• Thứ Ba, 27/04/2004 09:17 (GMT+7)

    Trí tuệ cộng sinh

    Mạng máy tính đang tạo điều kiện cho những nhóm người không chuyên nghiệp 'thay thế' các chuyên gia.
    Internet không ngừng bành trướng vào cuối những năm 90. Khả năng có một không hai của nó trong việc tạo điều kiện cho con người tương tác với nhau đã giúp giải quyết  được một số vấn đề xã hội gay cấn nhất.
    Các nhà khoa học nhận định tiến hóa là một quá trình chọn lọc tự nhiên tạo thành từ sự cạnh tranh. Nhưng gần đây, một số lại cho rằng hợp tác và cộng sinh mới thực sự thống trị sức mạnh trong thiên nhiên.
    Đây chỉ là một lý thuyết suông không có giá trị thực tế? Không! Norman Johnson - nhà vật lý, chủ trì Dự án về Trí tuệ cộng sinh của Phòng Thí Nghiệm Quốc Gia Los Alamos ở Mỹ - cho biết càng ngày người ta càng nhận thấy tác dụng của việc con người tương tác theo nhóm không chính thức để giải quyết những vấn đề phức tạp; điều này ảnh hưởng sâu sắc tới cách thức tổ chức và điều hành doanh nghiệp, cách tuyển dụng và đào tạo nhân viên, cũng như xu hướng lựa chọn công nghệ trang bị.

    Ông còn cho rằng nhóm tự phát gồm những con người khả năng trung bình có thể giải quyết những vấn đề phức tạp còn tốt hơn so với các chuyên gia. Những thách thức hiện nay - như điều hành nền kinh tế toàn cầu, đấu tranh chống khủng bố hay tối ưu hóa hoạt động của dây chuyền cung cấp - phức tạp và phân tán hơn những vấn đề của 20 năm trước. Vì vậy chúng cũng ít phù hợp với những giải pháp hình chóp (top-down) của các chuyên gia.
    Trong một cuộc khảo sát tại Mỹ, nhân viên của một số công ty lớn nói rằng 70% thông tin họ cần để thực hiện công việc là từ những nguồn không chính thức chứ không phải từ các khóa đào tạo, sách hướng dẫn hay chỉ dẫn của người phụ trách. Các mạng máy tính hoạt động với những nhóm người cộng tác tạo điều kiện cho dòng chảy thông tin không chính thức này và giúp tạo nên tri thức.
    'Internet đã trở thành một quá trình xã hội. Trong 50 năm qua, mỗi thành công lớn về công nghệ - như xe hơi, điện thoại, máy nhắn tin, điện thoại di động, internet - đều liên quan đến liên kết xã hội. Chúng tăng cường khả năng liên kết theo cách này hay cách khác, và thành công vì đã đóng góp vào quá trình phát triển trí tuệ cộng sinh. Nhưng vì chúng ta không coi xã hội là một thực thể tự tổ chức, nên chúng ta chỉ nhìn thấy lợi ích cho cá nhân chứ không phải cho cả cộng đồng', nhà vật lý người Mỹ nhận định.

    Các tổ chức nghiên cứu trong lĩnh vực trí tuệ của Mỹ đã đầu tư rất nhiều cho công nghệ thông tin trong những năm 90. Họ tin rằng những công cụ này (chẳng hạn khai thác dữ liệu) là chìa khóa giải quyết các vấn đề trí tuệ phức tạp. Nhưng nhìn chung là thất bại vì cộng đồng trí tuệ, ngay cả hiện nay, đã quên rằng con người là bộ xử lý thông tin tốt nhất.
    Một giáo sư CNTT tại trường Đại học Colorado của Mỹ cho rằng những ý tưởng trên của nhà vật lý  Norman Johnson hoàn toàn có thể hiện thực trong một số lĩnh vực. Ví dụ, những giải pháp tốt nhất cho những vấn đề phức tạp trong CNTT - như sắp xếp (sorting) hay lập lịch (scheduling) - thường là lai ghép của các thuật toán kết hợp từ các nguồn khác nhau, chứ không phải là một giải pháp riêng của một chuyên gia.
    Giáo sư nói: 'Bài học cho các nhà quản lý CNTT là phải khuyến khích tính đa dạng', nghĩa là tạo cơ hội cho các ứng cử viên xin việc không theo những mực thước chuẩn, đồng thời tạo môi trường làm việc thúc đẩy sự tương tác không chính thức.
    'Với mức độ sử dụng internet gia tăng, nhiều vấn đề vốn thách thức các tổ chức với cách quản lý truyền thống nay có thể tìm ra giải pháp', theo ý kiến nhà vật lý. 'Mức độ quan trọng của sự thay đổi này sẽ càng trở nên đáng kể khi thế giới của chúng ta thêm phức tạp và những phương pháp truyền thống để giải quyết vấn đề bị thất bại'.

    Thanh Nga
    Computerworld 22/11/2001

    ID: B0201_36