• Thứ Ba, 16/12/2003 17:02 (GMT+7)

    Tinh chỉnh BIOS của PC


    Nếu Windows là bộ mặt sáng ngời hạnh phúc mà máy tính của bạn phô diễn ra bên ngoài thì BIOS là tiềm thức sâu kín bên trong của nó. BIOS (Basic Input/Output System) là hệ thống mã dùng cho các chức năng căn bản của PC như phục hồi lại một cú gõ phím hoặc đưa một điểm ảnh lên màn hình. Chương trình nhỏ này hoạt động sau hậu trường, dịch các lệnh thân thiện với mọi người của Windows thành các số “0” và “1” mà chỉ phần cứng mới hiểu nổi. Và cũng giống như tiềm thức của con người, BIOS ảnh hưởng rất mạnh đến hành vi và tốc độ hoạt động của PC.

     

    Điều trị bệnh cho Bios
    Khi có công nghệ mới ra đời và người ta phát hiện ra các lỗi cũ, các nhà chế tạo máy tính thường đưa ra các phiên bản BIOS cập nhật để giải quyết các trục trặc và nâng cao tốc độ hoạt động. Bạn có thể truy cập vào web site của hãng sản xuất PC của mình để có các cập nhật. Nhưng trước hết, bạn phải biết số hiệu phiên bản BIOS hiện dùng của mình, nó thường xuất hiện rất nhanh trên màn hình ngay sau khi mở máy (ấn phím <Pause> để đọc nếu nó hiện quá nhanh).
    Việc cập nhật BIOS thực hiện khá dễ nhưng phải rất thận trọng. Thông thường bạn chỉ cần chạy một chương trình nhỏ từ đĩa mềm. Tuy nhiên nếu gặp trục trặc, bo mạch chính của bạn có thể trở nên vô dụng. Vì vậy phải đọc trước tất cả các hướng dẫn trong tập tin readme của BIOS cập nhật. Đồng thời bạn phải thực hiện một cách chính xác những gì mà các hướng dẫn đưa ra.
    Nếu BIOS là tiềm thức của PC, thì tiện ích Setup của nó là nền tảng để bạn dựa trên đó mà xây dựng các đặc trưng cho PC của mình. Tiện ích này có các thiết lập để kiểm soát đĩa cứng, bộ nhớ, card đồ họa, tiết kiệm điện, cổng USB, và các phần cứng khác. Chương trình này trước đây thường được để trên đĩa nhưng hiện nay nó được lưu trữ tiện lợi hơn trong cùng chip ROM như BIOS của PC. Để mở Setup, bạn chỉ cần ấn phím (hoặc tổ hợp các phím) mà bạn được nhắc khi PC khởi động. Các hãng BIOS khác nhau dùng các phím khác nhau - điển hình là <Delete>, <F1>, hoặc <F10>. Trên màn hình sẽ hiển thị thông báo phải ấn phím hoặc các phím nào cho Setup ngay sau khi hiển thị số hiệu phiên bản BIOS. Nếu không có, bạn xem lại tài liệu kỹ thuật của hệ thống.
    Vì tiện ích Setup do hãng BIOS chế tạo và nằm trong cùng chip với BIOS, nên thường được gọi là tiện ích BIOS Setup. Và vì nó chứa các thiết lập trong chip bán dẫn CMOS - nên cũng được gọi là chương trình CMOS Setup (Chip CMOS này có pin riêng để giữ các thiết lập ngay cả khi PC tắt điện).
    Tiện ích Setup có nhiều thiết lập phần cứng, từ rõ ràng (như thiết lập giờ cho đồng hồ PC) đến bí ẩn (như số “trạng thái chờ” để phối hợp dòng dữ liệu giữa RAM và CPU).

