• Thứ Ba, 30/03/2004 13:56 (GMT+7)

    Chọn giải pháp chuyền treo nào?

    Ngay trước cửa xưởng may của mình, một doanh nghiệp tại Malaysia đã treo biểu ngữ quảng cáo như sau: 'Chúng tôi có hệ thống chuyền treo tự động, chúng tôi muốn tuyển công nhân. Tại đây, đơn giá sẽ giảm 25% nhưng lương bạn sẽ cao hơn 25% so với nơi khác!'.

    Bạn hẳn đã cảm nhận được sức 'quyến rũ' của chuyền treo tự động? Tuy vậy, có lẽ nên tìm hiểu cả chuyền treo bán tự động và tự động, cũng như tham khảo thêm một số ý kiến tư vấn dưới đây trước khi chọn giải pháp phù hợp nhất cho mình.

    Sản xuất cổ điển, như hàng ngàn doanh nghiệp may hiện nay...

    Nhận được một đơn hàng may xuất khẩu, một công ty may cỡ lớn vừa mừng vừa lo. Bởi khách hàng nào cũng muốn 'Nhanh, Đẹp, Rẻ', song thực hiện được 3 tiêu chí đó không hẳn là dễ trong trình độ hiện nay của nền công nghiệp may mặc Việt Nam.

    Xin phân tích tập trung ở công đoạn may của dây chuyền cổ điển dưới mắt của một nhà quản lý hiện đại:

    Do đặc thù của việc cắt thành từng bó sản phẩm (sau khi cắt  xong, các chi tiết được bó lại thành từng bó) chuyển đến công nhân may từng công đoạn, công nhân mở từng bó ra rồi sử dụng các chi tiết trong bó để ghép với nhau và tiến hành may. Như vậy, giả sử mỗi bó có 50 chi tiết, công nhân may hoàn thành công đoạn việc ghép 50 chi tiết này rồi mới chuyển cho công đoạn kế tiếp.

    Như vậy,  có thể thấy các nhược điểm của phương pháp này là:

    o  Bán thành phẩm phải được chuyển từng bó đến từng công nhân trong dây chuyền, công nhân trước khi may phải kiểm tra số hiệu của từng bó để không may nhầm.

    o  Thao tác thừa khá nhiều: Cầm bó vải lên xem, mở dây buộc bó vải ra, lấy các chi tiết ghép với nhau và may, may hết thì bó lại, chuyển tiếp. Cũng có thể sử dụng các băng chuyền cứng, nhưng khá bất tiện khi mẫu mã thiết kế, quy trình công nghệ thay đổi. Trên thực tế, các dây chuyền cứng đều phá sản với tốc độ thay đổi mẫu mã, quy trình công nghệ may như hiện nay. Ngoài ra, để bảo đảm chất lượng, công nhân còn tốn thao tác đánh dấu vào sản phẩm để xác định sản phẩm của mình, và ghi sổ tay để xác định năng suất tính lương sau này.

    o  Hàng hoá tồn đọng, người quản lý chuyền không thể biết vì rất nhiều bó chi tiết để trong các thùng, các bao vải (tùy đơn vị).

    o  Tiến độ sản xuất chỉ có thể biết được qua số thành phẩm ra khỏi chuyền, số tồn đọng tại từng vị trí.

    Khó biết được diễn biến để điều chuyền, ngoại trừ có người điều chuyền giỏi việc và sâu sắc.

    Tiền lương, thông thường ở Việt Nam trả theo khoán sản phẩm, dẫn tới việc công nhân chỉ biết tăng sản lượng của riêng khâu mình, ít nghĩ tới các khâu sau nên tính đồng bộ của dây chuyền không cao (người năng suất cao, người năng suất thấp); dẫn tới công suất chuyền may được tính theo người có năng suất... thấp nhất. Và sau đó khi chia lương, việc tính lương những công nhân làm nhiều công đoạn cũng rất... rắc rối.

    Muốn thay đổi 'cục diện' này, cần phải thay đổi phương pháp sản xuất: chuyển từ dạng phương thức bó (Bundle System) sang phương thức từng bộ chi tiết hoàn chỉnh (Unit Production System - UPS).

    Ví dụ điển hình của phương thức này được thực hiện một cách sơ khai nhất là  phương pháp của hệ thống Switch Track.

    Switch Track, chuyền treo bán tự động

    Hệ thống này vận hành theo phương pháp sau:

    o  Các bó sản phẩm từ công đoạn cắt chuyển sang một bộ phận ghép bộ. Tại đây, từng chi tiết được ghép với nhau để thành một bộ chi tiết (hoàn chỉnh của một sản phẩm), các chi tiết này được gắn lên một móc duy nhất, cứ mỗi móc một bộ sản phẩm.

