• Thứ Năm, 25/03/2004 10:08 (GMT+7)

    Các ý kiến

    Quyết Định 44: Bộ khung pháp lý cho thanh toán điện tử liên ngân hàng
    Thanh toán điện tử liên ngân hàng (TTĐTLNH) là một trong 7 tiểu dự án trong dự án "Hiện đại hóa ngân hàng" đang được triển khai bằng nguồn vốn vay của Ngân Hàng Thế Giới. Được nghiệm thu về kỹ thuật trong tháng 3/2002, dự án hiện đang chờ Ngân Hàng Nhà Nước (NHNN) hoàn thiện mặt pháp lý, ban hành các quy chế, quy định và văn bản hướng dẫn để đưa vào hoạt động chính thức. Như vậy, với QĐ 44, dự án TTĐTLNH đã có cơ sở pháp lý vững chắc để vận hành.

    Ngay sau khi QĐ 44 có hiệu lực, NHNN đã tổ chức tập huấn về "Nghiệp vụ thanh toán điện tử" cho các chi nhánh ngân hàng thành viên trong cả nước và các đơn vị liên quan tại TP.HCM (từ ngày 10 đến 12/4 dành cho các tỉnh phía Nam) và tại Hà Nội (từ 17 đến 19/4 dành cho các tỉnh phía Bắc). Cũng trong nội dung tập huấn, Thống Đốc NHNN Việt Nam đã đưa ra 2 dự thảo Quyết Định "Quy định về xây dựng, cấp phát, sử dụng và quản lý chữ ký điện tử trong thanh toán điện tử liên ngân hàng" và "Quy trình kế toán hạch toán nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt".

    Được biết, trong tháng 5/2002, ngân hàng tại một số tỉnh thành sẽ bắt đầu cài đặt và vận hành thí điểm hệ thống này. Khi vận hành, hệ thống sẽ cung cấp dịch vụ thanh toán trực tiếp đến hơn 100 chi nhánh của 5 tổ chức tín dụng và các chi nhánh NHNN, Sở Giao dịch nằm trên địa bàn TP Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM, Cần Thơ. Khi đó, các lệnh thanh toán được xử lý, chuyển tức thời và được quyết toán ngay theo từng lệnh, hoặc quyết toán dựa trên kết quả bù trừ. Hiện nay, một bộ tài khoản quyết toán duy nhất của các tổ chức tín dụng đã được mở tập trung tại Trung Tâm Thanh Toán Quốc Gia. Trung tâm này đặt tại Cục Công Nghệ Tin Học, trung tâm dự phòng đặt tại Sơn Tây, cùng 6 trung tâm thanh toán cấp tỉnh nằm tại các chi nhánh NHNN ở các tỉnh, thành phố kể trên và Sở Giao Dịch NHNN. Khi hệ thống TTĐTLNH được vận hành, các ngân hàng có thể xử lý 5.000 lệnh thanh toán/ngày thay vì chỉ có 850 lệnh/ngày như hiện nay.

    Hệ thống TTĐTLNH sẽ giúp các tổ chức tín dụng tập trung vốn, giảm lượng vốn trôi nổi, tăng nhanh tốc độ vòng quay vốn, từ đó cung ứng nhiều vốn hơn cho nền kinh tế. Theo TS Tạ Quang Tiến, cục trưởng Cục Công Nghệ Tin học Ngân Hàng, hệ thống sẽ tạo điều kiện để NHNN kiểm soát vốn dự trữ, có ngay thông tin về luồng chu chuyển vốn, góp phần điều hành chính sách tiền tệ. Đây là một trong các yếu tố chính cho quá trình xúc tiến thương mại điện tử trong nước.

    Bích Ty

    TS Tạ Quang Tiến
    (Cục trưởng Cục Công Nghệ Tin Học Ngân hàng):
    Với Quyết Định 44, phải đổi cả mô hình tổ chức...

    Liệu bản chất của chứng từ điện tử và chữ ký điện tử nêu trong QĐ 44 có gì là "đặc trưng Việt Nam" so với các văn bản pháp lý ở các nước trong khu vực và quốc tế?

