• Thứ Sáu, 18/09/2009 17:17 (GMT+7)

    "Cơn mê game": Phụ huynh là tòng phạm?

    Theo các nhà tâm lí giáo dục về thái độ của người lớn thì có lẽ không ít phụ huynh nếu không phải là “thủ phạm” thì cũng là “tòng phạm” trong việc con cái mê game

    Ngày 14/8/2009 vừa qua, trong những vấn đề mà Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông phải trả lời Ủy ban Thường vụ Quốc hội có việc liên quan đến trách nhiệm của Bộ trong quản lí trò chơi trực tuyến (game online). Tiếc rằng những câu hỏi của các đại biểu Quốc hội vẫn tập trung vào “các biện pháp kĩ thuật nhằm hạn chế ảnh hưởng xấu của game online”. Thực tế, cho đến nay đã có nhiều biện pháp kĩ thuật được đưa ra. Mỗi lần như vậy, người chơi lại có những giải pháp kĩ thuật để lách qua. Vậy thì, giải pháp thật sự phải tìm ở đâu? Vấn đề nghiện game của giới trẻ có thật sự nghiêm trọng hay chỉ là một nguy cơ được “thổi phồng”; nhất là khi so với các tệ nạn như nghiện hút, nghiện rượu, thuốc lá, ma túy...

    Các nhà tâm lí cho rằng: vấn đề là có, và mức độ nghiêm trọng đang tăng dần. Nguyên nhân là vì khoa học kĩ thuật vẫn đang không ngừng phát triển. Máy vi tính, các phương tiện công nghệ thông tin ngày càng chiếm những vị trí quan trọng trong sinh hoạt hằng ngày. Kết quả là, nó cũng mang theo những mặt trái không được mong đợi. Thế nhưng, vấn đề vẫn thường chỉ được chú ý đến từ khía cạnh kĩ thuật. Trong khi đó, theo phân tích của các nhà tâm lí giáo dục về thái độ của người lớn thì có lẽ không ít phụ huynh nếu không phải là “thủ phạm” thì cũng là “tòng phạm” trong việc con cái mê game đến độ quên hết học hành, bạn bè, gia đình.

    Người lớn xử sự như thế nào khi thấy con chơi game?

    Mới đầu, người lớn chặc lưỡi khi con cái ôm máy chơi game hoặc máy vi tính, “Thôi thì còn hơn là ra đường, không ai trông, khéo lại bị lôi kéo vào những trò kinh khủng hơn”. Với quá nhiều điều phải lo mỗi ngày, nhiều bậc cha mẹ không đủ thời gian chơi với con, không đủ kiên nhẫn để lắng nghe, chia sẻ với con, giao tiếp giữa cha mẹ và con cái chỉ còn là những mệnh lệnh và trong cuộc chạy đua từ trường này sang lớp nọ. Và game là trò giải trí hầu như là duy nhất của nhiều trẻ.

    Khi con trẻ bắt đầu mải mê game thì cha mẹ lại muốn kiểm soát một cách võ đoán mà không dành thời gian tìm hiểu con mình đang chơi cái gì, tại sao chúng lại mê mải đến thế. Người lớn có thể đưa ra vô vàn lí do để không bàn luận trao đổi, không phân tích đúng sai, không đếm xỉa đến hứng thú, nhu cầu, cảm xúc của con cái mà lập tức cấm đoán, lập tức phán xét, oán trách, thậm chí dùng đến những lời nói, hành động gây tổn thương đến tự ái của trẻ.

    Khi những biện pháp “nội bộ” không có tác dụng, người lớn quay ra oán trách từ tiệm game cho đến Nhà nước, thậm chí kiến nghị Nhà nước đình chỉ hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ game vì họ làm “hư giới trẻ”. Hình ảnh tiêu biểu của thái độ này chắc nhiều người còn nhớ, đó là cảnh một bà mẹ lôi con mình đến “bắt đền” ông chủ tiệm game “Chỉ vì ông mở tiệm game mà con tôi hư!”.

    Cuối cùng, bất lực, họ đưa con cái vào trung tâm giáo dục, không hề nghĩ rằng điều đó càng làm tăng khoảng cách giữa cha mẹ và con cái, không nghĩ đến việc khi trở về, sau những tổn thương về tâm lí, thiếu vắng sự đồng cảm, tình yêu thương, sự gần gũi của cha mẹ, liệu con cái mình có bình ổn không.

