: Nói dối là một đặc trưng thông minh của riêng loài người. Con chó của bạn không bao giờ nói dối. Nó vẫy đuôi khi bạn về và kêu ăng ẳng khi đói. Trong khi đó, một đứa trẻ 2, 3 tuổi mới biết nói là đã biết nói dối rồi.”

    Theo hai ông Gray và Schlumberger thì họ đã quyết định thử nghiệm một tiêu chí mới để xác định độ thông minh của máy tính bên cạnh phép thử Turing. Đó là tỉ lệ thành công của máy khi nói dối con người.

    Đầu tiên, Kus-Meter chỉ bao gồm một cơ sở dữ liệu các mệnh đề logic đơn giản được gán giá trị Đúng và Sai. Cơ sở dữ liệu này không ngừng được mở rộng và trở thành vốn kiến thức của phần mềm. Gray và Schlumberger cho biết, mới đầu, hai ông dự định lập ra cơ sở dữ liệu này để nghiên cứu khả năng học của máy vi tính. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc họ đã nảy ra ý định kết hợp các dữ liệu này với một bot trò chuyện để nghiên cứu tâm lý con người. Hai nhà khoa học đã phát triển một bot trò chuyện riêng dựa trên AliceBot nổi tiếng.

    Sản phẩm này đã thành công ngoài dự tính của hai tác giả. Chỉ có khoảng 53% số người tham gia thí nghiệm xác định được đó là một phần mềm máy tính chứ không phải người thật, không những thế tỉ lệ người phát hiện được những câu nói dối của Kus-Meter cũng không cao. Theo Schlumberger: “Chúng tôi phát hiện ra một quan hệ chặt chẽ giữa tần số phát hiện những câu nói dối của Kus-Meter và chỉ số IQ của một người. Chẳng hạn, những người có chỉ số IQ trung bình, tức là khoảng 100, thì bị Kus-Meter lừa thành công trong khoảng 65% trường hợp. Với những người có chỉ số IQ chỉ khoảng 80 thì Kus-Meter có thể lừa được họ trong 80%.”

    “Ron và tôi đều có IQ khoảng 150, và khi chính chúng tôi tham gia thí nghiệm thì máy chỉ có thể lừa chúng tôi khoảng dưới 20%”, giáo sư Gray bổ sung.

    Tuy thế, có một sai lệch nho nhỏ trong tương quan giữa Kus-Meter và IQ. Khi thí nghiệm trên lứa tuổi trung học, tỉ lệ thành công của Kus-Meter thường bị giảm đi một ít. Gray và Schlumberger gán cho hiện tượng này lý do là lứa tuổi vừa dậy thì này thường có xu hướng hoài nghi hơn những nhóm tuổi khác.

    Nói về ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa tới kết quả thí nghiệm, hai ông Gray và Schlumberger nói rằng hiện nay phần mềm của họ chủ yếu bao gồm các kiến thức cơ bản của một người đã tốt nghiệp đại học loại trung bình tại Mỹ. Tuy nhiên hai ông cũng không hề giấu giếm ý định sẽ phát triển nó thành một công cụ mang tính quốc tế cao. “Sẽ là rất hay nếu chúng ta có thể xác định xem dân tộc này có cả tin hơn dân tộc khác không”, Schlumberger nói một cách hưng phấn. “Ví dụ người ta thường nói người Trung Hoa đa nghi. Với công cụ tuyệt vời này, tôi tin chắc chúng ta sẽ xác định được đó là sự thật hay chỉ là truyền thuyết.”

    (Theo Tấm Gương)

    Vâng, xin các bạn yên tâm, đây chỉ là chuyện trong mơ. Với CNTT, cứ mơ tưởng thoải mái...

    Bùi Vũ

    ID: B0302_43