• Thứ Hai, 03/12/2007 09:48 (GMT+7)

    Bản quyền Game

    Một bạn đọc ở quận 4, TPHCM “có hý hoáy game lậu nhưng không ủng hộ chơi game lậu” đã gửi một bài viết đầy tâm huyết cho Thế Giới Game (TGG). Thậm chí game thủ này còn bỏ sức ra tập hợp và dịch các điều luật qui định về bản quyền game. TGG trân trọng đăng bài viết này...

    Một bạn đọc ở quận 4, TPHCM “có hý hoáy game lậu nhưng không ủng hộ chơi game lậu” đã gửi một bài viết đầy tâm huyết cho Thế Giới Game (TGG). Thậm chí game thủ này còn bỏ sức ra tập hợp và dịch các điều luật qui định về bản quyền game. TGG trân trọng đăng bài viết này.

    Vấn đề game có bản quyền có lẽ là chuyện “cũ lắm rồi nói mãi”. Xung quanh vấn đề này hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi giữa 2 bên: ủng hộ việc sử dụng đĩa game có bản quyền, và sử dụng các đĩa game sao chép bất hợp pháp. Chúng ta hãy thử tìm hiểu những lợi ích của việc sử dụng game có bản quyền và những ý kiến xung quanh nó.

    Bản quyền game - Nên hay không?
    Tại các diễn đàn lớn về game, bạn luôn bắt gặp hai luồng ý kiến đối lập nhau: một bên ủng hộ việc chơi game có bản quyền và một bên vẫn muốn tiếp tục sử dụng đĩa game sao chép bất hợp pháp, tạm gọi là game lậu. Hãy thử lắng nghe nhé, người ủng hộ chơi game có bản quyền đề cập đến việc thu nhập của người dân đang được nâng cao, đời sống khá giả hơn, chi phí dành cho game có bản quyền cũng phù hợp. Do đó việc tôn trọng bản quyền game là điều hợp lý. Bên phản đối lại cho rằng số người khá giả đấy chẳng qua chỉ là số ít, còn đa số các gia đình ở Việt Nam (VN) vẫn ở mức thu nhập thấp, đủ ăn, hay dư tí chút. Việc học hành, điện nước, chi phí sinh hoạt hằng ngày vẫn còn là gánh nặng thì chi phí cho con cái hay bản thân mua game có bản quyền với giá vài chục “đô” là điều xa xỉ. Phần đông game thủ còn là học sinh, sinh viên thì việc tận hưởng cảm giác “game có li-sần (license)” vẫn rất khó khăn.

    Thực ra, ai cũng có lý của riêng mình. Nhưng bạn thân mến, khi Việt Nam đã gia nhập Tổ Chức Thương Mại Quốc Tế WTO, việc tôn trọng luật bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ trong đó có game là điều bắt buộc, chỉ sớm hay muộn mà thôi. Phía ủng hộ có tư tưởng khá tiến bộ khi nhìn nhận vấn đề này. Dẫu biết VN là nước đang phát triển, mức sống người dân vẫn còn thấp, nhưng không vì thế mà cứ vi phạm theo kiểu “rẻ thì xài, tội gì mua mắc”. Việc tôn trọng bản quyền sẽ giúp cải thiện hình ảnh của VN, không chỉ ở lĩnh vực giải trí mà còn ảnh hưởng đến việc thu hút đầu tư ở các ngành khác. Đồng thời, điều này cũng giúp nâng cao hình ảnh của các game thủ VN trong cộng đồng quốc tế.

    Quyền lợi khi mua game có bản quyền
    Rõ ràng việc sở hữu 1 đĩa game bản quyền có rất nhiều điều lợi. Khi mua game bản quyền ngoài đĩa game ra, bạn sẽ nhận thêm nhiều thứ khác: sách hướng dẫn, quà tặng như áo thun có in logo, hay như Call Of Duty 4 sẽ tặng bạn cuốn sách chứa hình ảnh của tất cả nhân vật trong game... Bạn sẽ dễ dàng tham gia vào các giải thi đấu do hãng phát hành tổ chức, hay chơi Multiplayer trong Server chính thức. Chẳng hạn, Call Of Duty hay Battle Field 2, bạn cần phải có CD-Key bản quyền mới có thể chơi được ở các Server chính thức với máy chủ mạnh ít bị “lag”, được đảm bảo quyền lợi của người dùng. Nếu không mua game có bản quyền, bạn phải chơi ở các Server tự mở, vừa yếu vừa đầy rủi ro.

