• Thứ Năm, 15/01/2004 16:11 (GMT+7)

    Về đề án phát triển mạng và các dịch vụ giáo dục trên Internet: EduNet có là ảo vọng?

    Dự án EduNet lãng mạn đang gây nhiều xôn xao. Thiết nghĩ EduNet cần được thực hiện bền bỉ và chỉ có thể thành công nếu làm chắc chắn ở một quy mô nhỏ rồi dần mở rộng. Chúng ta có quyền ước mơ, nhưng bài học về sự yếu kém của các mạng thông tin tại Việt Nam hiện nay cho thấy chưa ước mơ nào thành hiện thực.
    Một trong những kế hoạch lớn của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (Bộ GD&ĐT) đến năm 2005 là xây dựng mạng giáo dục EduNet. Ngay khi còn trong ý tưởng đề án đã gây nhiều chú ý trong dư luận. Câu chuyện càng trở nên “nóng” hơn khi tại Hội thảo quốc tế về CNTT trong giáo dục- đào tạo diễn ra vào đầu tháng 3 vừa rồi tại Hà Nội, EduNet đã được trình làng chính thức và theo kế hoạch trong tháng 4 này đề án sẽ được đệ trình Chính Phủ phê duyệt.

    Một Đề Án Lớn                                                                                                        

    Tháng 12/2001, đề án EduNet được Bộ GD&ĐT phê duyệt thông qua Quyết Định số 7063/QĐ-BGD&ĐT-KHCN. Trung Tâm CNTT Bộ GD&ĐT được giao là cơ quan chủ trì triển khai đề án.
    Điểm gây chú ý đầu tiên của đề án chính là số kinh phí triển khai. Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, đề án EduNet dự kiến sẽ tiêu 445 triệu USD (khoảng 6800 tỷ đồng Việt Nam). Con số này lớn gấp 10 lần tổng kinh phí dự trù của chương trình phát triển nguồn nhân lực đến năm 2005 của Bộ GD&ĐT. Theo tính toán, nguồn kinh phí lớn này là một bộ phận của “Chương trình xây dựng và nâng cấp kết cấu hạ tầng viễn thông và Internet” do Bộ Bưu Chính Viễn Thông chủ trì. Tuy nhiên, theo giải trình của ông Quách Tuấn Ngọc, giám đốc Trung Tâm CNTT của Bộ GD&ĐT thì con số đó là tổng chi của toàn xã  hội đã và sẽ chi phí để vận hành EduNet, hoàn toàn không có nghĩa là Nhà Nước sẽ “cấp một cục” 445 triệu USD đó cho đề án. Dự toán kinh phí được hiểu gồm: ngân sách nhà nước, một phần do  nước ngoài tài trợ, phần còn lại do địa phương, nhà trường và cá nhân tự nguyện đóng góp. Theo báo cáo, đề án sẽ dành khoảng 11 triệu USD để xây dựng trung tâm điều khiển mạng giáo dục đặt tại Trung  Tâm CNTT Bộ GD&ĐT.

    Đề án chia làm 4 phần: xây dựng hạ tầng cơ sở (gồm hạ tầng viễn thông quốc gia và hạ tầng mạng của từng đơn vị); xây dựng nội dung (gồm nội dung các khoá học, tài liệu dạy và học, e-learning); đào tạo cán bộ, chuyên gia và bảo dưỡng, vận hành.
    Điểm gây chú ý thứ hai là quy mô phục vụ của mạng EduNet, dự kiến mạng sẽ hướng tới hàng chục triệu học sinh, sinh viên của 24.000 trường phổ thông, 191 trường đại học và cao đẳng cùng 61 sở. Theo quan điểm của Bộ GD&ĐT, EduNet là một dự án trọng điểm có khả năng sẽ làm thay đổi mọi phương diện của ngành giáo dục: từ quản lý, nội dung, phương pháp luận, đến tư duy dạy và học...

    Với những ý tưởng lớn
    Đề án EduNet hứa hẹn sẽ mang đến một hơi thở mới cho ngành giáo dục. Không còn khái niệm bảng đen, phấn trắng, tất cả các giáo trình, tài liệu học trực tuyến được đưa lên mạng; học sinh, sinh viên tự học và thi mọi lúc, mọi nơi... Thông tin và kiến thức được chia sẻ đều cho tất cả mọi người qua mạng Internet.
    Mạng sẽ hỗ trợ một phần công tác quản lý giáo dục các cấp, đồng thời cung cấp các dịch vụ công như đăng ký du học, thông tin giáo dục (gồm số liệu thống kê và văn bản pháp luật...), diễn đàn giáo dục, hội thảo từ xa, đặc biệt sẽ dành riêng một phần cho công tác tuyển sinh đại học.

    Tại  hội nghị quốc tế về CNTT trong giáo dục - đào tạo, tác giả chính của đề án - ông Quách Tuấn Ngọc - đã đề xuất ý tưởng: bước đầu sẽ xây dựng một mạng campus nối giữa Trung Tâm CNTT của Bộ với các trường lân cận như: ĐH Bách Khoa, ĐH Xây Dựng, ĐH Kinh Tế Quốc Dân, ĐH Y khoa và một số trường phổ thông khác (phần này tương tự mạng do ĐHQG TP. HCM thực hiện vào năm 2000). Hạ tầng kỹ thuật sẽ là một vòng cáp quang băng thông cực lớn, có thể kết nối thẳng cổng Internet và cổng vệ tinh (phần này nếu đem so với hạ tầng kỹ thuật khá khiêm nhường của mạng ĐHQG TP. HCM thì như tên lửa vượt đại châu so với cái pháo thăng thiên).

