• Thứ Năm, 15/01/2004 16:00 (GMT+7)

    Hiệu quả ứng dụng CNTT

    LTS: Tại sao ứng dụng CNTT ở nước ta chưa được hiệu quả? Câu hỏi này đã và đang làm đau đầu biết bao nhiêu nhà quản lý, chuyên gia CNTT và cả những người sử dụng tâm huyết. Góc nhìn về hiệu quả ứng dụng CNTT của Nguyễn Tử Quảng, giám đốc Trung Tâm An Ninh Mạng BKIS, có thể được coi là một cái nhìn lạ. Tác giả cũng mong muốn Ban Biên Tập Thế Giới Vi Tính - PC World Việt Nam mở ra một chủ đề tranh luận tìm nguyên nhân tại sao ứng dụng CNTT ở nước ta chưa hiệu quả. Chúng tôi mong tiếp tục nhận được những ý kiến trao đổi của bạn đọc xung quanh chủ đề này.

    Đã có rất nhiều bài viết đề cập đến vấn đề ứng dụng CNTT trong các tổ chức, cơ quan ở Việt Nam không hiệu quả. Con đường ứng dụng CNTT ở nước ta dường như quá trắc trở. Đã gần mười năm qua, với vài lần Chương Trình Quốc Gia về CNTT, rồi việc Việt Nam nối mạng Internet vào năm 1997, một thời điểm cũng không phải là muộn so với thế giới. Thế nhưng nhìn lại, ứng dụng CNTT chưa đem lại mấy hiệu quả, nếu không muốn nói là còn lãng phí. Rất nhiều cơ quan, đơn vị đã đầu tư mua máy tính và nối mạng, nhưng máy tính chủ yếu vẫn được sử dụng thay cho máy chữ, hiện đại hơn một chút thì là chia sẻ ổ đĩa hay in ấn qua mạng. Điều nghiêm trọng hơn là đang âm ỉ đâu đó trong một bộ phận người sử dụng máy tính một suy nghĩ rằng hình như 'dân' CNTT đang 'loè' họ, bởi hiệu quả đâu chẳng thấy mà suốt ngày nói đến ứng dụng CNTT, rồi tốn hao tiền của, thời gian... Nhưng phản đối thì họ sợ bị chê là lạc hậu, bởi rõ ràng CNTT đang góp phần làm cho thế giới này phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

    Nguyên nhân của tình trạng này do đâu mà có? Chúng ta mới chỉ thấy những phàn nàn về khó khăn trong ứng dụng CNTT. Chưa một cơ quan, tổ chức nào nghiên cứu và công bố xem căn nguyên của vấn đề là do đâu, để từ đó có những bước đi đúng đắn. Là một người đã trên dưới 10 năm gắn bó với nền CNTT nước nhà, một thời gian không phải là dài, nhưng lại đúng vào giai đoạn CNTT trên thế giới cũng như ở Việt Nam được quan tâm mạnh mẽ nhất, tôi tin rằng nhiều người như tôi, cũng như các bậc tiền bối chứng kiến tình trạng như hiện nay, không thể không bức xúc và trăn trở.

     

    Chỉ thị 58/ct-tw: vấn đề nào quan trọng nhất?

    Chỉ Thị 58/CT-TW của Bộ Chính Trị, chắc hẳn là sự đúc kết của các chuyên gia hàng đầu, của các vị lãnh đạo Đảng và nhà nước sau bao trăn trở. Chúng ta đều thấy đây là một Chỉ Thị rất đúng đắn. Nếu Chỉ Thị 58/CT-TW đi vào cuộc sống, đất nước ta hoàn toàn có quyền hy vọng thoát khỏi tụt hậu và sánh kịp với các nước phát triển trên thế giới.

    Ba mục tiêu cơ bản của Chỉ Thị 58/CT-TW là:

    •   CNTT được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực, trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng;

    •   Phát triển mạng thông tin quốc gia phủ trên cả nước, với thông lượng lớn, tốc độ và chất lượng cao, giá rẻ; tỷ lệ người sử dụng Internet đạt mức trung bình thế giới;

    •   Công nghiệp CNTT trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ phát triển hàng năm cao nhất so với các khu vực khác; có tỷ lệ đóng góp cho tăng trưởng GDP của cả nước ngày càng tăng;

    Có lẽ mục tiêu đầu tiên là mục tiêu then chốt của việc phát triển CNTT ở Việt Nam. Có thể khẳng định công việc quan trọng nhất là đưa CNTT vào cuộc sống trên diện rộng đối với mọi tầng lớp người dân, mọi lĩnh vực ngành nghề, không làm được điều đó thì Chỉ Thị 58/CT-TW sẽ rất khó thành hiện thực.