    Khi luôn ở bên ngoài để lên án, để oán trách, cha mẹ không tìm hiểu điều gì thực sự xảy ra trong tâm trí của người chơi, khiến họ bị mê hoặc, không điều chỉnh được cảm xúc và hành vi của mình.

    Dưới con mắt của những nhà tâm lí thì mặc dù chưa có những nghiên cứu phân loại game từ góc độ sức khoẻ tâm thần, nhưng những trò chơi mà người chơi nhập vai nhân vật, khi người chơi biến mình thành nhân vật trong game thì trò chơi thâm nhập sâu vào tâm lí con người, tức là ảnh hưởng lớn đến tâm lí. Cũng như bất cứ trò chơi nào, game điện tử cũng phát triển những kĩ năng nhất định. Một trò chơi được tổ chức tốt sẽ dạy kĩ năng và giáo dục phẩm chất nhất định như phản xạ nhanh, định hướng không gian tốt, mở rộng trường thị giác, óc quan sát, vận động linh hoạt của các ngón tay, tư duy chiến lược và đặc biệt là sự phối hợp đồng đội. Như vậy, lợi là có. Tuy so sánh có thể khập khiểng nhưng chúng ta đều biết ngay cả nọc rắn độc còn có thể dùng chữa bệnh nếu dùng đúng liều lượng. Do đó, quan trọng chính là liều lượng. Từ góc độ tâm lí và y học, game với tư cách là một môn giải trí sẽ không có hại nếu chưa đe doạ sức khoẻ thể chất và sức khoẻ tâm thần. Đối với sức khoẻ tâm thần thì điều đáng ngại nhất là nguy cơ xuất hiện sự phụ thuộc hay thường gọi là "nghiện" game. Biến mình thành nhân vật trong trò chơi, người chơi rời khỏi hiện thực, chìm đắm vào thế giới ảo và khi đạt được một số thành tích nhất định thì thoả mãn (mà là thoả mãn ảo) phần lớn những nhu cầu thực, đồng thời bỏ qua những nhu cầu khác. Đó là nguyên nhân giải thích vì sao người mê game thường không có nhu cầu giao tiếp với bạn bè thực.

    Quá trình mê game

    Các nhà tâm lí cho rằng, trẻ không “bỗng nhiên…mê game” vào một ngày đẹp trời nào đó, mà quá trình này trải qua những bước nhất định và dưới tác động của nhiều yếu tố, vào những thời điểm nhất định.

    Trước nhất là sự hấp dẫn về mặt cảm xúc : bước đầu tiên là có máy chơi game hoặc máy vi tính, làm quen với máy, học cách sử dụng, phát hiện nhiều tiện ích, nhiều trò chơi thú vị. Cảm giác của trẻ là “Quá đã, tha hồ vọc!”. Nếu như người lớn làm việc với máy vi tính, dùng nó như một phương tiện, để cho ra những sản phẩm phục vụ công việc (tài liệu, bảng biểu phục vụ báo cáo, chương trình,…), thì phần lớn trẻ vào thời điểm này sử dụng máy chỉ là để thoả mãn nhu cầu cảm xúc (thích thú với những hoạt động trên máy).

    Thời điểm thứ hai là khi có áp lực hay có lo lắng, khó khăn trong việc học, căng thẳng hay mâu thuẫn với bạn bè. Những khi đó, máy vi tính và trò chơi mang lại cho trẻ sự an ủi, không ai la mắng, không ai trách hờn. Thế là trẻ ngày càng “ôm lấy máy” nhiều hơn. Lúc này máy không còn là phương tiện để học, để khám phá hay giải trí nữa mà là để “giết thời gian”, và đây là chính là thời điểm trẻ lao vào game. Cảm giác của trẻ ở thời điểm này là “Cần quái gì ai! Xem ta là ai đây này! Ở đây (trong trò chơi) tha hồ kết bạn!”. Xuất hiện sự lạm dụng máy và trò chơi.
    Thời điểm thứ ba là khi trẻ hầu như vứt bỏ hết mọi giao tiếp với người xung quanh. Có thể, trước đấy trẻ đã ít bạn, nhưng đến thời điểm này thì hầu như không có. Chỉ còn máy, hoặc phòng máy. Với trẻ bây giờ toàn bộ tâm trí là ở trò chơi. Có giao tiếp chăng nữa thì là giao tiếp vì trò chơi.

