• Thứ Tư, 21/04/2004 09:51 (GMT+7)

    Đấu thầu trên mạng: Bài học vỡ lòng về thương mại điện tử

    Ngỡ rằng vào trung tuần tháng 7/2002, lần đầu tiên tại Việt Nam, một phiên đấu thầu thiết bị tin học trên mạng sẽ được Bộ KHCN&MT (nay là Bộ KHCN) tổ chức (tại địa chỉ www.moste.gov.vn/dauthau/) với sự tham gia dự thầu của 7 doanh nghiệp. Nhưng phiên đấu thầu này đã bị hoãn và cho đến nay vẫn chưa tổ chức được. Tuy nhiên, điều đáng nói là phiên đấu thầu này sẽ vẫn chưa thể thoát khỏi những thủ tục đấu thầu truyền thống và vẫn mang dáng dấp của một sự thử nghiệm.

    Đấu thầu trên mạng: quy trình đan xen và song song

    Quy trình đấu thầu trên mạng do Bộ KHCN&MT quy định gồm 5 bước:

    1. Mời thầu: chủ thầu (là Bộ KHCN&MT) ra thông báo thầu, đưa lên mạng mẫu hồ sơ thầu, danh mục thiết bị gọi thầu...

    2. Đăng ký dự thầu: nhà thầu làm việc này bằng cách truy nhập trực tiếp vào website đấu thầu;

    3. Xác nhận quyền tham gia đấu thầu: chủ thầu kiểm tra những thông tin về các công ty đăng kí tham gia đấu thầu, trên cơ sở đó cho hoặc không cho phép tham gia đấu thầu và gửi thư thông báo cho doanh nghiệp (doanh nghiệp đã đăng kí có thể nhận thông tin này tại website đấu thầu);

    Sau khi được phép tham gia thầu, nhà thầu dùng thẻ thông minh PKI để tải hồ sơ thầu từ website đấu thầu (thẻ thông minh PKI được cung cấp bởi Trung Tâm Ứng Dụng Công Nghệ Điện Tử Viễn Thông (Nacencomm) thuộc Bộ KHCN&MT, với giá 100 USD gồm: thẻ, đầu đọc, phần mềm. Phải dùng thẻ PKI doanh nghiệp mới có thể làm thủ tục tham gia thầu trên mạng);   

    4. Nộp thầu: vì chữ kí điện tử vẫn chưa được công nhận về mặt pháp lý nên bước này phải tiến hành đồng thời cả trên mạng và cả theo quy định thông thường (quy trình song song):

    - Trên mạng, nhà thầu gửi hồ sơ thầu bằng email, trong đó kèm chữ kí điện tử và mã hoá hồ sơ thầu.

    - Đồng thời, nhà thầu gửi hồ sơ bằng giấy, nộp tiền đặt cọc... theo quy định thông thường về đấu thầu (tức là theo thủ tục truyền thống).

    Sau đó Hội Đồng Chấm Thầu sẽ dùng thẻ PKI để mở hồ sơ trên mạng (việc mở thầu phải có 3 người cùng thực hiện). Các thành viên hội đồng có thể họp tại một địa điểm để chấm điểm theo quy định thông thường, rồi nhập kết quả vào mạng. Hoặc từng thành viên hội đồng có thể chấm điểm trực tiếp trên máy tính.

    Các thành viên Hội Đồng Chấm Thầu có thể biết kết quả chấm thầu ngay trên máy tính. Đơn vị dự thầu có thể xem kết quả trực tiếp trên mạng hoặc nhận email do hệ thống tự phát sinh.

    5. Phát hợp đồng: chủ thầu dự thảo, trao đổi, sửa chữa hợp đồng với đơn vị thắng thầu (qua mạng), trong quá trình trao đổi đều phải xác nhận bằng chữ kí điện tử. Sau khi thống nhất, đơn vị thắng thầu kí hợp đồng trước và gửi cho chủ thầu cả qua mạng và cả hợp đồng trên giấy.

    Như vậy, qui trình đấu thầu này là sự đan xen giữa những thủ tục đấu thầu truyền thống (giấy tờ) và thủ tục đấu thầu qua mạng máy tính: bước 1, 2 và 3 được thực hiện qua mạng máy tính; bước 4 và bước 5 là sự song song của hai quy trình thủ công và điện tử.

    Một thử nghiệm - Một bài học

    Trước mắt, quy trình đấu thầu mới này sẽ được triển khai với những dự án đấu thầu thiết bị tin học của Bộ KHCN&MT. Ông Phùng Huy Tâm, quản lý dự án của Nacencomm cho biết: 'Quy trình đấu thầu qua mạng, về công nghệ chúng tôi đáp ứng được, các ứng dụng đã sẵn sàng. Hơn nữa, Bộ KHCN&MT ủng hộ chúng tôi. Tuy nhiên, những trở ngại về mặt chính sách và pháp lý là lớn nhất: chưa có cơ sở pháp lý cần thiết cho việc ứng dụng chữ ký điện tử cũng như thanh toán trên mạng'. Chính vì thế, bên cạnh quy trình đấu thầu được tiến hành qua mạng, các thủ tục đấu thầu truyền thống vẫn được tiến hành bình thường: các doanh nghiệp vẫn gửi hồ sơ thầu bằng giấy, nộp tiền đặt cọc...; đơn vị thắng thầu ký hợp đồng trước và gửi cho chủ thầu cả qua đường mạng và hợp đồng trên giấy. Chính những hạn chế về khung pháp lý khiến đấu thầu qua mạng chắc chắn chưa thể triển khai xa hơn phạm vi một bộ, ngành.

    Mặt khác, 'với những qui định pháp lý về đấu thầu hiện hành, khi đấu thầu các dự án nhỏ, trong khuôn khổ phạm vi trách nhiệm của mình thì Bộ KHCN&MT tổ chức và quyết định được, còn với các dự án đấu thầu có giá trị lớn, cần phải có sự tham gia của các bộ, ngành khác như Bộ Tài Chính, Bộ KH&ĐT  thì chưa thể đấu thầu qua mạng được', ông Tâm cũng nói thêm. 

    Như vậy, có thể đồng ý với quan điểm của một quan chức thuộc Bộ KHCN&MT 'Mục đích của website đấu thầu là để tạo thói quen và các kĩ năng cần thiết, chuẩn bị cho việc tham gia thương mại điện tử và chính phủ điện tử'. Về phía các doanh nghiệp, 100 USD (bỏ ra để mua thẻ thông minh PKI) cũng không hẳn là sự lãng phí, đó là học phí để họ học bài học vỡ lòng về thương mại điện tử. ÿ

     Lộc Minh

    ID: B0210_13