• Thứ Hai, 06/09/2004 10:30 (GMT+7)

    Quy trình bảo dưỡng PC


    'Bạn chăm sóc tốt PC thì nó sẽ cư xử tốt lại bạn'

    Đó chỉ là một cách nói hình tượng đẹp, nhưng thực tế xảy ra đúng như thế: 'Chăm sóc tốt PC, máy sẽ không bị sự cố, không làm mất dữ liệu của bạn, và không khiến bạn phải... mất việc'. Thực hiện đúng các bước sau để tránh các trục trặc cho PC, trước khi chúng gây rắc rối cho bạn.

    Hai kẻ thù sinh tử đối với PC là nóng và ẩm. Nhiệt độ quá cao sẽ đẩy nhanh tốc độ hư hỏng đối với những mạch điện tinh vi trong hệ thống. Nguyên nhân phổ biến nhất của tình trạng quá nhiệt là bụi và chất bẩn. Chỗ thoát không khí và quạt CPU bị kẹt sẽ không thể thổi khí nóng ra khỏi hộp máy được. Chỉ cần một lớp phủ mỏng bụi và bẩn cũng có thể làm cho nhiệt độ của các linh kiện trong máy tăng lên.

    Mọi chất gây bẩn, đặc biệt là cặn khói thuốc lá, đều có thể ăn mòn các tiếp xúc kim loại để hở. Đó là lý do tại sao phải giữ sạch hệ thống máy của bạn, cả trong lẫn ngoài.

    Nếu PC được đặt trong một môi trường tương đối sạch và có kiểm soát thì mỗi năm làm vệ sinh một lần là đủ. Nhưng ở hầu hết chỗ đặt máy thực tế, như văn phòng hay cửa hàng bụi bặm, PC của bạn phải được làm vệ sinh vài tháng một lần.

    Tất cả dụng cụ cần dùng chỉ là vài chiếc khăn lau sạch không có lông tơ, một bình xịt khí nén nhỏ, ít giọt dung dịch tẩy rửa nhẹ hòa trong một bát nước, và một vòng tay khử tĩnh điện để bảo vệ cho hệ thống khi bạn dọn vệ sinh bên trong hộp máy.

    Kiểm tra bên ngoài hộp máy

     

     

    Bốn thủ thuật kéo dài tuổi thọ PC

     

     

     

    1.  Đặt PC trong môi trường không thuốc lá. Khói thuốc lá có thể làm hỏng các tiếp xúc và các mạch điện tử tinh vi.
    2.  Để cho PC chạy. Bật điện PC từ trạng thái nguội là một trong những động tác gây 'stress' nhất cho những linh kiện trong hệ thống. Nếu không muốn để PC chạy suốt, bạn dùng thiết lập  Power Management  của Windows để đưa máy vào chế độ Hibernate (ngủ đông) thay vì tắt máy hoàn toàn. Trong Windows XP, bạn nhấn phải desktop và chọn Properties. Nhấn nhãn Screen Saver và chọn nút Power. Chọn nhãn Hibernate để bảo đảm chế độ ngủ đông được kích hoạt, và sau đó chọn thời gian dưới mục 'System hibernates' ở bên dưới nhãn Power Schemes (Lưu ý là tùy chọn này không phải bất kỳ PC nào cũng có). Các máy tính dùng những phiên bản Windows cũ hoặc có hoặc không có những tính năng quản lý điện tương tự. Bạn xem bên dưới biểu tượng Power Management (Power Options trong Windows 2000) để xem xét khả năng PC của mình.
    3. Tắt màn hình. Cách tốt nhất để kéo dài tuổi thọ màn hình là tắt màn hình khi không dùng đến
    4. Tránh gây sốc PC. Bất kỳ khi nào di chuyển hệ thống, kể cả khi chỉ ngang qua mặt bàn, bạn phải bảo đảm đã tắt điện và rút phích cắm điện.

