• Thứ Sáu, 26/12/2003 14:58 (GMT+7)

    Âm nhạc trực tuyến: được và chưa

    Được và chưa được
    Dịch vụ nhạc trực tuyến cung cấp danh mục rất phong phú nhưng bạn phải trả tiền. Ở nước ta, vấn đề nhạc số chưa nóng như bên trời Tây nhưng bạn cũng nên dạo qua thị trường này để hình dung được tương lai của nhạc số!

    Dịch vụ ân nhạc
    Hiện trạng âm nhạc hiện tại là gì? Thị trường CD đang hết sức hẩm hiu. Chính phủ Mỹ đang nghĩ đến chuyện xóa kho dữ liệu của các PC chia sẻ MP3. Và ngành băng đĩa cũng rục rịch chiến dịch kiện ra tòa những cá nhân chia sẻ bộ sưu tập nhạc lớn thông qua Grokster và Kazaa. Mặt khác, các nguồn nhạc số hợp pháp đang sinh sôi nảy nở và ngày càng hoàn thiện. Thật bất ngờ! Qua mạng, Apple bán được nhiều nhạc hơn cửa hàng băng đĩa. Đây có thể là sự kiện mở đầu một kỷ nguyên mới của nhạc số.
    Kể từ thời Napster và MP3.com, mọi người đổ xô nhau mua và nghe nhạc trên internet (dù hợp pháp hay không) nhưng với người dùng PC, triển vọng xem ra vẫn còn u ám. Qua sự thành công của ITunes Music Store, Apple đã chứng minh rằng người dùng (chí ít cũng là người dùng máy Mac) sẵn lòng mở hầu bao để nghe nhạc số. Dĩ nhiên có rất nhiều site cho phép bạn làm như vậy, nhưng về thể loại nhạc và dịch vụ cung cấp thì chẳng site nào giống site nào. Hầu hết các dịch vụ hỗ trợ PC như FullAudio MusicNow, Musicmatch MX Platinum, MusicNet@AOL, Pressplay và RealNetworks RealOne Rhapsody đều cho bạn nghe nhạc ngay trên mạng và lưu vào máy; nhưng lại không cho bạn nghe trên PC khác, ghi vào đĩa CD hay chuyển vào máy xách tay nếu bạn không trả thêm lệ phí. Trong khi đó, EMusic có một kho nhạc riêng (hơi ít tác phẩm của các nghệ sĩ thời thượng) cho phép bạn download và sử dụng không hạn chế.
    Chắc chắn sắp tới sẽ có nhiều dịch vụ mới. Apple dự định tung ra phiên bản dịch vụ ITunes Music Store dành cho Windows; trước đây chỉ dùng trên máy Mac. Buy.com vừa trình làng BuyMusic.com, một dịch vụ giống như ITunes dành cho các máy dùng Windows. Music.Net, Pressplay và Rhapsody cũng dự định tung ra các dịch vụ miễn phí thuê bao. Không có dịch vụ nào trong số đó có thể gọi là hoàn hảo, tuy nhiên EMusic và Rhapsody khá tốt.

    Mua hay chỉ nghe

    7 dịch vụ âm nhạc đề cập trên hoạt động theo nhiều cách khác nhau. Khó có thể nói dịch vụ nào là tốt nhất vì còn tùy bạn muốn mua nhạc số theo cách nào. Bạn có băng thông rộng để có thể nghe ngay trên mạng không? Nếu có, các dịch vụ nghe trực tuyến như MusicMatch hay Rhapsody rất phù hợp. Còn nếu là dân ghiền nghe MP3 trên máy bỏ túi, bạn nên chọn EMusic vì dịch vụ này chủ yếu phục vụ tải nhạc vào máy. Bí quyết thành công của Apple ITunes Music Store là áp dụng chính sách  'thích thì lấy, không thì thôi' rất hay: hoàn toàn không phải mất lệ phí cài đặt hay đăng ký gì cả; cứ tìm bài hát bạn thích, trả tiền rồi tải xuống. Nếu phiên bản dành cho PC cũng thành công như phiên bản dành cho Mac thì Apple cầm chắc phần thắng trong tay.
    MusicNet, MusicNow, Pressplay và Rhapsody đều có tùy chọn cho phép ghi nhạc vào CD hoặc download vào máy nghe cầm tay. Xét cho cùng, chẳng ai muốn trả phí thuê bao hàng tháng rồi sau đó lại phải trả tiền riêng cho từng bài nhạc.