     

    Trước hết phải không gây hại
    Khi làm việc với tiện ích Setup này, bạn phải theo đúng quy tắc: Nếu không biết rõ điều gì thì đừng có xáo tung nó lên. Thay đổi không thận trọng một trạng thái chờ hay một cài đặt chưa rõ nào đó có thể hạ thấp tốc độ PC, thậm chí có thể làm hỏng cả hệ thống.
    Nếu nghi ngờ ngẫu nhiên mình đã làm thay đổi một thiết lập nào đó trong khi làm việc với tiện ích Setup, hãy chọn phương án an toàn và làm lại từ đầu. Tất cả các tiện ích Setup đều cho phép bạn thoát ra mà không lưu lại các thay đổi. Bạn cũng có thể nhìn thấy một lựa chọn dùng để trả các thiết lập về lại giá trị mặc định của nó. Hãy bỏ qua tùy chọn này: Nếu hãng chế tạo PC đã tiến hành tinh chỉnh đối với hệ thống, thì các thiết lập mặc định của hãng chế tạo BIOS có thể không phải là tối ưu.
    Phải sao lưu các thiết lập của bạn trước khi tiến hành thay đổi. Khi pin nuôi chip CMOS hết điện, các thiết lập của bạn cũng “tiêu”. Nếu tiện ích Setup có tùy chọn sao lưu, bạn hãy sử dụng khả năng đó. Nếu không có, bạn ghi các thiết lập của mình lên giấy hoặc ấn phím <Print Screen> cho từng màn hình trong tiện ích (tuy nhiên không phải lúc nào cũng có tác dụng).

     

    Tìm thông tin
    Trước khi bắt đầu, bạn đọc hết tài liệu hướng dẫn sử dụng kèm theo PC hoặc bo mạch chính. Nhiều tài liệu chỉ có giải thích ngắn gọn đối với từng thiết lập. Các thiết lập thay đổi tùy theo hãng sản xuất và model, nhưng bạn sẽ tìm thấy chúng trên hầu hết PC.
    Các thiết lập tối ưu và tương thích: Tiện ích Setup thường chứa các thiết lập cho hiệu suất hoạt động của phần cứng. Đôi khi chúng chưa được thiết lập một cách tối ưu tại nhà máy, nhất là trong các PC thông thường hoặc sản xuất theo đặt hàng. Lướt qua toàn bộ chương trình setup, các thiết lập chế độ AGP và các thiết lập DMA đều là những ứng viên tốt để tối ưu hệ thống. Những thiết lập này cũng rất có ích trong việc phát hiện trục trặc đối với các phần cứng mới lắp đặt: Vô hiệu hóa hoặc hạ thấp thiết lập đã có trước có thể làm chạy card đồ họa, ổ CD-ROM, hoặc thiết bị không tương thích nào đó.
    Thiết lập đĩa cứng: Bạn sẽ tìm thấy một bảng, thường nằm trên trang thứ hai hoặc trang Advanced và có chữ “IDE” trên đầu đề, liệt kê tất cả các thông số cấu hình đối với ổ đĩa cứng EIDE nối trực tiếp với bo mạch chính (các ổ cứng SCSI và EIDE dùng card mở rộng có các chương trình cấu hình riêng). Hầu hết các PC được sản xuất trong khoảng vài năm gần đây đều có khả năng tự động phát hiện và lập cấu hình đĩa cứng mới, nhưng có một số PC thì phải cài đặt thủ công. Hãy đọc tài liệu kỹ thuật kèm theo đĩa cứng mới để biết trình tự và dùng các tùy chọn trên màn hình để thực hiện các thay đổi trong bảng này (hình 1 trình bày một ví dụ).
    Đĩa mềm: Tùy chọn này cho phép bạn thiết lập kiểu ổ đĩa mềm (3,5 inch, 1,44 MB chẳng hạn) và gán cho nó là ổ đĩa A: hoặc B:. Một số tiện ích Setup còn có thiết lập an ninh “Floppy Read only” để ngăn không cho dữ liệu của bạn bị ghi ra đĩa mềm và lấy ra khỏi máy tính.
    Trình tự khởi động: thiết lập này xác định nơi mà PC sẽ tìm các lệnh khởi động  trước tiên. Ví dụ: “A:” rồi “C:”, “C:” rồi “A:”, hoặc CD-ROM, ổ Zip, hoặc ổ LS-120, bạn có thể thay đổi thiết lập này.
    Bảo vệ bằng mật mã (password): Nếu thiết lập này có hiệu lực, BIOS sẽ hỏi password trước khi khởi động. Bạn phải hết sức cẩn thận: Nếu quên password, bạn sẽ phải “xoá” bằng jumper trên bo mạch chính hoặc phải tháo pin CMOS, làm vậy cũng có nghĩa bạn sẽ mất hết các thiết lập, thậm chí có thể phải mua một bo mạch chính mới.
    Thiết lập IRQ: Nếu cần thêm thiết lập IRQ cho phần cứng mới, có thể bạn phải giải phóng một IRQ bằng cách cấm một tính năng không dùng đến, như cổng nối tiếp, cổng song song, hay một cổng USB chẳng hạn.
    Thiết lập cổng song song: Chọn chế độ làm việc tốt nhất đối với phần cứng của bạn. Các chế độ ECP hoặc EPP có thể nâng tốc độ máy in và các thiết bị khác một cách đáng kể (xem hình 2)
    Tốc độ quạt RPM và nhiệt độ CPU: Hai thông số tối quan trọng này phải được kiểm tra theo chu kỳ để bảo đảm chúng hoạt động chính xác.