     

    Trước khi bắt đầu dọn vệ sinh, bạn kiểm tra xung quanh PC xem có vật gì ở gần có thể làm tăng nhiệt độ PC hay không (như  ánh nắng chiếu qua cửa sổ). Đồng thời dọn sạch tất cả mọi thứ có thể rơi bụi hoặc gây bẩn, như kệ sách hay các chậu cây cảnh chẳng hạn.

    Luôn nhớ tắt máy và rút phích cắm điện trước khi làm vệ sinh bất kỳ bộ phận nào của PC. Không được bôi bất kỳ chất lỏng nào trực tiếp lên các bộ phận máy. Dùng khăn không có lông để lau PC.

    Dọn vệ sinh hộp máy: Lau hộp máy và dọn sạch các chỗ thoát không khí. Khí nén dùng cho công việc này rất phù hợp, nhưng nhớ không thổi bụi vào bên trong PC hoặc vào các ổ đĩa mềm và ổ đĩa quang. Giữ các dây cáp luôn gắn chặt vào các đầu nối trên hộp máy.

    Bảo trì chuột cơ học: Khi chuột không phải loại quang học bị bẩn, con trỏ sẽ di chuyển thất thường. Tháo vít hình xuyến ở đáy chuột và nhấc hòn bi ra ngoài. Sau đó cạo sạch chất bẩn bám trên hai con lăn plastic được đặt vuông góc bên trong hốc chứa bi.

    Giữ bàn phím luôn sạch: Lật sấp bàn phím và lắc mạnh để làm rơi hết các rác bẩn kẹt giữa hai phím. Nếu không hiệu quả, phải thổi nó (từng hơi ngắn) bằng khí nén. Nếu các phím bị dính hoặc bàn phím quá bẩn, bạn cậy phím ra để dễ lau sạch. Các cửa hàng máy tính có bán dụng cụ đặc biệt dùng để tháo phím, nhưng bạn cũng có thể cậy chúng ra bằng cách dùng hai chiếc bút chì cặp hai bên như một cái nhíp nhổ râu lớn (sau khi đã lót bằng vải mềm).

    Làm cho màn hình sáng bóng: Khi lau vỏ hộp màn hình và thông các khe thông gió không để bụi rơi vào bên trong máy. Lau mặt màn hình bằng dung dịch lau kính đặc biệt thấm vào khăn vải không có lông tơ. Nếu màn hình có nút khử từ (có ghi biểu tượng là một nam châm nhỏ), bạn ấn nó để khử từ tính bị nhiễm. Nhiều màn LCD có thể lau bằng cồn. Lau màn hình LCD phải nhẹ nhàng: lớp kính của nó bên dưới rất dễ vỡ.

    Kiểm tra thiết bị bảo vệ nguồn điện: cắm lại điện cho thiết bị chống đột biến điện. Kiểm tra đèn báo nguy hiểm của thiết bị. Nếu thiết bị chống đột biến điện không có đèn báo nguy hiểm mà vùng của bạn thường xuyên bị xung quá áp, bạn phải thay ngay bằng loại có đèn báo và được chứng nhận UL 1449.

    Lau sạch đĩa CD và DVD: Lau nhẹ nhàng từng đĩa bằng khăn vải ẩm và mềm. Lau theo hướng thẳng từ tâm ra ngoài, không lau cho vòng tròn quanh tâm đĩa.

    Bên trong hộp máy

    Trước khi tháo hộp máy, bạn nhớ tắt điện và rút phích cắm ra khỏi ổ điện cho PC. Tiếp đất thân thể mình trước khi chạm vào bất kỳ cái gì bên trong máy để tránh làm hỏng các mạch điện do điện tích tĩnh điện. Nếu không tiếp đất thân thể bằng vòng đeo tay, bạn có thể tự tiếp đất mình bằng cách chạm tay vào các vật dụng trong nhà như ống nước kim loại hoặc các dụng cụ điện có nối đất như tủ lạnh, máy giặt, lò nướng v.v... Kiểm tra lại để bảo đảm đã rút phích cắm điện cho PC trước khi mở hộp máy.