    Tuy nhiên, nghe nhạc qua dịch vụ radio thường lợi hơn. MusicMatch không cho ghi đĩa CD hay download tập tin nhạc nhưng phí thuê bao (5 USD/tháng) chỉ bằng một nửa so với giá dịch vụ tương tự. Được nghe nhạc từ bộ sưu tập nhạc khổng lồ như thế xem ra cũng khá hấp dẫn. Chẳng hạn, với RealOne Rhapsody, tìm các nghệ sĩ mà bạn ưa thích và lập ra vô số danh mục bài hát là việc rất dễ dàng. Do các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến có hàng trăm ngàn bản nhạc nên tìm các sáng tác mới thông qua chúng dễ hơn nhiều so với tìm trên các dịch vụ download vốn chỉ cho bạn xem một trích đoạn 30 giây/bài.
    EMusic có phương pháp 'độc chiêu': cho phép khách hàng đăng ký thuê bao tải không giới hạn trong nguồn nhạc riêng của hãng. Các tập tin này không bị bảo hộ bản quyền nên sau khi tải, bạn có thể ghi vào CD hoặc chuyển vào máy nghe MP3. Tuy nhiên, bộ sưu tập của EMusic chỉ gồm một số ít nghệ sĩ tên tuổi nên không phải ai cũng thích. Và nói đúng ra, dịch vụ này cũng chẳng phải là vô hạn: nếu download nhiều hơn 2.000 bài/tháng, bạn có thể sẽ nhận được e-mail đe dọa cắt account!  

    Bộ sưu tập: được và chưa được
    Tuy lượng bài hát trên mạng tăng theo từng ngày nhưng không một dịch vụ nào trong số kể trên thực hiện được lời hứa về một máy nghe nhạc 'trên trời': có ngay mọi bài mà bạn yêu cầu. Hầu hết các dịch vụ đều phấn đấu sao cho gần với những cửa hàng băng đĩa ở ngoài phố, nơi 'hạ giới'. Hơn nữa, chúng đều buộc người nghe phải có những thỏa thuận rắc rối với nhãn đĩa này hoặc tên ca sĩ nọ, đến nỗi hầu như không thể đoán được tác phẩm của ca sĩ nào sẽ được cung cấp.   
    Những bài hát nổi tiếng của Beatles, Madonna và Rolling Stones không thể download hợp pháp ở bất cứ đâu, do các nghệ sĩ này vẫn chưa nhảy vào sân chơi âm nhạc trực tuyến. Ngoài ra, không phải đĩa hát nào cũng có mặt trên mạng: bạn không thể tìm thấy một album nào của Elvis Costello từ trước năm 1998 hoặc của R.E.M. sau năm 1992.
    Không phải là dịch vụ âm nhạc trên mạng không có sự hấp dẫn. Khi tìm kiếm theo tên tập tin, Rhapsody cho kết quả tốt nhất, liệt kê cả một số ca sĩ mới, ít tên tuổi và cho xem trích đoạn một số album sắp được trình làng. Hầu hết các dịch vụ đều có tuyển tập âm nhạc giống nhau; ngoại trừ EMusic chỉ lưu các bài hát từ khoảng 900 album mà hãng đã mua lại.

    Không dịch vụ nào sánh được với các mạng chia sẻ tập tin như Grokster và Kazaa trong chuyện 'tìm gì có nấy'. So với kho 250.000 bài hát (khả năng mà một dịch vụ 'nghèo nàn' nhất trong số này đạt được) thì mức lệ phí 10 USD/tháng quả là rẻ.