    Các móc này được kéo tới (bằng tay) từng công đoạn may. Công nhân may phần việc công đoạn của mình (phần lớn không cần lấy bộ sản phẩm ra khỏi móc do những chỗ xuống vị trí may được thiết kế để thuận tiện cho công nhân với tay, kéo các chi tiết vào và may). Sau đó, công nhân này đẩy sản phẩm theo ray trượt ra tới vị trí để người điều chuyền kéo tới công đoạn kế tiếp...

    o  Cứ như thế, móc sản phẩm sẽ di chuyển từ đầu đến cuối chuyền may. Khi tới đầu ra, trên mỗi móc sẽ là một sản phẩm hoàn chỉnh, được lấy ra khỏi móc và đưa móc trống vào, lặp lại chu kỳ sản xuất.

    Điều lý thú là việc thiết kế các 'rãnh trượt thông minh' giúp cho người điều chuyền không cần lấy móc ra khỏi chuyền mà vẫn chuyển được các móc đến từng công đoạn.

    Đối với các doanh nghiệp lớn, dây chuyền dạng này vẫn còn rất thủ công, nhưng thực ra nó đã giải quyết được các vấn đề mà hệ thống luân chuyển theo bó (Bundle System) gặp phải:

    1. Tất cả quá trình sản phẩm được hiển thị trực quan trước mắt người điều chuyền,  chỗ nào tồn đọng là thấy ngay để giải quyết (điều chuyền, tăng còng nhân...).

    2. Thay vì từng công nhân phải so sánh về màu sắc, số hiệu các chi tiết trước khi ghép với nhau, nay chỉ cần bố trí một số ít người chuyên nghiệp để thực hiện công tác này cho cả chuyền. Nhờ đó, công nhân yên tâm chờ móc đến và chỉ lo may mà thôi.

    3. Giải quyết được vấn đề xác định tiến độ ra hàng: nhờ quan sát đếm được số móc tại từng khâu, người quản lý nắm chắc được tiến độ ra hàng.

    4. Hàng hoá được treo lên cao nên vấn đề bảo quản bán thành phẩm dở dang là tốt hơn (khỏi tốn tiền đầu tư thùng, bao đựng bán thành phẩm).

    5. Kích thích công nhân sản xuất và sản xuất trên tinh thần đồng đội, vì khi tắc hàng tại một khâu là sẽ gây ảnh hưởng đến cả dây chuyền.

    Trong thực tế hiện nay ở Việt Nam, giá một chuyền treo bán tự động là phù hợp không chỉ với các công ty may lớn mà cả với các doanh nghiệp may vừa và nhỏ. Đặc biệt, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) để 'cải tiến', 'tự nâng cấp' chuyền treo bán tự động lên mức tự động hoá cao hơn hoàn toàn nằm trong tầm tay của chúng ta; ví dụ mã hoá từng móc treo theo các phương pháp khác nhau và dùng đầu đọc (hồng ngoại, bar code...) để quản lý năng suất.

    Và chuyền treo tự động

    Nhìn chung, các hệ thống chuyền treo tự động của các công ty tiên phong như ELNA, Gerber, Investronica, Hashima..., điều khiển bằng hệ thống máy tính, đều cung cấp những giải pháp  sau:

    1. Lập trình quy trình công nghệ bằng máy tính: xác định từng quy trình công nghệ, sản phẩm sẽ phải qua công đoạn nào; các trạm cụ thể nào sẽ thực hiện công đoạn số mấy, nạp thời gian định mức của từng công đoạn. Khi hoạt động, máy tính sẽ dựa vào dữ liệu thực để cho thời gian sản xuất trung bình của từng công đoạn.

    2. Quản lý tên tuổi, bậc thợ của tất cả công nhân trong chuyền, cùng công việc thực của từng công nhân. Công nhân có thể thay đổi vị trí sản xuất (làm công đoạn khác): chỉ cần nạp tên mình vào bảng hiển thị tại từng trạm, người quản lý có thể thống  kê theo thời gian thực, hay theo một thời gian định trước, công việc chi tiết của từng người trong chuyền để từ đó dùng cơ sở dữ liệu (CSDL) mà tính lương, thưởng năng suất cao, hay khuyến cáo, tập trung hướng dẫn những người năng suất thấp liên tục.

    3. Hệ thống tự động đưa sản phẩm đến từng công nhân theo quy trình đã lập sẵn,  điều tiết tự động nếu hàng bị ứ đọng tại một số điểm trên chuyền theo 2 nguyên tắc:

    + Điều chỉnh cứng: Tại mỗi vị trí sản xuất, khi hàng vào nhiều (bị ứ đọng) tới một mức nào đó, contact đẩy hàng sẽ bị đóng và báo về máy tính trung tâm (MTTT) để các móc không xuống trạm này nữa cho đến khi số hàng tại đây được giải quyết  bớt.

    + Điều chỉnh mềm: Nhờ CSDL thiết lập giữa đơn hàng - ID hanger (mã số móc) - mã số công đoạn - số trạm - tên công nhân - thời gian vào - thời gian ra của một sản phẩm, sau một thời gian MTTT sẽ phân tích các công nhân trùng công đoạn và đưa hàng về cho những  trạm có năng suất cao hơn để tránh ứ đọng trên chuyền.

