• Thứ Ba, 27/01/2009 08:26 (GMT+7)

    PlayStation 15 năm nhìn lại

    Có bao giờ bạn nghĩ rằng PlayStation, thương hiệu đem lại hàng tỷ USD doanh thu hàng năm cho Sony, lại có xuất phát điểm "trớt quớt"? Sony cũng đã không thể ngờ việc phát triển chip âm thanh cho Nintendo và sự xuất hiện của Ken Kutaragi đã tạo tiền đề cho những thành công to lớn sau này...

    "Lùm xùm" với Nintendo

    Một trong những chi tiết đáng chú ý về các thế hệ PlayStation là trước sự ra đời của thương hiệu này, Sony và Nintendo tưởng chừng như đã là những đối tác thân thiết với nhau thay vì là hai kẻ kình địch hàng đầu trong ngành công nghiệp game hiện nay. Từ năm 1986, nhà phát hành dòng game Mario đã là một thế lực khó đánh bại tại Nhật, trong khi đó Sony và hãng điện tử khổng lồ Hà Lan Philips vẫn đang loay hoay thiết kế định dạng CD-ROM mà họ tin rằng sẽ đóng vai trò then chốt trong chiếc console hàng đầu của mình. Nintendo cần một chip âm thanh cho hệ máy sắp tuyên bố và Sony là sự lựa chọn hiển nhiên cho hãng này vào thời điểm đó. Thế là anh chàng kỹ sư trẻ của Sony có tên Ken Kutaragi đã được giao trách nhiệm thiết kế chip âm thanh cho hệ máy game của Nintendo, mặc dù vào thời điểm đó, Sony không mấy mặn mà với thị trường và ngành công nghiệp game. Hãng này đã không thể ngờ việc phát triển chip âm thanh cho Nintendo và sự xuất hiện của Ken Kutaragi đã tạo tiền đề hứa hẹn cho PlayStation, thương hiệu đem lại hàng tỷ USD doanh thu hàng năm cho hãng trong tương lai.

    Kutaragi luôn là cái tên được nhiều người nhắc đến khi kể về câu chuyện thành công của của các hệ máy PlayStation. Ông đã bị thuyết phục về tiềm năng của thị trường console sau khi xem con gái mình chơi game trên hệ máy Famicom (Family Computer) của Nintendo, vốn phát hành ở châu Âu và Bắc Mỹ với cái tên NES. Với ý định lấn sân thị trường console, Kutaragi tiếp tục thúc đẩy quá trình phát triển phần cứng máy chơi game và khi Nintendo bắt đầu "để mắt" đến định dạng CD-ROM, Kutaragi đã xoay sở kinh phí để tiếp tục dự án của mình với sự hậu thuẫn của giám đốc điều hành Sony lúc đó là Norio Ohga, người từng ủng hộ Kutaragi ngay từ ngày đầu thiết kế con chip âm thanh cho Nintendo.

    Triển lãm điện tử tiêu dùng CES năm 1989 mong đợi một tuyên bố của Nintendo về hệ máy SNES-CD vốn được đồn thổi khá nhiều, nhưng ngay cả Sony cũng không ngờ chính Nintendo đã đột ngột hủy bỏ kế hoạch liên kết với mình và quay sang trở thành đối tác của Philips. Chủ tịch Nintendo thời điểm đó là Hiroshi Yamauchi cho rằng bản hợp đồng giữa hãng và Sony không đem lại nhiều lợi nhuận cho Nintendo và quyết định để lại cho Sony bản quyền tất cả những tựa game định dạng CD-ROM. Sau sự kiện này, hãng điện tử Nhật Bản quyết định "tự thân vận động", ứng dụng tất cả những công nghệ đã từng nghiên cứu cho Nintendo để thiết kế một hệ máy riêng cho mình. Không lâu sau đó, Sony bị vướng vào vụ kiện vi phạm hợp đồng công nghệ với Nintendo, nhưng tòa án Mỹ đã bác bỏ đơn kiện của hãng này và Sony được phép dùng tên gọi "PlayStation" cho hệ máy ứng dụng định dạng CD-ROM của mình.

    PlayStation ra đời

    Một trong những mẫu thiết kế đầu tiên của chiếc console PlayStation 1 (hay còn gọi là PSone) được tích hợp cả cổng cắm băng SNES, một thỏa thuận khác giữa Sony và Nintendo trong việc duy trì sử dụng chip âm thanh của Sony. Tuy nhiên, các quan chức Sony cho rằng việc gắn cổng SNES cho PlayStation sẽ làm chính hệ máy gốc của Nintendo vô nghĩa, do vậy cuối cùng chiếc console của Sony chỉ sử dụng duy nhất định dạng đĩa game là CD-ROM. Đến tháng 12 năm 1994, những chiếc PlayStation đầu tiên đã được tung ra tại thị trường Nhật Bản. Mãi đến tháng 9 năm 1995, PlayStation mới vượt biên giới xứ sở hoa anh đào để "lấn sân" thị trường châu Âu và Bắc Mỹ.