    Mỗi dịch vụ đều có những khiếm khuyết trong bộ sưu tập nhưng chỉ có một số dịch vụ thừa nhận; trong khi số còn lại ra sức che đậy khiếm khuyết. Trang Artist On Demand (tìm ca sĩ theo yêu cầu) của MX Platinum (hãng Musicmatch) trên thực tế là vô dụng vì không thể chỉ ra bài hát cụ thể mà chỉ liệt kê được tên ca sĩ và số bài hát đang có trong cơ sở dữ liệu. Bạn đành phải tự tìm bài mình cần bằng cách nghe qua tất cả.
    Cũng may, hầu hết các dịch vụ thuê bao đều cho một thời hạn dùng thử miễn phí hoặc thu phí rẻ. Bạn hãy dùng thử để biết chắc liệu dịch vụ có đủ ca sĩ và bài hát mà bạn ưa thích không. ITunes của Apple có một số bài độc quyền, song cũng chẳng nhiều hơn so với các dịch vụ như Pressplay, MusicNow hay MusicNet@AOL.
    EMusic cho bạn download và dùng thoải mái mà không vướng chuyện bản quyền. Trái ngược với hầu hết các dịch vụ khác, nó cho bạn tìm kiếm trong toàn bộ danh sách trước khi quyết định đăng ký hay dùng thử. Tuyển tập nhạc cũng khác biệt nhưng lại có nhiều thứ mà mọi người đều thích như nhạc cổ điển, jazz, rock Ấn Độ, hiphop và cả hài kịch.

    Có thật là tìm gì có nấy ?
    Với những bộ sưu tập  khổng lồ trên 200.000 bài, bạn cần phải có một cách nào đó hữu hiệu để tìm kiếm và sắp xếp chúng. Chẳng may, đây cũng là chỗ yếu của nhiều dịch vụ âm nhạc trực tuyến.
    Nếu bạn chỉ tìm một tựa bài hoặc tên ca sĩ thì các dịch vụ làm việc rất ngon lành: Nếu tên ca sĩ, album hoặc bài hát không có trong catalog, công cụ tìm kiếm thường đưa ra những tiêu chí tương tự để gợi ý cho bạn. RealOne Rhapsody đáng chú ý với chế độ View All cho phép xem toàn bộ các đĩa của một ca sĩ, kể cả album không có trên mạng. Nhờ sự chu đáo này, Rhapsody thực sự là cẩm nang tham khảo rất hữu ích; tuy nhiên sẽ tốt hơn nếu chế độ này được đặt mặc định.  

    Việc sắp xếp danh sách cũng không hẳn suôn sẻ. Cả MusicNet@AOL lẫn Pressplay đều không có tùy chọn cho phép đóng/mở thư mục Artist/Album; một tính năng rất cần thiết khi duyệt tuyển tập lớn. Pressplay có nhiều cách giúp bạn tìm nhạc và cho phép tìm theo danh sách album trong top 200 của Billboard. Nhưng danh sách này lại liệt kê tất cả các bài trong mỗi album, lại không có tùy chọn liệt kê theo album nên bạn phải cuộn lên cuộn xuống mệt nghỉ. Ít ra thì MusicNow và Pressplay cũng cho bạn tự tổ chức bộ sưu tập của riêng mình bằng các ứng dụng media player mạnh như Musicmatch, WinAmp và Windows Media Player. Mỗi dịch vụ đều có tùy chọn download không giới hạn các tập tin được bảo hộ bản quyền. Tuy không thể ghi các bài này vào CD hoặc sao chép lên máy nghe di động khi chưa trả lệ phí, bạn vẫn có thể nghe chúng bằng bất cứ trình media player nào có khả năng xử lý tập tin Windows Media Audio. Nhờ vậy, khách thuê bao vẫn có thể đưa chúng vào bộ sưu tập MP3. Tuy nhiên, các tập tin download có bảo hộ bản quyền của MusicNet sẽ không chạy được trong các chương trình khác chừng nào bạn chưa trả tiền.

    Một lần nữa, MX Platinum của Musicmatch có giải pháp hoàn toàn khác. Các dịch vụ Artist On Demand và Composer On Demand (chọn nhạc sĩ theo yêu cầu) của Musicmatch sử dụng một giao diện dạng trình duyệt trong Musicmatch media player. Cứ tìm một nhạc sĩ hay ban nhạc mà bạn thích, dịch vụ sẽ cho bạn một 'đài radio' trong đó bạn có thể nghe không chỉ các bài hát của họ mà cả những bài của các ca sĩ có liên quan. Bạn cũng có thể đưa ca sĩ này vào một đài radio do tự bạn tạo ra, và chỉ định đài này sẽ phát những bài hát đó thường xuyên hoặc không thường xuyên.
    Về lý thuyết, các đài radio cá nhân của bạn có thể giống như một bộ đổi đĩa CD tự động lớn nhất thế giới. Nhưng trên thực tế, không phải mọi bài hay nhất của ca sĩ đều được dịch vụ cung cấp. Tuy vậy, danh mục ca sĩ trên các đài radio của Artist On Demand vẫn là phong phú nhất so với các dịch vụ khác nói trên. Lại có một kết nối trên site cho phép bạn nghe đài radio cá nhân của mình qua trình duyệt nếu vì lý do nào đó bạn không cài đặt được player lên máy.