    Dùng khăn đã khử tĩnh điện để lau sạch bụi bên trong hộp máy. Tránh chạm tay vào bề mặt các bo mạch. Hết sức chú ý đến bộ phận quạt ở nguồn điện, ở hộp máy cũng như ở CPU nếu PC của bạn có trang bị. Thổi sạch bụi ở bộ phận này bằng luồng khí nén; nhưng để tránh thổi bụi từ chỗ này sang chỗ kia, bạn nên dùng một máy hút bụi nhỏ loại cầm tay chạy pin.


    Hình 1: Có thể phải thay pin CMOS trên bo mạch chủ sau 4 hoặc 5 năm sử dụng

     

    Nếu PC của bạn đã hơn bốn tuổi, hoặc nếu các card mở rộng cắm trên bo mạch chủ đã quá bẩn, bạn tháo từng card ra ngoài, lau sạch các chân tiếp xúc bằng cồn, rồi lắp lại. Nhưng nếu PC còn mới, bạn chỉ cần ấn nhẹ lên cạnh trên của card, và không chạm vào bề mặt, để bảo đảm cho card được cắm chắc hơn. Tương tự, bạn cũng cần kiểm tra các đầu nối điện, các đầu nối EIDE, và các dây cáp bên trong khác để đảm bảo chúng đấu nối tốt.

    Nhân dịp mở vỏ hộp máy, bạn hãy làm quen với pin CMOS trên bo mạch chủ (hình 1). Để biết vị trí của nó, bạn xem lại tài liệu hướng dẫn sử dụng. Nếu PC của bạn đã dùng hơn 5 năm, có thể phải thay pin CMOS này. (Đồng hồ hệ thống chạy sai là một triệu chứng cho biết pin CMOS yếu)

    Tìm hư hỏng

     


    Hình 2: Chạy định kỳ chương trình Disk Defragmenter để tăng tốc độ hoạt đông của đĩa cứng.

    Tiến hành kiểm tra định kỳ PC bằng một tiện ích chẩn đoán bệnh phần cứng. Có hai tiện ích tốt nên chọn dùng là Sandra Standard của SiSoftware và #1 - TuffTest-Lite của #1-PC Diagnostics. Bạn đến www.pcworld.com.vn, mục download (ID: 42168) để tải xuống phiên bản miễn phí của Sandra (phiên bản đầy đủ giá 35USD), và #1 - TuffTest-Lite (ID: 42170) (phiên bản đầy đủ chức năng giá 10USD).

    Việc bổ sung thêm và loại bỏ bớt các bộ phận của hệ thống sẽ để lại các khoản mục 'mồ côi' (không liên quan đến ứng dụng nào cả) trong Windows Registry. Điều này sẽ kéo dài thời gian khởi động của PC và làm chậm tốc độ hoạt động của hệ thống. Có nhiều tiện ích phần mềm được thiết kế để dọn dẹp Registry như Registry Drill của Easy Desk Software. Chương trình này giá 40USD, cho dùng thử miễn phí. Bạn đến www.pcworld.com.vn, mục download (ID: 42172) để tải xuống bản dùng thử.

    Windows lưu giữ các tập tin trên ổ đĩa cứng theo các dòng gồm nhiều segment liên tục. Nhưng trải qua một thời gian, đĩa sẽ đầy và các segment bị phân tán, cho nên truy cập sẽ lâu hơn. Để giữ cho ổ đĩa gọn gàng trật tự, phải cho chạy định kỳ tiện ích Disk Defragmenter của Windows. Nhấn Start.Programs (All Programs trong XP).Accessories.System Tools.Disk Defragmenter. Nếu ổ đĩa của bạn bị phân tán segment nhiều, công việc này có thể giúp cải thiện tốc độ làm việc của hệ thống (xem hình 2). Tuy nhiên, việc dồn đĩa (defragment) có thể mất nhiều thời gian. Hãy cấm chương trình tiết kiệm màn hình và các chương trình tự động để 'dồn sức' cho trình dồn đĩa.


