• Thứ Tư, 10/02/2010 08:14 (GMT+7)

    Cảm ứng đa chạm: "ma lực" từ những ngón tay

    Có thể khẳng định, cảm ứng đa chạm nói chung và màn hình cảm ứng đa chạm nói riêng vốn dĩ không phải là khái niệm hay công nghệ quá mới trong ngành điện toán và thiết bị điện tử. Từ những năm đầu của thập niên 80, các kỹ sư tại đại học Toronto (Mỹ) đã phát triển thành công màn hình cảm ứng đa chạm dựa trên áp lực ngón tay đầu tiên. Sau đó 2 năm (1984), phòng thí nghiệm Bell Labs trình làng một màn hình cảm ứng có thể thay đổi hình ảnh với hơn một bàn tay. Lúc này, nhóm kỹ sư tại đại học Toronto quyết định ngừng giai đoạn phát triển công nghệ đa chạm ở mức phần cứng để chuyển sang nghiên cứu sâu hơn về giao diện và phần mềm cho công nghệ mang tính đột phá này.

    Năm 1991, đa chạm tạo tiếng vang lớn khi T.S Pierre Wellner tại trung tâm nghiên cứu Xerox giới thiệu chiếc bàn kỹ thuật số DigitalDesk có khả năng hỗ trợ chuyển động của nhiều ngón tay, thao tác vấu, kéo đối tượng trên bề mặt màn hình.

    Tuy nhiên cụm từ "đa chạm" chỉ thực sự phổ biến sau khi hãng Apple tung ra thị trường chiếc điện thoại thông minh iPhone. Thành công ngoài sức tưởng tượng, iPhone nhanh chóng được đánh giá là hiện tượng của năm 2007, và cũng từ đó màn hình cảm ứng đa chạm cũng như công nghệ đa chạm bước sang một giai đoạn phát triển mới. Giờ đây, không chỉ xuất hiện khá đại trà trên các mẫu smartphone, trào lưu đa chạm đã ồ ạt tấn công sang thiết bị giải trí di động, máy tính xách tay và nhiều sản phẩm kỹ thuật số khác.

    MỘT CHẠM HAY NHIỀU CHẠM?

    iPhone đã mở ra trào lưu đa chạm trên các thiết bị di động.

    Về cơ bản, màn hình hỗ trợ các thao tác cảm ứng đa chạm trước tiên phải là một màn hình cảm ứng, đó có thể là màn hình cảm ứng điện trở hay cảm ứng điện dung - xem lại bài viết "Đằng sau những cú chạm" (ID: A0907_110).

    Về nguyên lý, cảm ứng đa chạm là phương pháp tương tác giữa tay người dùng với bề mặt của màn hình máy tính hay smartphone, thậm chí bề mặt điều khiển của các thiết bị điện tử khác (gọi chung là touchpad). Tuy nhiên, đa chạm cho phép người dùng tương tác với thiết bị bằng 2 ngón tay (hay nhiều hơn) trực tiếp trên bề mặt màn hình, trong khi đó loại màn hình cảm ứng "đơn chạm" (single touch) thông thường chỉ có thể nhận biết và phản hồi chỉ cho 1 tương tác "chạm" trên màn hình tại cùng một thời điểm (dễ thấy nhất là màn hình trên máy ATM hay máy tính dạng bảng, smartphone sử dụng bút trâm trước đây).

    Sự di chuyển của các ngón tay trên màn hình sẽ tạo ra "điệu bộ" (gesture), sau đó phần mềm điều khiển và bộ điều khiển của màn hình cảm ứng sẽ nhận dạng các điệu bộ này để từ đó gửi lệnh thực thi đến thiết bị. Hiện có nhiều phương pháp ghi nhận chuyển động của đầu ngón tay, tuy nhiên phổ biến nhất vẫn dựa vào sự thay đổi nhiệt, áp lực, độ sáng, điện trở, điện dung, sóng siêu âm, hình ảnh từ máy quay (camera)… và mỗi hãng sản xuất đều có công nghệ riêng để thực hiện công đoạn phân tích này. Với cảm ứng đa chạm, yếu tố thời gian thực được đặc biệt chú trọng.