    Mạng EduNet về cơ bản sẽ hoạt động như một cổng giáo dục Edu Portal; Trung tâm điều khiển mạng sẽ thâu tóm mọi đầu mối thông tin và kết nối các đơn vị giáo dục với nhau, đồng thời tổ chức xây dựng tài liệu và sản xuất các chương trình  dạy học trực tuyến. Theo ý tưởng của ông Ngọc, tài liệu các môn học trên EduNet sẽ do chính các thầy cô giáo tại các trường biên soạn và đưa lên mạng, đồng thời trung tâm sẽ chọn lựa thêm các chương trình daỵ học chuẩn của các nước ngoài. EduNet sẽ xây dựng một kho thư viện điện tử, tạo các hội thảo trực tuyến trao đổi nghiệp vụ....
    Nghe cứ như một thiên đường giáo dục!

    Bao giờ thành hiện thực?

    Một số mục tiêu phấn đấu về phát triển Internet được đề ra trong Chỉ Thị 29 của Bộ GD&ĐT (30/7/2001)

    • Năm 2003, 100% các trường đại học, cao đẳng, 80% các trường trung học công nghiệp nối mạng Internet với đường kết nối có tốc độ cao và sử dụng có hiệu quả.

    • Đến năm 2005, 100% các Sở GD&ĐT xây dựng được mạng nội bộ, từng bước kết nối các trường phổ thông và khai thác Internet, 70% trường trung học phổ thông được kết nối Internet.

    • Hình thành mạng giáo dục EduNet phục vụ các hoạt động học tập, giảng dạy, quản lý của cơ sở và của chung toàn ngành. Tăng cường các thông tin GD&ĐT trên mạng thông qua các trang thông tin của Bộ và các sở̉. Triển khai ứng dụng CNTT vào quản lý GD&ĐT. Mỗi cơ sở GD&ĐT phải có web site phản ánh các hoạt động của đơn vị mình và kết nối chung vào mạng giáo dục.

    • Đẩy mạnh ứng dụng Internet trong dạy học từ xa.

    Cho đến lúc này dự án đã có được một tín hiệu khả quan khi công ty Viễn Thông Điện Lực đưa ra phương án: trong khi ngầm  hoá cáp điện sẽ kết hợp đưa cáp quang tới các đơn vị giáo dục theo yêu cầu của Bộ GD&ĐT. Nếu thoả thuận này được ký, thì đây sẽ là một giải pháp lý tưởng về hạ tầng mạng cho EduNet.

    Giả sử chữ “nếu” đó là thực thì với người trong cuộc, dự án vẫn còn ngổn ngang những khó khăn mà theo ông Ngọc cho biết thì: “Viết thì cứ viết, trình thì cứ trình nhưng tiền đâu để thực hiện mới là vấn đề khó. Những người thực hiện đề án đang phải xoay đủ mọi hướng và găm đủ mọi mối quan hệ để tìm hướng mở cho EduNet”.
    Nói về tiến trình triển khai, ông Ngọc cho rằng: Đây là một kế hoạch dài hơi, ở Việt Nam với những đề án lớn như EduNet không nên nhìn vào thời gian dự kiến hoàn thành, vì sức ỳ lớn nhất của đề án chính là nhận thức về tầm quan trọng của CNTT ở các cấp lãnh đạo. 

    Và đó là một nhẽ. Cái “nhẽ” khác mà người ngoài cuộc thấy đề án thiếu khả thi còn ở chỗ, bản thân mạng thông tin tại các trường, sở, và ngay cả mạng thông tin của Bộ GD&ĐT và thậm chí cả cái mạng be bé ở ĐHQG TP.HCM (so với Edunet) hiện nay đều đang hoạt động kém hiệu quả, hầu hết ở tình trạng nghèo nàn về thông tin cũng như tư liệu. Câu hỏi được đặt ra là: với một mạng lớn hơn liệu việc tổ chức thông tin có được làm tốt hơn, chất lượng hơn? Trong khi cải cách giáo dục tại Việt Nam đang vấp phải khá nhiều vấn đề cần thống nhất về mặt quan điểm thì chúng ta không thể xây dựng EduNet với nhiều tiền của và công sức như vậy lại chỉ để tham khảo và thể nghiệm.

    Đúng là xây dựng mạng EduNet là việc cần làm và không thể trì hoãn lâu hơn nữa, tuy nhiên “Nên làm EduNet ở quy mô nào là thích hợp và thành công?” thiết nghĩ là câu hỏi cần được trả lời chính xác trong thời điểm này.
    Nhìn lại các dự án lớn về CNTT ở Việt Nam trong thời gian qua sẽ thấy: một trong những vấn đề khiến các dự án này không thu được kết quả mong muốn là do chưa được thể nghiệm ở những mô hình nhỏ. Với quan điểm xây dựng mạng giáo dục phải dựa trên thực chất nền giáo dục, thiết nghĩ EduNet cần được thực hiện bền bỉ và chỉ có thể thành công nếu làm chắc chắn ở một quy mô nhỏ rồi dần mở rộng. Chúng ta có quyền ước mơ nhưng bài học về sự yếu kém của các mạng thông tin tại Việt Nam hiện nay  cho thấy chưa ước mơ nào thành hiện thực.

    Tường Vy

    ID: B0304_34