    Nhưng để đưa CNTT vào ứng dụng trên diện rộng, chúng ta phải làm gì?

     

    Phát triển ứng dụng CNTT, nên chăng phải được coi như làm Cách Mạng?

    Bác Hồ từng nói làm cách mạng thì việc dân vận rất quan trọng. Dân vận là vận động nhân dân, làm cho dân hiểu, dân tin vào cách mạng. Khi đã được giác ngộ thì nhân dân sẽ theo cách mạng đến cùng và có như thế cách mạng mới thành công được. Quay lại việc ứng dụng CNTT ở Việt Nam, đưa CNTT vào một số ngành đặc thù như ngân hàng, hàng không... có lẽ không quá khó bởi ở những ngành đó, ứng dụng CNTT là một yếu tố sống còn trong quá trình hội nhập. Nhưng phần lớn các ngành nghề và đối tượng khác lại không như vậy. Không có CNTT thì công việc của họ vẫn cứ 'tằng tằng' đi được! Tuy nhiên, mục tiêu của chúng ta là làm sao cho họ thấy được hiệu quả của ứng dụng CNTT (làm cho họ 'thấy được' chứ không phải chỉ thuyết phục họ 'tin vào'). Và khi người sử dụng được giác ngộ (tức là 'thấy được') hiệu quả của CNTT thì tự khắc họ sẽ tích cực ứng dụng CNTT. Điều này không khác mấy với công tác dân vận khi làm cách mạng.

     

    Nguyên nhân nào khiến ứng dụng CNTT kém hiệu quả?

    Để một ứng dụng CNTT đưa vào thực tế thành công cần có nhiều yếu tố. Nhưng tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất ở Việt Nam hiện nay là chất lượng phần mềm (PM), điều mà ít thấy được quan tâm khi nói tới những khó khăn trong quá trình ứng dụng CNTT. Chúng ta mới thường nhắc tới cơ chế, tới ý thức, sự tích cực của người sử dụng... thay vì xem lại chính chất lượng của các PM ra sao. Chất lượng ở đây không chỉ nói tới các nghiệp vụ mà PM đảm đương, mà là việc PM được sử dụng ra sao? Có thuận lợi hay không? Có phù hợp hay không?

    Trong những năm qua, chúng ta - những đơn vị, công ty viết phần mềm (trong đó có tôi) - cũng như những người đưa ứng dụng CNTT vào cuộc sống chưa làm được một điều, đó là 'giác ngộ' được rộng rãi người sử dụng. Ngược lại, đôi khi còn góp phần làm họ ác cảm với ứng dụng CNTT sau vài lần không thành công. Tại sao lại có tình trạng đó? Theo tôi thì do đa phần đã không coi việc ứng dụng CNTT vào một đơn vị nào đó là một cuộc 'Cách mạng' và như vậy đã không thực hiện như một cuộc Cách mạng.

    Như trên đã nói, khi đã xác định là làm 'Cách mạng' thì vấn đề 'dân vận' sẽ được quan tâm hàng đầu. Muốn làm được điều đó thì chúng ta phải sâu sát với quần chúng (người sử dụng) để biết được họ cần gì, thói quen của họ ra sao, phải nắm được từng đặc điểm nhỏ để từ đó đưa ra được thiết kế PM phù hợp với mục đích trước tiên và bằng mọi giá là 'giác ngộ người sử dụng'.