    - TS Tạ Quang Tiến: Theo tôi, về lâu dài, chứng từ điện tử, chữ ký điện tử cần có Luật điều chỉnh mới thể hiện được đầy đủ tính pháp lý của nó. Tuy nhiên, đến nay chúng ta chưa có Luật này, phải sử dụng văn bản dưới Luật để điều chỉnh cũng chỉ là giải pháp tình thế. Đã là văn bản dưới luật thì tính chất pháp lý không cao và bị hạn chế về phạm vi sử dụng, cụ thể QĐ 44 chỉ cho phép áp dụng trong các Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Có lẽ đây là "đặc thù Việt Nam" chứ chưa hẳn là "đặc trưng Việt Nam".

    Thưa ông, việc thực thi QĐ 44 sẽ tác động ra sao đến quá trình lưu chuyển chứng từ và hoạt động của các Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán?

    - Khi triển khai QĐ 44, những nghiệp vụ sử dụng chứng từ điện tử, chữ ký điện tử thông qua mạng máy tính sẽ không cần phải luân chuyển chứng từ  giấy. Tuy nhiên, việc lưu trữ chứng từ điện tử và chứng từ giấy vẫn phải thực hiện như chế độ kế toán đã ban hành. Khi sử dụng chứng từ điện tử nói riêng và thông tin điện tử nói chung, các đơn vị cũng phải thay đổi phương thức quản lý, lề lối làm việc, thể thức trao đổi thông tin; thậm chí cần thiết phải thay đổi cả mô hình tổ chức bộ máy cho phù hợp với điều kiện ứng dụng công nghệ nhằm phát huy hiệu quả cao nhất. Điều quan tâm hơn cả đối với các Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán khi triển khai Quyết Định này là phải đảm bảo an toàn tài sản tuyệt đối bên cạnh các yêu cầu khác.

    Là đơn vị quản lý kỹ thuật công nghệ tin học Ngân hàng, Cục Công Nghệ Tin Học Ngân Hàng sẽ có trách nhiệm theo dõi quá trình triển khai một cách chặt chẽ, rút kinh nghiệm để kịp thời cùng các Vụ, Cục chức năng ở Ngân hàng Trung ương có những giải pháp (nếu cần) trình Thống Đốc Ngân Hàng Nhà Nước bổ sung, điều chỉnh.

    T.H. (thực hiện)

    Bà Nguyễn Thị Tâm, phó tổng giám đốc Ngân Hàng Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank):
    Chưa thực sự an toàn nếu xảy
    Trong một năm qua, Vietcombank (VCB) đã áp dụng thí điểm dịch vụ thanh toán điện tử với một số tổ chức tín dụng, chủ yếu ở Hà Nội và TP.HCM, được khách hàng đánh giá cao và đón nhận tích cực. Hiện nay, mỗi ngày có khoảng 1.000 chứng từ gửi qua hệ thống e-Bank của VCB. Mặc dù vậy, giao dịch điện tử vẫn chưa được thực hiện mà chỉ đơn giản là khách hàng và ngân hàng chuyển thông tin cho nhau.

    Để chuẩn bị tham gia vào hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, chúng tôi đã sẵn sàng về mặt kỹ thuật. VCB đã xây dựng quy trình hướng dẫn và tổ chức tập huấn cho nhân viên về quy trình này. Tuy nhiên, để triển khai Quyết Định 44 trên thực tế, chúng tôi vẫn thiếu các hướng dẫn cụ thể của Ngân Hàng Nhà Nước.

    Có thể nói: các quy định trong Quyết Định 44 còn chưa cụ thể, trong khi quá trình giao dịch có thể xảy ra nhiều vấn đề như: để lộ mã, để lộ dữ liệu điện tử, trang thiết bị kém không đủ điều kiện để đáp ứng các yếu tố bảo mật cần thiết, sử dụng không đúng quy định của ngân hàng về thời gian lưu trữ cần thiết với chứng từ điện tử... Nếu xảy ra những vấn đề này, chúng tôi sẽ phải căn cứ trên các quy định được thoả thuận giữa hai bên để đảm bảo quyền lợi của ngân hàng và quyền lợi của khách hàng.