    Đối với game có bản quyền thì việc cập nhật các bản vá lỗi hay nâng cấp (patch) từ trang web chính hãng của game dễ dàng. Nhiều lúc game còn tự động làm công việc đó. Nếu dùng game lậu, bạn phải tự tìm, tự cài và đôi khi bạn chỉ còn cách vào các trang web chuyên bẻ khoá để tải các file chạy game nếu muốn tiếp tục chơi game; việc làm này đôi khi còn kèm theo khả năng mang về một đám virus, trojan. Hay đơn giản, muốn lập một server game, nếu xài bản game lậu, bạn phải tự mày mò để cấu hình, trong khi game có bản quyền lại nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật khá tốt từ hãng phát hành.

    Kế đến, game bản quyền thường dùng loại đĩa tốt để ghi nên khá bền, ít lỗi. Nếu đĩa game bị lỗi sẽ được đổi đĩa mới. Trong khi đĩa game lậu thường sử dụng các loại đĩa vài ngàn đồng/1 cái để ghi nên nhanh hỏng. Người ta thường ghi cùng lúc 2 - 3 đĩa cho nhanh nên khả năng đĩa bị lỗi cũng nhiều, khi đó người mua lãnh đủ. Chẳng hạn bạn mua bộ game 4 đĩa, đang cài được 3 đĩa, tới đĩa cuối bị lỗi thì chỉ còn biết “tức điên”. Nếu gặp cửa hàng tốt thì sẽ cho bạn đổi lại đĩa khác, còn không thì đành chắc lưỡi tiếc tiền.

    Hiện nay, CyberGeneration - công ty duy nhất phân phối game có bản quyền tại Việt Nam - đang có các chính sách giá đặc biệt. Nếu có điều kiện tham quan Games Corner ở TPHCM, bạn sẽ thấy giá game ở đây rẻ hơn ở nước ngoài từ 10-15 USD cho một game. Chẳng hạn, game BattleField 2142, ở nước ngoài giá 40-50 USD thì ở Games Corner giá chỉ 25 USD, kèm Mousepad Razer Mantis. Điều này cho thấy các hãng phát hành rất quan tâm đến tình hình thu nhập của người dân Việt Nam, để làm sao mang đến những điều kiện tốt nhất cho các game thủ người Việt.

    Vì sao game lậu vẫn được “ưa chuộng”?
    Thực tế, đại đa số game thủ VN vẫn còn là học sinh, sinh viên chưa kiếm ra tiền, nếu có làm thêm thì cũng chỉ đủ chi phí học hành, ăn ở. Lấy đâu ra tiền để mua 1 game có bản quyền về chơi? Vì thế, game không bản quyền trở thành 1 lựa chọn thích hợp. Với giá mua rất rẻ, bạn chỉ tốn khoảng 20.000 đồng cho bộ game gồm 3 CD, nhiều chỗ còn khuyến mãi mua 4 tặng 1. Người chơi chỉ cần dành dụm vài ngày là có ngay 1 game nổi tiếng, mà mua ở nước ngoài tốn khoảng vài chục đô. Phần nữa là do sự tồn tại của rất nhiều cửa hàng bán phần mềm lậu, trong đó có game. Các cửa hàng này thường cũng bán game có bản quyền, nhưng do người mua chuộng loại 7.000/đĩa nên họ vẫn bán game lậu và bán với số lượng lớn. Để tránh kiểm tra, thường ở tiệm chỉ bày các game có bản quyền, còn game lậu thì chỉ có bìa. Khách mua trò nào, họ sẽ lấy từ nơi khác đến. Kế đến là việc phong phú các bản game lậu, trò nào thế giới có thì VN có. Việc sao chép game lại quá dễ dàng, game lậu vì thế mà nhanh chóng phổ biến. Trong khi lượng trò chơi tại các cửa hàng phát hành game có bản quyền khá ít, đa phần chỉ là những tựa nổi tiếng như: The Sim 2, WarCraft...