    Hình 3: Điều chỉnh tập tin tráo đổi bằng cách tạm bỏ thiết lập của Windows

     

    Công cụ Disk Deframenter sẽ không dồn ghép tập tin mà đĩa cứng dùng để chứa những dữ liệu tràn từ bộ nhớ hệ thống (còn gọi là tập tin tráo đổi - swap). Vì phải truy cập thường xuyên tập tin tráo đổi này nên việc dồn ghép nó sẽ gây khó khăn cho PC. Bạn có thể dồn ghép tập tin này bằng tiện ích như chương trình SpeedDisk kèm trong Norton System Works 2004, nhưng có một cách để cài đặt lại nó trong Windows. Trong Windows XP, bạn nhấn phải My Computer và chọn Properties. Nhấn Advanced, rồi chọn nút Settings bên dưới Performance. Nhấn Advanced lại lần nữa rồi nhấn nút Change bên dưới Virtual Memory. Chọn ổ đĩa hoặc phân vùng ổ đĩa khác, cài đặt kích thước của tập tin tráo đổi, và nhấn OK. Bạn đến find.pcworld.com/42380 để có các hướng dẫn về việc di chuyển tập tin tráo đổi trong các phiên bản Windows khác. Nếu bạn chỉ có một phân vùng ổ đĩa và không có cách nào để tạo phân vùng thứ hai, đồng thời bạn có trên 256 MB RAM, thì bạn nên hủy bỏ tập tin tráo đổi thay vì di chuyển nó. Chọn No paging file trong các thiết lập Virtual Memory (hình 3). Nếu bị trục trặc trong việc khởi động, bạn cho Windows chạy trong Safe Mode và quay lại với tùy chọn này.

    Kiểm tra ổ đĩa cứng

     

    Hình 4: HDD Health sẽ báo trước trục trặc sắp xảy ra nhờ công nghệ S.M.A.R.T có sẵn trong ổ đĩa

    Windows XP có khả năng đánh giá sơ bộ tình trạng 'sức khỏe' đĩa cứng bằng tiện ích kiểm tra lỗi của nó. Bạn nhấn phải biểu tượng của ổ đĩa đó trong Windows Explorer và chọn Properties.Tools.Check Now (Windows có thể sửa chữa các lỗi và phát hiện các sector hỏng một cách tự động nếu bạn muốn). Nếu việc kiểm tra này phát hiện một ít lỗi tập tin thì không can gì, nhưng nếu phát hiện hàng trăm lỗi thì ổ đĩa đó có vấn đề.

    Để có một cách kiểm tra thấu đáo hơn, bạn đến www.pcworld.com.vn, mục download (ID: 42176) để tải xuống tiện ích HDD Health miễn phí của Panterasoft. Tiện ích này sẽ theo dõi tốc độ làm việc của đĩa cứng và cảnh báo về tai họa sắp xảy đến (hình 4). Chương trình này chỉ hoạt động được với ổ đĩa hỗ trợ công nghệ S.M.A.R.T, hầu như tất cả ổ đĩa xuất xưởng từ năm 2000 về sau đều hỗ trợ công nghệ này.

    Nhiều nhà thiết kế phần mềm (và driver phần cứng) chủ quan cho rằng bạn sẽ muốn chương trình của họ luôn chạy trên PC, vì vậy họ thiết lập để Windows tải chương trình ngay lúc khởi động (do vậy số các biểu tượng trong khay hệ thống cứ tăng lên mãi). Các chương trình này ngốn nhiều tài nguyên hệ thống và thường tạo ra các tranh chấp phần cứng cũng như các trục trặc về tính tương thích. Muốn ngăn không cho chúng khởi động, bạn chỉ cần nhấn Start.Run, gõ msconfig, và ấn <Enter>. Các chương trình liệt kê bên dưới nhãn Startup đều được cài đặt để khởi chạy cùng với Windows. Bạn bỏ dấu chọn ở ô bên trái của từng chương trình không mong muốn, để nó khỏi tự động chạy.

    Bùi Xuân Toại
    PC World Mỹ 8/2004

    ID: A0408_120