    Do đó, đa chạm đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa một màn hình cảm ứng hay touchpad cảm ứng với một phần mềm có khả năng nhận diện nhiều điểm tác động đồng thời. Tùy thuộc vào kích thước màn hình, vài thiết bị hỗ trợ cảm ứng đa chạm còn cho phép nhiều hơn một người dùng cùng "múa" trên màn hình.

    Được biết, Multi-Touch (đa chạm) là tên thương mại đã được hãng Apple đăng ký bảo hộ và hiện hãng này cũng đang giữ bản quyền công nghệ đa chạm.

    CHẠM THÔI CHƯA ĐỦ!

    Màn hình cảm ứng đa chạm Magic Wall của hãng Perceptive Pixel được sử dụng trên phòng quay của hãng tin CNN, và người dẫn chương trình có thể linh hoạt thay đổi hay di chuyển các biểu đồ, hình ảnh, bản đồ bằng cả hai tay.

    Màn hình cảm ứng điện dung hay cảm ứng điện trở đều có thể hỗ trợ đa chạm, tuy nhiên màn hình cảm ứng điện dung được sử dụng phổ biến hơn bởi sự linh hoạt trong việc nhận dạng các thao tác của đầu ngón tay trên màn hình. Nói rõ hơn, điểm mạnh của màn hình cảm ứng điện dung là dễ kiểm soát cùng lúc trên 2 điểm tiếp xúc và iPhone đã khai thác gần như triệt để ưu điểm này để người dùng "làm xiếc" 2 ngón tay ngay trên màn hình. Các thao tác dễ thấy nhất của màn hình cảm ứng đa chạm là vuốt, miết trực tiếp lên bề mặt màn hình để kéo - thả các biểu tượng, lật trang màn hình, phóng to/ thu nhỏ hình ảnh hay trang web...

    Tuy nhiên, chạm thôi chưa đủ, phần mềm mới là yếu tố quyết định sự thành bại của một màn hình cảm ứng đa chạm. Phần mềm ở đây không chỉ dùng để xử lý các tín hiệu nhận được từ bộ điều khiển, mà còn là giao diện và cách phản hồi của thiết bị trước các cú "chạm" của người dùng. Ở điểm này, iPhone đã thể hiện sự “nhanh trí” bằng một giao diện người dùng và cách điều khiển màn hình đầy lôi cuốn, khác biệt với thói quen "chọc bút" trước đây.

    Rõ ràng, Apple đang từng bước bành trướng phạm vi sử dụng công nghệ màn hình cảm ứng. Ngoài điện thoại iPod và máy nghe nhạc iPod Touch, gần đây nhất là iPhone 3G, dòng máy tính xách tay siêu mỏng Apple MacBook Air cũng đã cho phép người dùng thực hiện các thao tác vấu, nhịp và kéo các đối tượng hình ảnh, văn bản thông qua thiết bị điều khiển chuột dạng trackpad.

    Do Apple đang nắm giữ bản quyền công nghệ cảm ứng đa chạm nên nhiều hãng sản xuất thiết bị, đặc biệt là các hãng sản xuất ĐTDĐ đành "ngậm ngùi" sử dụng nhiều chiêu thức khác để mô phỏng tính năng đa chạm cho sản phẩm sử dụng màn hình cảm ứng của mình.

    Màn "ma thuật" Surface được "thai nghén" từ năm 2001 và đến năm 2007 mới được hiện thực với sự hậu thuẫn của Bill Gates – nguyên Chủ tịch Microsoft.

    Ví dụ, các hãng sản xuất ĐTDĐ như Samsung, HTC và LG chọn giải pháp khoác lên màn hình cảm ứng một chiếc áo giao diện dạng flash tương ứng là TouchWiz, TouchFLO và Flash UI - để giả lập các thao tác kéo-thả, vuốt, miết, trượt sao cho thật mượt mà. Tuy nhiên, việc giả lập cũng chưa thể “y chang”. Ví dụ, thao tác búng 2 ngón tay để phóng to ảnh chụp hiện chỉ có trên iPhone, trong khi đó vài mẫu máy ảnh gần đây của Samsung như ST550 (ID:A0910_89) cho phép bạn dùng tay vẽ chữ "X" lên một ảnh đang xem để ra lệnh xóa ảnh đó, hay màn hình cảm ứng trên các mẫu smartphone mới của Samsung thậm chí cung cấp tính năng zoom ảnh chỉ từ một ngón tay (one fingure zoom). Cũng trong lĩnh vực smartphone, từ cuối năm ngoái, Nokia nhanh chóng đưa công nghệ cảm ứng đa điểm vào N97 và các mẫu XpressMusic mới trên nền tảng HĐH Symbian S60, tuy nhiên mọi thứ vẫn là bước khởi đầu.