     

    Tìm kiếm trợ giúp về phần cứng ở những nơi khác ngoài Internet
    Internet là nơi rất tốt để tìmnhững giải đáp đối với các câu hỏi về phần cứng, nhưng cứ loanh quanh trong các web site để tìm lời khuyên thực sự có giá trị là một việc làm mất nhiều thời gian. Đôi khi, cách tốt nhất để có những giải đáp lại là cách xưa cũ: dùng một cuốn sách tham khảo phù hợp. Dưới đây là hai quyển sách tốt nhất.
    “Nâng cấp và sửa chữa PC” (Upgrading and Repairing PCs) của Scott Mueller (60USD) là một cuốn sách cổ điển bao gồm mọi vấn đề mà bạn cần để biết về PC và chỉ có rất ít điều bạn không cần phải biết. Nếu đang tìm một tài liệu tham khảo thì tính chất vừa rộng vừa sâu của quyển sách này không có gì sánh nổi (www.quepublishing.com và www.upgra-dingandrepairingpcs.com). Cuốn này đã được dịch ra tiếng Việt, tuy nhiên “Cẩm Nang Sửa Chữa, Nâng Cấp & Bảo Trì Máy Tính Cá Nhân” của SaigonBook, ấn bản 2002 “hơi bị” đắt với người Việt - 200.000 đồng.
    “Tóm tắt về phần cứng PC” (PC Hardware in a Nutshell) của Barbara Fritchman Thompson và Robert Bruce Thompson (40USD) là một quyển sách hướng dẫn mua sắm và sử dụng PC rất thực tiễn và được biên soạn rất tốt. Nó chứa đầy ắp những lời khuyên thực tế, được trình bày theo phong cách vừa ngắn gọn vừa súc tích, chỉ đưa ra những thông tin mà bạn cần một cách rõ ràng (www.oreilly.com).

    Nếu bạn đọc được tiếng Anh và không muốn tốn tiền thì thử vào địa chỉ http://cma.zdnet.com/book/upgraderepair/index.htm tìm thử những thông tin mình cần.

     

    Quét sạch bụi bẩn
    Sau mỗi kỳ nghỉ, văn phòng của chúng tôi bị phủ đầy bụi, và đáng lo nhất là ổ đĩa CD-RW có thể bị bẩn. Làm cách nào để quét sạch nó?
    Không nên. Lớp bẩn mỏng nhất cũng có thể ngăn cản hoặc làm lệch tia laser rất nhậy cảm của ổ đĩa, cho nên nếu không thật cần thiết thì chớ có làm vệ sinh cho nó. Còn nếu tốc độ bị giảm hoặc ổ đĩa không đọc được đĩa, thì bạn thử thổi nó bằng một dòng không khí định hướng mạnh từ một bình khí nén (xem hình 3). Bạn phải dùng một ống nhỏ bằng chất dẻo, có kèm theo bình khí, để gắn vào đầu thổi. Đồng thời bạn phải thổi từng luồng ngắn; luồng khí dài có thể tích ẩm trên các bộ phận bên trong ổ đĩa. Trước khi sử dụng bộ công cụ làm sạch CD-RW, như Drive Guardian của Kensington (www.kensington .com), bạn phải tham khảo ý kiến hãng sản xuất ổ đĩa; một số hãng cho phép dùng, một số hãng thì không.

    Xuân Cường
    PC World Mỹ 2/2003

    ID: A0302_76