    Chơi nhiều game: Lợi và hại
    Nhìn nhận ở mặt tích cực, nếu không có game lậu thì chưa hẳn tình hình game ở VN phát triển như hiện nay. Thị trường game lậu tạo điều kiện cho người dùng thử qua rất nhiều trò chơi. Nhờ thế, kiến thức về game và phần mềm của người dùng Việt Nam khá phong phú - chơi nhiều thì biết nhiều. Các diễn đàn game vì thế trở nên “xôm tụ”, đông vui nhộn nhịp. Các vấn đề của game được đem ra bàn luận chi tiết, người chơi nhiệt tình trợ giúp lẫn nhau tạo nên 1 cộng đồng gắn bó, vững mạnh. Nhưng vô tình điều này cũng tạo nên mặt trái, vì giá 1 bộ game lậu rẻ như vậy, nên người mua thường ít tìm hiểu thông tin về game, chỉ nghe thằng bạn giới thiệu “game này chơi được lắm”, thế là mua. Thấy game không vừa ý thì gỡ bỏ, cài game khác. Người chơi game lậu ít tìm hiểu sâu sắc về game. Đôi lúc có những trò khá hay về nội dung, cách chơi, nhưng game thủ chỉ chơi sơ sơ vì thấy nó “xấu xí”, không thích mà dễ dàng bỏ qua thì cũng thật là phí. Vì thế, việc gắn bó với 1 trò chơi ở người Việt ít phổ biến. Do lượng trò chơi ngày càng nhiều, “thượng vàng hạ cám”, từ “vải thiều, sầu riêng” đến “cóc ổi, chùm ruột”, nên các game thủ thường nghĩ “tội gì cứ chơi mãi một game”. Trong khi đó ở nước ngoài thì ngược lại, người chơi thường tìm hiểu khá kỹ về game, thử chất lượng qua các bản demo... Chỉ khi nào thấy thật ưng ý họ mới mua, cho “đáng đồng tiền bát gạo”. Do đó, họ gắn bó sâu sắc với game. Nhiều khi chúng ta thấy trò này đã “cũ xì” mà ở nước khác thì vẫn rất thịnh hành. Chẳng hạn như StarCraft, Counter-Strike, Return to Castle Wolfeinstein, Call of Duty, Lineage II, v.v...

    Đoạn kết
    Bạn thân mến, sẽ chẳng ai vào tận nhà bạn để kiểm tra máy tính của bạn xem game nào vi phạm. Nhưng sẽ rắc rối nếu bạn định mở một tiệm game, khi đó các cơ quan chức năng sẽ thường xuyên viếng cửa hàng. Bản thân tôi do điều kiện nên cũng “hý hoáy” bằng game lậu, nhưng không ủng hộ việc sử dụng game lậu. Tôi tin rằng bạn cũng thế, cuộc chơi nào cũng có luật riêng. VN đã ký Công Ước Bern, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Chúng ta phải dần làm quen với việc sử dụng game bản quyền. Nếu không, VN sẽ thường xuyên dẫn đầu bảng xếp hạng “những nước có tỉ lệ vi phạm bản quyền cao”.

    Phương Thanh
     

    Một số qui định về bản quyền game cần biết

    Tương tự như phần mềm thông thường, phần mềm game có bản quyền cũng có “Qui định bản quyền người dùng cuối” (End-User License Agreement). Thông thường là các file ReadMe, hoặc các thông báo khi cài đặt. Sau đây là một số qui định chính:

    Quyền sử dụng của người dùng cuối
    Người dùng cuối cứ hiểu là người mua 1 bản copy hoàn chỉnh của game, không phải là “mua đứt” game. Bạn chỉ được phép sử dụng bản copy này. ”Sử dụng” được hiểu là khi bạn cài đặt game vào các thiết bị lưu trữ hay khi game được tải vào RAM (chạy game).