    Hạnh Lê ghi

    Nhìn từ Bộ Tư Pháp: Ông Am Hiểu chưa thể nói
    Dưới góc độ pháp lý, Bộ Tư Pháp đang chuẩn bị gì cho việc tham gia triển khai thực hiện Quyết Định 44? Trao đổi qua điện thoại với PC World B vào ngày 15/4/2002, tức 10 ngày sau khi Quyết Định 44 có hiệu lực thi hành, ông Nguyễn Am Hiểu - phó vụ trưởng Vụ Pháp Luật Dân Sự - Kinh Tế cho biết trong tay ông hiện vẫn chưa có văn bản trên nên chưa thể nói gì được về Quyết Định 44 dưới góc độ pháp lý.

    Vậy Việt Nam phải chăng chưa có khung pháp lý cho chứng từ điện tử? Trả lời câu hỏi này, ông Am Hiểu cho rằng đây là một lĩnh vực rất mênh mông, cần những dự án xây dựng luật rất lớn chứ không phải là vấn đề đơn giản. Theo ông Am Hiểu, Bộ Tư Pháp "không có chức năng thẩm định Quyết Định số 44".

    Dưới góc độ luật hành chính - hình sự, PC World B cũng đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quốc Việt, vụ trưởng Vụ Pháp Luật Hành Chính - Hình Sự thuộc Bộ Tư Pháp. Ông Việt cũng nói ông chưa có trong tay bản Quyết Định 44.

    "Điều 7 của Quyết Định 44 có quy định: Cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của Quyết Định này và các quy định pháp luật về chứng từ điện tử thì tùy theo tính chất mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vậy khung pháp luật để xử lý các hành vi vi phạm hành chính hoặc tội phạm (nếu có) liên quan đến Điều 7 ấy đã được chuẩn bị?" - chúng tôi hỏi.

    Ông Quốc Việt cho biết: "Muốn xử lý hành vi gì cũng đều phải có luật. Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngân hàng đã có Nghị Định, nhưng tôi chắc là chưa có quy định về những hành vi vi phạm mới này."

    Về hình sự, theo ông Quốc Việt, các tội phạm trong lĩnh vực ngân hàng được quy định rất khái quát. Bộ Luật Hình Sự (BLHS) chỉ có 2 điều khoản quy định các tội phạm trong lĩnh vực ngân hàng là Điều 178 và Điều 179 nhưng không có điều nào đề cập cụ thể tới tội phạm trong thanh toán. Nếu không quy được vào 2 tội danh đó thì chỉ có thể quy vào một "cái túi" là Điều 165 (tội cố ý làm trái các quy định về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng).

    Bên cạnh đó, theo ông Quốc Việt, có thể quy về các tội phạm tin học trong BLHS với 3 tội danh được quy định tại Điều 224 (Tội tạo ra và lan truyền, phát tán các chương trình virus tin học), Điều 225 (Tội vi phạm các quy định về vận hành, khai thác và sử dụng mạng máy tính điện tử), và Điều 226 (Tội sử dụng trái phép thông tin trên mạng và trong máy tính).

    "Vậy chúng ta xử lý ra sao nếu những hành vi vi phạm trong Quyết Định 44 không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị Định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngân hàng hay BLHS?" - PC World B hỏi.

    Ông Quốc Việt khẳng định: "Nếu thế, chỉ có thể bổ sung bằng các quy định của luật thì mới xử lý được. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm (trong trường hợp này là ngành ngân hàng) thấy có các hành vi vi phạm thì phải soạn thảo nghị định trình Chính Phủ ban hành để xử lý hành chính. Bộ Tư Pháp chỉ có nhiệm vụ thẩm định các văn bản đó trước khi trình Chính Phủ ban hành".