    Một trong những yếu tố gây thu hút đầu tiên mà PlayStation tạo được là những chiếc tay cầm màu xám, hệ thống nút chỉnh hướng (D-pad), hai nút "shoulder" phía trên và các nút bấm dạng biểu tượng (X, O, vuông, tam giác) thay vì dạng kí tự thường thấy ở các hệ máy khác. Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là hệ máy này được thiết kế để thể hiện đồ họa 3D và dung lượng đĩa đọc lớn cho phép đưa vào nhiều nội dung game đa dạng và phức tạp. Đây chính là ưu thế gần như tuyệt đối so với những hệ máy dùng băng (cartridge) có khả năng xử lý đồ họa và nội dung kém hơn hẳn. Mặc dù biết hệ máy của mình có ưu thế về mặt công nghệ, Sony cho rằng những tựa game tuyệt vời mới chính là chìa khóa để chiến thắng và hãng bắt đầu thu về dưới trướng của mình hàng loạt những hãng phát triển thứ ba tên tuổi. Tháng đầu tiên xuất hiện tại Nhật, PlayStation đã đạt doanh số đến 300.000 bản, qua mặt hệ máy đang đứng đầu ở thị trường này vào thời điểm đó là Sega Saturn.

    Sony mở đầu chiến dịch chinh phục toàn cầu của mình tại Mỹ và vào tháng 5 năm 1995, PlayStation là "ngôi sao" đình đám nhất xuất hiện tại hội chợ E3. Với việc doanh số tại Nhật đã vượt mốc 1 triệu bản, Sony tấn công thị trường Mỹ sau những chiến dịch tiếp thị rầm rộ và đã gặt hái được nhiều thành công vang dội. Tính đến thời điểm hiện tại, PlayStation đã đạt doanh số 102 triệu bản bán ra toàn cầu, một con số ấn tượng và mở đầu một kỷ nguyên thành công cho Sony ở lĩnh vực trò chơi điện tử. - "Truyền nhân" hoàn hảo

    Sau khi thống trị thị trường console với PlayStation, Sony nhận ra rằng hãng cần phát triển một hệ máy mới để củng cố vị thế của mình ở lĩnh vực này, nhất là khi những đối thủ cạnh tranh như Microsoft và Nintendo đang sẵn sàng cho "bùng nổ" với những hệ máy cạnh tranh với PlayStation. Với ưu thế thương hiệu lớn và bộ sưu tập game đồ sộ, dự án PlayStation 2 (PS2) được lăn bánh không lâu sau đó, với hai tính năng nổi trội là tương thích ngược các game PS1 và đặc biệt là xem phim DVD. Với giá bán lẻ 300USD và thừa hưởng lượng fan khá lớn từ người tiền nhiệm, PS2 xuất hiện tại thị trường Nhật vào tháng 3 năm 2000, sau đó là Mỹ và châu Âu và ngay lập tức tạo được cú "hit" lớn.

    Mặc dù gặp phải những sự cạnh tranh từ Xbox của Microsoft và GameCube của Nintendo, PS2 vẫn vượt qua hai đối thủ trực tiếp của mình nhờ chiến thuật thỏa thuận độc quyền với những hãng phát triển game và thành công của các dòng game như GTA, Final Fantasy và Metal Gear Solid. Đến năm 2004, Sony cho ra đời phiên bản nhỏ gọn PS2 Slim, cùng thời điểm phiên bản GTA: San Andreas được tuyên bố. Ngày 29/11/2005, PS2 tạo được kỷ lục hệ máy console bán ra 100 triệu bản nhanh nhất, với thành tích 5 năm 9 tháng kể từ lúc phát hành. Kỷ lục này của PS2 cũng đánh bại người tiền nhiệm PS1, khi mất đến 9 năm 6 tháng để đạt được doanh số tương tự. Ngay cả khi hệ máy tiếp theo là PS3 xuất hiện ở Mỹ, PS2 vẫn đạt được doanh số 295.000 bản bán ra trong tháng 2 năm 2007, gấp đôi số lượng PS3 bán ra ở thời điểm đó là 127.000 bản. Đây là một thành công đáng tự hào của Sony tại thị trường này, chủ yếu là nhờ chiến thuật giảm giá và bán kèm những tựa game đỉnh cao cùng với máy.