    Dành nhiều thời gian hơn cho con

    Lời khuyên của các nhà tâm lí là phải học cách nhận biết thời điểm trẻ bắt đầu lạm dụng máy vi tính và trò chơi giải trí, trước khi điều này biến thành bệnh “nghiện”. Cha mẹ cần chú ý đến con cái nhiều hơn và quan tâm xem con làm gì với máy vi tính, để ý đến thời gian con ngồi trên máy, đến tâm trạng của con khi con rời bàn máy, đến sự giao tiếp với những người thân xung quanh.
    Đây là những biện pháp đối với trẻ nhưng suy cho cùng là luật đối với cha mẹ, vì theo được những điều tưởng như đơn giản này đòi hỏi ở cha mẹ sự kiên nhẫn và tính kỉ luật.

    Còn đối với những thiếu niên đã có biểu hiện “nghiện” game, bỏ bê học hành, bạn bè, xa lánh người thân, gia đình, có những hành vi khác thường thì trong rất nhiều trường hợp, người cần được tư vấn trực tiếp đầu tiên lại là cha mẹ. Cha mẹ phải nhìn lại cách sống của gia đình, thái độ, sự quan tâm, tình cảm đối với con cái. Khi bản thân cha mẹ, những người trong gia đình, những người ngay bên cạnh trẻ chưa làm được điều này thì mọi sự giúp đỡ từ bên ngoài, kể cả của chuyên gia tâm lí cũng không có nhiều ý nghĩa.

    Một điều hiển nhiên của cuộc sống hiện nay là trẻ vẫn sẽ phải làm quen với máy vi tính, mạng Internet, các chương trình học qua game.Trẻ làm quen với game ngày càng sớm, nên vai trò của cha mẹ trong việc hướng dẫn con em mình chơi như thế nào ngày càng quan trọng.

    6 lời khuyên dành cho phụ huynh

    Để không phải đấu tranh với những điều đã xảy ra mà giải quyết ngay từ gốc rễ, các nhà tâm lí đưa ra lời khuyên về các biện pháp giúp cha mẹ “để mắt” đến con cái hằng ngày ngay từ khi chúng bắt đầu chơi game :

    1. Giới hạn thời gian chơi game. Trẻ càng nhỏ càng phải để ý nhiều, giới hạn chơi trong vòng 15 phút với trẻ 6 - 7 tuổi. Nghiêm khắc ngay từ tuổi này để tránh hối tiếc về sau. Tuổi tiểu học, từ 8 - 11 tuổi, chỉ nên chơi 30phút/ngày.

    2. Không cho chơi game ngay trước khi đi ngủ, ngay sau khi ăn, không cho phép chơi game thay cho các hoạt động khác như vận động, chơi ngoài trời, trò chuyện với cả nhà. Điều này không dễ thực hiện với nhiều bậc cha mẹ. Lí do muôn thuở là không có thời gian để cùng chơi với con. Nhưng các bạn hãy lựa chọn : thời gian dành cho con hay để con vào những trò chơi vô bổ.

    3. Để ý, nhắc nhở trẻ giữ khoảng cách giữa mắt với màn hình, chơi ở nơi đủ ánh sáng và không khí thoáng.

    4. Nên để ý đến nội dung trò chơi trẻ lựa chọn để kịp thời loại những trò chơi bạo lực, những trò chơi có nội dung không phù hợp với lứa tuổi, đồng thời giúp trẻ phân tích đúng sai, tốt xấu.

    5. Định hướng cho trẻ hiểu máy vi tính là phương tiện cho các mục đính nhận thức, phương tiện giải trí, không thể thay thế được các mối quan hệ thực.

    6. Kiên nhẫn hướng sự chú ý của trẻ đến những trò chơi trí tuệ, ít bạo lực (cờ tướng, các trò chơi trí tuệ...).

    Nguyễn Thị Thanh Thủy
    Thạc Sĩ Giáo Dục Học

    ID: G0909_90