    Có thể nói, nút thắt cho sự phát triển của đa chạm chính là làm thế nào để các hãng sản xuất khác không rơi vào một cuộc chiến pháp lý về bản quyền với Apple, hay chí ít là có được cái bắt tay hợp tác sau những cuộc thương lượng với ưu thế nghiêng về phía Apple.

    LẤN SÂN

    Sau cơn sốt iPhone năm 2007, đế chế màn hình cảm ứng đa chạm bắt đầu đổ bộ lên nhiều vùng đất mới. Cũng trong năm này, Microsoft đã công bố chiếc bàn ma thuật Surface cho phép nhiều người dùng cùng làm việc cũng như tương tác trên một bề mặt màn hình đa chạm cỡ lớn - sau gần 5 năm nghiên cứu và nhiều lần dự tính xóa sổ dự án đầy tham vọng này. Đây là một máy tính được nhúng trong một màn hình phẳng lớn và có khả năng phản hồi các tương tác từ người dùng. Surface sử dụng một camera nhỏ (không dùng cảm ứng nhiệt hay áp lực) để nhận dạng các tác động và gửi lệnh thực thi đến thiết bị. Chiếc bàn cảm ứng này có 8 chế độ khác nhau, cho phép người dùng thực hiện nhiều tác vụ, từ sắp xếp hình ảnh và video cho đến gọi món ăn tại nhà hàng. Surface ra mắt lần đầu tiên ngày 17/4/2008 tại chuỗi cửa hàng của AT&T. Tại đây, khách hàng có thể đặt chiếc ĐTDĐ lên chiếc bàn Surface, ngay lập tức thiết bị này sẽ hiển thị các tính năng của sản phẩm và cho phép khách hàng so sánh các mẫu máy.

    Nhân viên AT&T có thể đặt 1 ĐTDĐ lên màn hình Surface để đọc thông số cũng như so sánh với các mẫu ĐTDĐ khác.

    Từ năm 2008, đa chạm lần lượt xuất hiện trên máy tính xách tay (tiên phong là HP và Lenovo - IBM) và đáng chú ý là 2 mẫu smartphone HTC G1 và HTC Magic chạy trên nền HĐH Google Android. Gần đây, đa chạm cũng bắt đầu có mặt trên máy nghe nhạc và máy tính sổ tay (netbook). Nhiều khả năng, trong tương lai không xa, công nghệ cảm ứng đa chạm sẽ được trang bị cho máy tính để bàn.

    Đặc biệt, Windows 7 vừa được Microsoft trình làng hồi tháng 10 vừa qua là phiên bản HĐH đầu tiên hỗ trợ đa chạm. Song, trong lĩnh vực phần mềm, các hãng sản xuất chưa mấy hào hứng với đa chạm mà vẫn đang chờ đợi sự phản hồi từ cộng đồng người dùng cũng như các hãng khác về tính năng đa chạm trên Windows 7. Ngoài ra, HĐH Windows Mobile phiên bản 6.5 mới cũng hỗ trợ "ngón tay" tốt hơn và giao diện cũng được thiết kế lại gần như toàn bộ để "thân thiện" hơn với thói quen "chạm" của người dùng.

    Rõ ràng, bàn ma thuật Surface, quả táo iPhone và vài thiết bị cảm ứng khác có thể đơn giản hóa các tương tác phức tạp giữa người dùng và máy tính, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu các nhà sản xuất phần mềm và trò chơi có quan tâm cũng như đủ sức để khai thác công nghệ mang tính đột phá này hay không?. Thời gian sẽ trả lời tất cả.

    Hồng Vy

    Từ khóa: Hồng Vy
    ID: A1001_86