    Trong thực tế, hầu hết các đơn vị viết PM cho người Việt Nam đã chưa quan tâm đúng mức tới vấn đề này. Hệ quả là những PM có tính logic cao nhưng khô cứng, máy móc đã ra đời, và dường như nó được dành cho 'dân' CNTT hay cho chính những người viết ra nó thì đúng hơn. Với những PM như thế, người sử dụng có cảm giác ứng dụng CNTT vào để ngay lập tức thay đổi họ hoàn toàn. Và không sớm thì muộn hệ thống như thế sẽ đổ vỡ, người sử dụng sẽ không thể nào thích nghi nổi (lúc đầu họ có thể rất hồ hởi, nhưng hệ thống sẽ dần bị lãng quên, bởi nó không phải là trạng thái 'cân bằng bền', người sử dụng chưa được 'giác ngộ'). Đó chính là một phần nguyên nhân dẫn đến 'cái chết hệ thống' đã được đề cập đến trên PC World B.

     

    Thực hiện 'cách mạng' ứng dụng CNTT ở Việt Nam như thế nào?

    Như đã phân tích, đầu tiên là phải 'giác ngộ' được người sử dụng, làm cho họ thấy, họ hiểu và tin vào ứng dụng CNTT. Vậy 'giác ngộ' họ bằng cách nào ?

    Ngoài việc đa số PM do các công ty Việt Nam thiết kế đều chưa tính tới yếu tố văn hóa, tập quán, tính cách của người sử dụng Việt Nam, người viết PM chưa sâu sát với người sử dụng như phân tích trên, các doanh nghiệp viết cũng như triển khai PM thường hay đổ lỗi cho việc ứng dụng CNTT kém hiệu quả là do lãnh đạo cơ quan không tích cực ứng dụng CNTT, không ủng hộ, người sử dụng thì trình độ kém... Điều này đi trái với việc làm Cách mạng. Bác Hồ từng nói: '... nếu quần chúng đã tốt cả rồi, thương yêu đoàn kết nhau rồi, biết học tập, tiến bộ rồi, biết yêu nước thương nòi rồi, thì đâu cần đến cán bộ ta tuyên truyền vận động họ làm Cách mạng làm gì nữa? Quần chúng đều tốt cả rồi thì cần gì cán bộ phải đến, nếu có đến thì đến một lúc thôi, cần gì phải đến ở cả một tháng trời?...' Nếu tất cả các vị lãnh đạo, người sử dụng đều nhận thức hiệu quả của ứng dụng CNTT thì có lẽ cũng chẳng cần tới sự tích cực của người làm CNTT, của những người tâm huyết với việc ứng dụng CNTT. Việc nhiều vị lãnh đạo các cơ quan, nhân viên của họ không tích cực ứng dụng CNTT một phần lỗi do chính người làm CNTT. Nếu kêu ca, phàn nàn về điều này và coi nó là yếu tố cần thiết cho việc ứng dụng CNTT thành công, thì tôi tin chắc có đến 10 năm sau chúng ta vẫn tiếp tục phàn nàn như vậy!

    Hệ thống ứng dụng CNTT thường đi kèm một loạt quy định chặt chẽ mà người sử dụng phải tuân thủ. Ở các nước phát triển, việc người sử dụng nghiêm túc làm theo các quy định trên là điều đơn giản, vì thế khả năng thành công của hệ thống rất cao, còn ở Việt Nam (vào thời điểm này), người sử dụng chưa thể có được tác phong đó. Vì vậy, một điều tưởng nhỏ nhưng lại rất quan trọng, quyết định tới thành công của ứng dụng CNTT là yếu tố đặc thù văn hoá trong các PM viết cho người Việt Nam.

    Một PM trước tiên phải đảm bảo tính khoa học, chính xác, đáp ứng chuẩn xác những yêu cầu đặt ra mà nó phải đạt được. Nhưng như thế chưa đủ, PM còn phải viết sao cho người Việt Nam ở điều kiện hiện nay chấp nhận nó. Điều này nói thì dễ mà làm thì thật khó. Tuy vậy, chúng ta, giới CNTT phải cùng suy nghĩ và tìm giải pháp!

    Dẫu biết rằng để thực sự giải được bài toán ứng dụng CNTT ở Việt Nam là rất khó khăn, nhưng thiết nghĩ chúng ta cần phải tìm ra được triết lý của vấn đề. Chỉ có như thế mới xác định được con đường đúng đắn. Tôi tin là chúng ta sẽ làm được, mặc dù vẫn còn có quá nhiều ẩn số.

    Nhưng dù sao thì vẫn là tiên trách kỷ, hậu trách nhân!

    Nguyễn Tử Quảng

    quangnt@mail.hut.edu.vn

    ID: B0311_18