    Game có bản quyền thường là phần mềm “đóng” (Enclosed Software), tức là bạn không thể cho thuê, mượn, sửa chữa, chuyển đổi, biên dịch, sử dụng mã nguồn, thay thế engine, hoặc tạo ra các sản phẩm khác dựa trên game. Tùy theo pháp luật mỗi quốc gia mà bạn có thể được phép, không được phép mang game vào hay ra khỏi nước đó.

    Giới hạn sử dụng
    Bạn chỉ có thể cài game trên 1 máy tính tại nhà, máy xách tay hay tại nơi làm việc trên máy tính mà bạn là người dùng chính. Hoặc có thể cài game trên nhiều máy nhưng không được chơi đồng thời, tức mỗi thời điểm chỉ có 1 máy được sử dụng bản copy đó. Muốn cài game trên nhiều máy thì bạn cần mua phiên bản dành cho 1 số lượng máy nhất định, hoặc phải mua nhiều bản quyền đơn cho từng máy. Các tiệm Internet có cài game cần quan tâm đến điều này.

    Bảo hành
    Tùy theo mỗi hãng mà có hoặc không có chế độ bảo hành. Thường các lỗi có liên quan đến thiết bị lưu trữ game như đĩa CD, DVD mà nguyên nhân do chất liệu, tay nghề (ghi đĩa, đóng gói) của nhân viên... sẽ được bảo hành.

    Game được phát hành theo kiểu “as is”, nghĩa là nhà sản xuất đã kiểm định trên 1 cấu hình máy tính nhất định, thông thường đây là yêu cầu cài đặt (Requirements). Khi đó họ sẽ không chịu bất kỳ trách nhiệm nào về khả năng tương thích của phần cứng, mất mát dữ liệu hoặc các vấn đề mang tính chủ quan: đồ họa game không đẹp, âm thanh không hay, gameplay nhàm chán. Do đó, bạn cần chú ý đến các thông số yêu cầu phần cứng, tìm hiểu cách chơi, nội dung, đồ họa của trò chơi mà bạn dự định mua qua các bản chơi thử (demo, shareware) hoặc thông qua các tạp chí game có uy tín (Thế Giới Game, GameSpot, GameDaily, IGN...). Nếu game được phát hiện là có lỗi, cần hiệu chỉnh, bổ sung các thành phần thì nhà sản xuất có thể đưa ra các bản sửa chữa, nâng cấp (hotfixes, patches). Thời gian đưa ra các bản tùy theo cam kết của nhà sản xuất.

    Chấp nhận qui định bản quyền
    Điều này dễ hiểu thôi, bạn sử dụng game tức là đã đồng ý với các điều khoản trong qui định bản quyền của game. Nếu không đồng ý, bạn không được sử dụng game này. Nhưng giữa một “rừng game” hiện nay, bạn hoàn toàn có thể tìm cho mình một trò chơi phù hợp.

    Đây là những điểm thường thấy trong các qui định bản quyền, sẽ có những điểm khác nhau giữa các hãng. Do đó, điều quan trọng là bạn cần tìm hiểu cẩn thận các qui định này, thông qua các trang web của hãng phát hành, hoặc các cửa hàng bán game. Rất mong có sự góp ý của các bạn.

    Một số khái niệm cần biết
    “Shareware”, “Trial”: Đây là phiên bản chơi thử, thông thường là có giới hạn về thời gian, chức năng (lưu điểm, mở khóa các mục chơi khác, Update...). Các game dung lượng nhỏ, đơn giản, game Flash thường theo hướng này. Vd: Các game của hãng Popcap như Dynomite, Big Money Deluxe...

    “Demo”: Cũng là dạng chơi thử, nhưng với số màn rất hạn chế. Bạn có thể phổ biến các bản demo này.

    “Trailer”: gần như một đoạn phim giới thiệu về game, có thể được thu từ các hình ảnh thật của game hoặc là các đoạn phim được dựng sẵn. Tham khảo thôi, đừng lấy đó làm thật, để rồi: “Ủa, trailer đẹp vậy, sao khi chơi hình ảnh thấy “gớm” thế này”.

    Nguồn: Lược dịch và tóm tắt từ một số file ReadMe của game Popcap, Seal Of Evil, The Incredible Machine

    ID: G0712_94