    PlayStation bỏ túi

    Thành công vượt bật của PS2 cho phép Sony hình dung đến viễn cảnh một chiếc máy "PlayStation cầm tay" sẽ là kẻ cạnh tranh lớn trên thị trường máy game cầm tay do Nintendo nắm giữ. Trong khi Nintendo phát triển hệ máy DS của mình, Sony cũng cho ra đời hệ máy PlayStation Portable (PSP), phát hành chỉ cách đối thủ một tháng vào thời điểm cuối năm 2004. PSP được đánh giá là ít chú trọng đến game hơn Nintendo DS. Được trang bị màn hình LCD TFT và cổng thẻ nhớ Memory Stick Pro Duo, PSP có thể dùng để xem những bộ phim từ màn hình tí hon này thông qua định dạng đĩa do Sony phát triển là UMD (Universal Media Disc). Mặc dù được nhiều trang web về công nghệ đánh giá khá tốt, PSP vẫn không thể cạnh tranh với Nintendo DS với tính năng màn hình đôi (dual-screen) nổi bật và bộ sưu tập những game đầy sáng tạo. Hiện PSP và phiên bản mới PSP Slim đã bán được hơn 40 triệu bản, trong khi Nintendo DS đã vượt gấp đôi (hơn 84 triệu bản).

    Bông hoa nở muộn?

    Hệ máy tiếp theo của PS2 luôn là dự án lớn nhất của Sony sau khi đã thực sự thống trị thị trường console thế hệ thứ sáu. Microsoft đã học được bài học lớn sau thất bại của bản Xbox đầu tiên và "cựu vương" Nintendo cũng đang trong giai đoạn phát triển hệ máy hậu duệ cho GameCube. Khái niệm HD (high definition - độ nét cao) được Sony và Microsoft theo đuổi, trong khi đó Nintendo lại chú trọng vào tính sáng tạo và tương tác.

    PlayStation 3 được hé lộ lần đầu tại E3 năm 2005 nhưng ngay lập tức hệ máy này tạo ra một làn sóng tranh cãi khi những game được trình diễn tại hội chợ năm đó thực chất đang chạy trên một bộ công cụ phát triển (dev-kit) thay vì chính PS3. Sau đó, Sony còn tuyên bố hệ máy của mình sẽ có khả năng xuất ra hình ảnh độ nét cao đến độ phân giải 1080p và hai cổng HDMI nhưng bản PS3 chính thức chỉ có một cổng HDMI.

    Sau thành công của hai định dạng CD cho PS1 và DVD cho PS2, quyết định khó nhất của Sony là định dạng game chuẩn dành cho PS3. Cuối cùng, hãng đi đến quyết định sử dụng định dạng Blu-ray cùng với sự hậu thuẫn của những "ông lớn" trong ngành điện tử và đĩa quang khác như Matsushita, LG, Pioneer, Hitachi, Philips và Sharp. Với ưu thế về dung lượng cao, Blu-ray là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của HD DVD, định dạng mà Microsoft và Toshiba phát triển.

    Do vướng phải một số vấn đề về sản xuất đầu đọc laser của Blu-ray, nên đến tháng 11 năm 2006 PS3 mới chính thức xuất hiện tại hai thị trường lớn là Nhật Bản và Bắc Mỹ. Tuy nhiên, một trong những khuyết điểm của hệ máy này là xuất hiện quá trễ so với Xbox 360, "đứa con cưng" của Microsoft vốn đã xuất hiện trên thị trường một năm trước. Đó là chưa kể cùng thời điểm phát hành, PS3 còn đối mặt với Wii, hệ máy của Nintendo với cách chơi điều khiển cảm ứng độc đáo. Đến tháng 3 năm 2007, PS3 tấn công thị trường châu Âu nhưng tại lục địa già, hệ máy của Sony lại gặp phải làn sóng phản đối vì giá máy có phần cao hơn so với những khu vực khác, đó là chưa kể việc bỏ đi tính năng tương thích ngược như phiên bản của Nhật và Bắc Mỹ.

    Đến giữa năm 2007, hai phiên bản PS3 20GB và 60GB chính thức đình chỉ sản xuất và thay bằng bản 40GB và 80GB với giá lần lượt là 399USD và 499USD. Dù nhiều lần giảm giá, doanh số của PS3 vẫn đứng sau hai kình địch Wii và Xbox 360. Tuy nhiên, biểu đồ doanh số của hệ máy này hứa hẹn sẽ có những chuyển biến tích cực khi Sony liên tục tung ra những tựa game đỉnh cao cùng những dịch vụ tích hợp như PlayStation Home, cộng đồng ảo cho người dùng PS3.

    Dù có nhiều thời điểm thăng trầm, thương hiệu PlayStation của Sony vẫn tạo được dấu ấn khó quên trong lòng những game thủ console cũng như lịch sử ngành công nghiệp game nói chung. Ngoài yếu tố công nghệ, những thế hệ PlayStation gắn liền với những tựa game đỉnh cao trong từng thời kì cũng như những kỷ lục doanh số ngất ngưởng như PS1 và PS2. Sony đã ấn định vòng đời sản phẩm của PS3 là 10 năm và với hơn 16 triệu bản đã bán ra hiện nay, thời điểm để hệ máy này thực sự thăng hoa vẫn còn đang ở phía trước.

    Cẩm Tú

    ID: G0902_108