    Cũng theo ông, về BLHS, các cơ quan hữu quan có yêu cầu quy định tội danh sẽ đề nghị lên Chính Phủ và Bộ Tư Pháp. Khi thấy cần bổ sung tội danh, Chính Phủ sẽ giao Bộ Tư Pháp hay các Bộ, ngành liên quan khác soạn thảo luật. Vai trò của Bộ Tư Pháp là giúp Chính Phủ thẩm định dự án luật, pháp lệnh để Chính phủ thông qua dự thảo, sau đó trình Quốc Hội hoặc Ủy Ban Thường Vụ Quốc Hội ban hành.

    Đặng Kim Long ghi

    Nhìn từ Bộ Thương Mại
    TS Lê Danh Vĩnh, thứ trưởng, trưởng ban soạn thảo Dự thảo Pháp lệnh thương mại điện tử:

    Còn thiếu rất nhiều điều
    Theo tôi, Quyết Định 44 ra đời vào thời điểm này mới chỉ có tính định hướng, chỉ có thể thực hiện trong nội bộ ngành ngân hàng. Để sử dụng chứng từ điện tử trong giao dịch, thanh toán trên diện rộng, Việt Nam còn thiếu rất nhiều điều kiện như:

    -  Chưa có cơ quan chịu trách nhiệm lưu giữ chứng từ điện tử;

    -  Chưa có điều kiện xác nhận và đăng ký bản quyền về chữ ký điện tử...

    Đó là những điều kiện rất quan trọng để khi xảy ra tranh chấp, khiếu kiện, chúng ta có cơ sở để đối chiếu, so sánh (một dạng quản lý tương tự như quản lý cá nhân bằng chứng minh thư).

    Mặt khác, việc công nhận chứng từ điện tử cũng chỉ là một trong rất nhiều vấn đề chúng ta phải giải quyết để triển khai thương mại điện tử (TMĐT) như: cơ sở pháp lý, hạ tầng cơ sở viễn thông, các vấn đề về kỹ thuật (không chỉ trong nội bộ ngành ngân hàng mà cả các tổ chức đơn vị khác trong xã hội)...

    Chúng tôi đang tiến  hành tham khảo các Pháp lệnh TMĐT của Liên Hiệp Quốc và một số nước khác trong khu vực như Philippines, Singapore. Đó cũng là thuận lợi của một Pháp lệnh ra đời muộn, thế nhưng khó khăn là ở chỗ TMĐT của Việt Nam còn phát triển ở trình độ chưa cao và còn khá mới mẻ với nước ta... 

    T.H. ghi

    Quý I/2002: Chuyển hơn 55.000 lệnh thanh toán trên 915 tỷ đồng

    Từ năm 1996, Cục Công Nghệ Tin Học Ngân Hàng đã lựa chọn và xây dựng mô hình thanh toán chuyển tiền điện tử  (CTĐT) với công nghệ dựa trên hệ điều hành Unix, cơ sở dữ liệu Oracle, ngôn ngữ thế hệ 4 và khóa công khai. Cục cũng xây dựng cơ sở dữ liệu (CSDL) chuyển tiền chung đặt tại Trung Tâm Xử Lý và CSDL phân tán riêng cho các đơn vị chuyển tiền, liên kết giữa các CSDL được thực hiện trên hạ tầng mạng diện rộng SBV-Net sẵn có của Ngân Hàng Nhà Nước (NHNN). Đến tháng 1/1999, NHNN bắt đầu ứng dụng hệ thống CTĐT này theo Quyết Định   469/1998/QĐ-NHNN2 ngày 31/12/1998 của Thống đốc NHNN.

    Hệ thống CTĐT đã giúp thời gian chuyển tiền từ Ngân hàng Chuyển đến Ngân hàng Nhận giảm đáng kể, cụ thể là từ 7-10 ngày qua bưu điện xuống còn khoảng 7-9 phút qua mạng (trong điều kiện đường truyền thông suốt).

    Hiện nay, số lượng chuyển tiền bình quân qua hệ thống CTĐT khoảng 1.000 món/ngày, với giá trị 18 tỷ đồng. Trong quý I/2002, tính đến ngày 22/3, hệ thống đã chuyển được hơn 55.000 lệnh thanh toán với số tiền hơn 915 tỷ đồng.

    (B.T.)

    ID: B0205_20