• Thứ Sáu, 02/04/2004 17:06 (GMT+7)

    Phần mềm nguồn mở: Đầu tư hiệu quả để phát triển bền vững

    Có một tác giả đã ví việc phát triển PMNM như xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH), còn PM thương mại như chủ nghĩa tư bản. Tuy nhiên, con đường xây dựng CNXH thật chẳng dễ dàng. Đối với PMNM, xét trên khía cạnh nào đó, cũng có những điểm tương tự. Sự phát triển PMNM, xét cho cùng, phụ thuộc vào cơ chế quản lý và ý thức cộng đồng của từng quốc gia.

    Doanh nghiệp phải đóng vai trò chủ đạo

    Về công nghệ, thực chất PMNM và PM thương mại chẳng khác gì nhau, sự khác nhau nằm ở các quy ước ghi trong giấy phép bản quyền. Do vậy, PMNM cũng tương tự như ngành PM nói chung, cần được coi là một ngành kinh tế kỹ thuật, phải được đầu tư phát triển theo hướng công nghiệp, nghĩa là các doanh nghiệp (DN) phải đóng vai trò chủ đạo. Kinh nghiệm cho thấy các sản phẩm PM sẽ bị đào thải rất nhanh, nếu không được liên tục hỗ trợ, nâng cấp. Và người có thể liên tục hỗ trợ, nâng cấp sản phẩm về lâu dài không thể là các viện, trường hay trung tâm nghiên cứu, có kinh phí hoạt động chủ yếu dựa vào nguồn vốn ngân sách; càng không thể là một phòng, ban của một bộ, ngành nào đó, mà phải là cộng đồng các DN (với điều kiện các DN này có đủ lợi nhuận để có thể duy trì hoạt động trong lĩnh vực PMNM).

    PMNM là những sản phẩm ít sinh lời, do việc người phát triển sản phẩm không thu được phí bản quyền. Các công ty phát triển PMNM hầu hết chỉ thu được lợi nhuận từ hoạt động cung cấp các dịch vụ liên quan như tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, chuyển giao công nghệ, bảo trì, nâng cấp v.v... Nhưng các hoạt động này lại chỉ có thể phát triển mạnh khi thị trường PMNM đã phát triển đủ lớn.

    Từ kinh nghiệm của nước láng giềng Trung Quốc

    Chiến lược PMNM của Trung Quốc là phát triển các sản phẩm PM bản địa hóa, giá rẻ để cung cấp cho các cơ quan nhà nước, quốc phòng và an ninh. Chính Phủ đã tập trung đầu tư cho một số DN đầu đàn và hỗ trợ một số sản phẩm trọng điểm. Công ty Hồng Kỳ là một trong số các DN được Chính Phủ đầu tư khá lớn, kết quả là sản phẩm RedFlag của họ đã trở thành hệ điều hành (HĐH) nguồn mở của riêng Trung Quốc, do Trung Quốc tự phát triển, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào Microsoft. Bản thân RedFlag không phải là một sản phẩm kinh doanh mà là một sản phẩm công ích (được cung cấp miễn phí). Hồng Kỳ cũng như các DN PMNM khác duy trì hoạt động dựa vào doanh thu từ hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phát triển các chương trình ứng dụng trên nền HĐH nguồn mở. Thị trường này là rất lớn do việc Chính Phủ có nhiều chính sách khuyến khích hoặc bắt buộc sử dụng các sản phẩm PM nội địa trong các cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, Chính Phủ Trung Quốc cũng có nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ để thu hút các công ty đa quốc gia như Sun Microsystems, HP... đầu tư xây dựng các trung tâm phát triển PMNM.

    Cần sự đầu tư khôn ngoan của nhà nước

    Rõ ràng vai trò của Nhà Nước là rất quan trọng. Vấn đề đặt ra là Nhà Nước nên đầu tư như thế nào để thực sự trọng điểm, có hiệu quả, đảm bảo tính bền vững để đẩy mạnh phát triển và ứng dụng PMNM. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có một công ty nào định hướng chuyên về PMNM. Việc đầu tư chưa theo một chiến lược tổng thể mà chủ yếu là theo các dự án riêng lẻ trong một số bộ, ngành. Điều này dẫn đến tình trạng không ít sản phẩm được phát triển chỉ với mục tiêu làm sao có thể nghiệm thu được, số sản phẩm có thể ứng dụng rộng rãi trong thực tế rất ít. Có những đơn vị được đầu tư, nhưng lại không phát triển sản phẩm mà đi thuê người khác viết, thậm chí còn có thông tin rằng có trường hợp cùng một sản phẩm được đưa ra nghiệm thu ở vài dự án khác nhau. Vấn đề đặt ra là dự án nào cần ưu tiên phát triển, các chính sách cần tập trung tháo gỡ những điểm gì? Như đã phân tích ở trên, để việc phát triển PMNM được bền vững thì các DN cần đóng vai trò chủ đạo, nhất là trong việc phát triển, cung cấp sản phẩm, tạo thuận lợi cho việc hỗ trợ kỹ thuật và nâng cấp lâu dài. Do vậy, các sản phẩm PMNM phải được giao cho các DN sản xuất như là một khoản đầu tư ban đầu để hỗ trợ DN phát triển. Bên cạnh đó Nhà Nước cần có chính sách hỗ trợ các DN này để có thể phát triển họ thành một cộng đồng các DN mạnh, có khả năng chọn lựa, tập hợp, chỉnh sửa, nâng cấp hoặc phát triển các sản phẩm PMNM có chất lượng cũng như cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật cho người dùng. Đây là một việc làm cần thiết và cấp bách trong điều kiện hiện tại của Việt nam.

    Bên cạnh đó Chính Phủ cần có định hướng chiến lược phát triển sản phẩm PMNM cho các DN. Đối với Việt Nam có lẽ HĐH Linux sẽ là một lựa chọn khôn ngoan. Nhà Nước cần tập trung hỗ trợ và đầu tư phát triển một sản phẩm HĐH loại này thật hoàn thiện để có thể đưa vào áp dụng ngay. Các DN sẽ đầu tư phát triển các chương trình ứng dụng và các sản phẩm giá trị gia tăng trên nền HĐH đó.

    Lời kết
    Thật khó có thể bàn trong khuôn khổ một bài báo, tác giả chỉ xin nêu ý kiến của mình về hai điểm then chốt, nhưng có vẻ như chưa được coi trọng đúng mức hoặc chưa được đề cập nhiều để bạn đọc gần xa cùng trao đổi: việc đầu tư của Nhà Nước cần tập trung theo định hướng để xây dựng một số DN đầu đàn mạnh về PMNM làm hạt nhân cho ngành công nghiệp PM nói chung và PMNM nói riêng; các DN cần đóng vai trò chủ đạo trong việc phát triển và duy trì sản phẩm PMNM.

    Khánh Vân - Bộ BCVT

    ID: B0404_14