    4. Nhờ CSDL được ghi theo thời gian thực, khi công đoạn cuối cùng được hoàn thành, nhân viên kiểm soát chất lượng (KCS) có thể định danh ngay công đoạn nào, nhân viên nào gây sai sót để thông báo chấn chỉnh kịp thời và gửi trả móc về đúng vị trí người làm sai để sửa chữa; đồng thời thông tin về sai sót này được MTTT ghi nhận.

    Như vậy, với các chuyền treo tự động được điều khiển bằng máy tính, người quản lý có  thể biết thông tin chi tiết tới từng công đoạn trên từng chiếc sản phẩm, từng công nhân, từng thời gian may. Coi như là biết tất cả hoạt động của chuyền, từ đó có thể quản lý dễ dàng mọi nghiệp vụ khác trên chuyền may. Ví dụ: tính lương theo công đoạn; thống kê chất lượng sản phẩm và tỷ lệ phạm lỗi của từng công nhân để chấn chỉnh; thống kê năng suất thực để đưa ra định mức thời gian, tính ra tỷ lệ trả lương; phân tích sản xuất  từng đơn hàng để quyết định nhận những đơn hàng có năng suất cao mang lợi nhuận cao; khi có đơn hàng lặp lại, chỉ cần lấy lại dữ liệu trong máy để  sản xuất lại... Tất cả nghiệp vụ trên đều được tiến hành trên máy tính một cách tức thời. Có thể nói: với hệ thống chuyền treo tự động, một phong cách quản lý hiện đại đã ra đời!

    Đôi lời tư vấn...

    Với những điểm ưu việt mà hệ thống sản xuất may kiểu cổ điển không thể có được, hệ thống chuyền treo tự động là sự chọn lựa của các doanh nghiệp đang muốn tăng năng suất lao động và hiện đại hoá công tác quản lý.

    Tuy nhiên, muốn đưa chuyền treo vào hoạt động thành công, doanh nghiệp may phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện sau để tránh đầu tư lãng phí:

    Nguồn vốn: Trị giá một chuyền treo tự động dựa theo số trạm, và giá trung bình mỗi trạm khoảng 4.000 USD. Như vậy, với một chuyền may 50 lao động, doanh nghiệp phải đầu tư khoảng 3 tỷ đồng/dây chuyền. Đây là số tiền lớn đối với các doanh nghiệp cỡ nhỏ. Nhưng bạn hãy yên tâm, vì người viết đã thấy tại Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan..., các doanh nghiệp nhỏ (cỡ 3- 4 chuyền) đã sử dụng chuyền treo khá phổ biến. Điều đó có nghĩa: khả năng sinh lợi và lấy lại vốn là cao (kể cả ở những quốc gia có giá lao động thấp như Trung Quốc). Theo tạp chí Apparel Industry Magazine, kinh nghiệm đầu tư vào hệ thống chuyền treo tự động tại Mỹ cho thấy có khả năng lấy lại vốn sau 11 tháng.

    Và 8 điều kiện cần có khác:

    1. Phải có người quản lý chuyền có trình độ quản lý cao. Đây là điều tiên quyết, nhất là trong thời gian mới đầu tư.

    2. Phải am hiểu hết các tính năng quản trị hệ thống để khai thác thế mạnh về CSDL của máy, nhất là phải biết sử dụng các biểu mẫu  thống kê để cải tiến công tác.

    3. Có trình độ về công nghệ may và thiết kế chuyền.

    4. Có quyền điều động công nhân, và có uy tín với công nhân.

    5. Có khả năng tự xử lý sự cố về  hệ thống máy tính.

    6. Phải có lực lượng công nhân hội đủ các yếu tố: có tay nghề đồng đều và đa dạng (một người có thể làm nhiều công đoạn); có tinh thần đoàn kết và hoạt động theo nhóm cao; có  ý thức tổ chức kỷ luật.

    7. Cần phải có những đơn hàng từ khá đến lớn (tốt nhất là trên 5.000 cái cho mỗi màu sản phẩm), còn đơn hàng khoảng 20.000 áo trở lên mới khai thác hết hiệu quả của chuyền treo. Dù tính năng của hệ thống là sản xuất từng chiếc cũng được, nhưng nếu đơn hàng quá nhỏ, quá nhiều màu thì thời gian lập quy trình công nghệ trên máy, thời gian điều động công nhân sẽ mất khá nhiều. Vì vậy, đơn hàng nhỏ thì nên dành cho những chuyền kiểu cổ điển với ít công nhân năng động hơn.

    8. Nguyên liệu phải được chuẩn bị kỹ, vì nếu đưa lên chuyền treo mới phát hiện ra sự cố về nguyên liệu thì sẽ gây tắc nghẽn sản xuất của cả chuyền (do chờ giải quyết sự cố về nguyên liệu).

    Tóm lại, theo tôi, có thoả mãn 9 điều kiện trên, doanh nghiệp may mới có thể yên tâm khi đầu tư chuyền treo tự động.

    Hồng Nhân

    ID: B0207_22