    Chất lượng âm thanh có tốt ?

    Dĩ nhiên, giao diện tốt nhất thế giới không quan trọng bằng chất lượng âm thanh. Người dùng chỉ chấp nhận trả tiền cho những bài hát chất lượng khá trở lên. May mắn là chất lượng âm thanh của hầu hết các dịch vụ trên không đến nỗi tồi.
    Thông số cài đặt cho chất lượng nghe trực tuyến cao nhất là từ 96kbps (Pressplay) đến 132kbps (MusicNet@AOL). MusicNet và Rhapsody nghe tốt nhất khi thử nghe trực tuyến, nhưng ở bất kỳ thông số nào vẫn nghe thấy vài âm thanh giả giống như tiếng nước chảy. Các âm thanh giả này càng rõ nếu bạn dùng băng thông chậm, nhưng nói chung, nếu nghe ở nhà thì chất lượng âm thanh như vậy là vừa ý.
    Các bài download được bảo hộ bản quyền (riêng Musicmatch và Rhapsody không có) thường chất lượng hơn các bài nghe trực tiếp trên mạng. Tuy Pressplay cho phép nghe trực tiếp với tốc độ 96kbps, nhưng các tập tin download WMA 128kbps có chất lượng âm thanh tốt hơn nhiều. Tốc độ lý tưởng tùy thuộc vào mức nén, nhưng 128kbps thường là giới hạn thấp chấp nhận được.
    EMusic giành danh hiệu nhạc tải về có chất lượng âm thanh tốt nhất. Hầu hết các tập tin của EMusic được lưu dưới dạng MP3 chất lượng cao với tốc độ bit biến thiên, có thể linh động thay đổi cấp độ nén tùy theo tính phức tạp của bài hát. Hầu hết các tập tin của Emusic có tỉ lệ bit trung bình từ 180 tới 210kbps, nên với mã hóa như vậy thì chỉ những đôi tai tinh tường lắm mới cảm nhận được sự khác biệt so với đĩa CD. Các tập tin ITunes nghe cũng hay, với dạng AAC 128kbps (chế độ nén mới của hãng Dolby).

    Tương lai nhiều hứa hẹn...
    Nói tóm lại, ITunes có nhiều hứa hẹn nhất. Các hãng MusicNet@AOL, MusicNow, Pressplay và Rhapso

    dy đang dự định ra mắt các dịch vụ kiểu như ITunes của riêng họ trong những tháng tới. Đặc biệt sau khi mua Pressplay hồi tháng 6, hãng Roxio, cũng chính là chủ sở hữu thương hiệu Napster, đang có kế hoạch cải tổ dịch vụ Pressplay và khai trương lại vào đầu năm tới với tên Napster.
    Song không phải hãng nào cũng sẽ thay đổi. Musicmatch sẽ tiếp tục tập trung vào các đài radio mà khách hàng có thể tự tạo và tuỳ ý sửa đổi. Còn EMusic tiếp tục phát triển kho nhạc độc lập của riêng mình. 
    Năm tới hẳn sẽ là một năm đầy hứng thú cho âm nhạc số. Cứ cho là tất cả các dịch vụ kiểu như ITunes đều hoạt động suôn sẻ, một số vấn đề vẫn còn nóng: liệu có dịch vụ nào đưa ra một catalog thật sự giống như một bộ sưu tập nhạc vô giới hạn hay không? Liệu các nghệ sĩ và album nhạc độc lập có thể quảng bá tác phẩm của mình trên các mạng mới này không?
    Dĩ nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có câu trả lời: Liệu các dịch vụ âm nhạc thuê bao và miễn phí có đủ tốt để trở thành một phần quan trọng trong thói quen mua và nghe nhạc của chúng ta không? Ta còn phải đợi xem. Hiện thời, người dùng PC đã có thể nghe các dịch vụ âm nhạc trực tuyến như Rhapsody và download một cách đường đường chính chính các bản nhạc mình ưa thích từ các dịch vụ như EMusic.ÿ

    Trần Tiễn Cao Đăng

     

    ID: A0311_101