• Thứ Ba, 11/05/2004 10:01 (GMT+7)

    Về đề án 112: Chung và riêng - làm sao để không đối lập.

    Về chính sách phần mềm dùng chung (PMDC) của Ban Điều Hành Đề Án Tin Học Hóa Quản Lý Hành Chính Nhà Nước (gọi tắt là Ban 112) ban hành gần đây, đa

    số các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp được hỏi cho là "một chủ trương đúng, nếu thành công sẽ tạo được cơ sở cho sự thống nhất các hệ thống thông tin hành chính, hỗ trợ cải cách hành chính và giảm bớt sự tốn kém cho triển khai ứng dụng CNTT trong khu vực công". Nhưng ý kiến thống nhất chỉ có vậy. Còn đó khá nhiều những suy tư, trăn trở trong cách nhìn về Đề Án của "người trong cuộc" - những người dù ít hay nhiều đang tác động tới, hay chịu sự tác động từ Đề Án rất lớn và quan trọng này: Ban 112; các bộ, ngành (những đơn vị thụ hưởng kết quả từ Đề Án); các doanh nghiệp phần mềm.

    Chính sách PMDC đã hợp lý chưa? nếu chưa thì vì sao?

    Điều khiến chúng tôi bất ngờ nhất và cũng lo lắng nhất về Đề Án này là tính "vô hướng" và "vô hạn" của Đề Án (tức là không có mốc để hướng tới hay đo đếm hiệu quả những công việc đã làm), khi ông Vũ Đình Thuần, trưởng ban Ban 112 cho biết danh sách PMDC còn dự kiến kéo dài (so với hiện nay là 11) và chưa biết đến bao giờ mới hoàn thành xây dựng hệ thống PMDC vì tiến độ của toàn Đề Án còn phụ thuộc các dự án 112 của các bộ, ngành, địa phương. Như vậy, có thể sẽ xảy ra hai kịch bản sau: hoặc việc xây dựng hệ thống PMDC sẽ kéo dài vô tận; hoặc khi kết thúc Đề Án, việc xây dựng PMDC rất dang dở. 

    Tinh thần của Ban 112 là các PMDC, sau khi hoàn thành, sẽ được cung cấp cho các bộ, ngành, địa phương sử dụng. Nhưng liệu các bộ, ngành, địa phương có đồng ý sử dụng không? Nếu họ nói "không" thì Ban 112 có đủ quyền lực hành chính để buộc họ sử dụng? Ông Lương Cao Sơn, thư ký của Ban 112 thừa nhận rằng Ban không đủ quyền lực xóa bỏ các phần mềm hiện các bộ, ngành, địa phương đang sử dụng để buộc họ phải dùng PMDC. Điều này được minh chứng khi ông Trương Tùng, giám đốc Trung Tâm Tin Học, Bộ NN&PTNT khẳng định: "Bộ NN&PTNT vẫn phải xây dựng phần mềm của mình".

    Lý giải cho khẳng định trên, ông Trương Tùng cho rằng trên thực tế, mỗi cơ quan có một đặc thù riêng, mỗi bộ đều có "đường đi" riêng của mình, không bộ nào giống bộ nào.

    Sự không đồng thuận của các đơn vị thụ hưởng có thể dẫn tới một hệ quả khác. Theo ông Đặng Hữu Đạo, chuyên gia tư vấn thuộc tổ chuyên môn Ban 112, thì điều khó nhất hiện nay là làm thế nào để điều phối giữa Ban 112 TW với Ban 112 các bộ, ngành, tỉnh một cách thống nhất. Ông Đạo cảnh báo: "Với quy định của Ban Điều Hành Đề Án 112 trong công văn số 199/VPCP-BĐH112 rằng "Ban Điều Hành Đề Án 112 của bộ, tỉnh không đầu tư xây dựng hoặc mua trên thị trường các phần mềm ứng dụng dùng chung để cài đặt trên mạng của bộ, tỉnh", có thể sẽ xảy ra tình trạng các phần mềm đang xây dựng hoặc triển khai phải ngưng lại để chờ (thời gian từ 6 tháng đến 1 năm). Nhưng nhiều tỉnh đã hoặc đang bố trí kinh phí (từ ngân sách của địa phương) triển khai Đề Án 112 của tỉnh, vì thế chắc là họ sẽ không chờ được, và Ban Điều Hành Đề Án 112 cũng khó có thể ngăn không cho họ triển khai, bởi nếu không thực hiện được kế hoạch năm nay thì sang năm họ bị cắt kinh phí, điều mà không ai muốn, và đây cũng sẽ là một trở ngại cho việc triển khai PMDC".

    Các doanh nghiệp thì nhìn nhận Đề Án 112 ở góc độ thị trường. Theo ông Phan Đinh Lợi, GĐ công ty CNTT Thương Mại BITCO, việc Ban 112 ra quyết định không cho phép các cơ quan nhà nước được mua sắm những phần mềm chuyên phục vụ lĩnh vực "tin học hóa quản lý nhà nước" với lý do "chờ PMDC" đã khiến các công ty phần mềm trong cả nước hết sức lo lắng. "Thực tế, bắt đầu có sự lan tỏa tâm lý "ăn sẵn" trong xã hội khi các thực thể kinh tế và các tổ chức khác (không thuộc bộ máy hành chính) cũng đang và sẽ chờ các PMDC được cấp phát, cho không hoặc sao chép một cách dễ dàng (vì các phần mềm này sẽ được phát không đến cấp xã, phường). Điều đó sẽ tạo một hệ quả là ngành CNpPM Việt Nam bị tổn hại nghiêm trọng tại thị trường trong nước.  Việc đấu thầu chọn ra một hoặc hai doanh nghiệp để làm PMDC sẽ làm đa số các doanh nghiệp phần mềm rất ít khả năng tiếp cận thị trường nhà nước rộng lớn, không có môi trường phát triển và rèn luyện để xây dựng và phát triển,  ông Lợi nhận định. Ngoài ra, ông cũng dự báo một tình hình tồi tệ về khả năng cải tiến, sáng tạo sản phẩm: "Chúng ta đều biết khoảng 80% phần mềm trong xã hội là các sản phẩm liên quan đến "quản lý", trong số này một tỷ lệ rất lớn là "quản lý hành chính" và hầu như bất cứ một thực thể kinh tế-xã hội nào cũng cần "quản lý hành chính". Như vậy, có thể diễn ra tình trạng: cứ hễ một ý tưởng sáng tạo mới nào xuất hiện trong một phần mềm quản lý thì ý tưởng này hoặc sẽ được "nạp" vào danh sách PMDC - theo cách làm hiện nay và chủ sở hữu ý tưởng này sẽ bị thay thế, hoặc sẽ rất khó có chỗ đứng trong xã hội vì không được gắn tên là PMDC".

    Cách đi nào với PMDC?

    Danh sách PMDC tạo cho nhiều người cảm giác Ban 112 đang "bao" nhiều việc quá. Ông Đặng Hữu Đạo cho rằng để phù hợp với khả năng điều hành, phạm vi PMDC nên được xem xét một cách mềm dẻo hơn. Ban 112 nên chỉ đạo xây dựng một số phần mềm dùng chung đóng vai trò làm nền tảng cho quy trình quản lý và xử lý thông tin từ Chính Phủ xuống các bộ, ngành và địa phương (ví dụ: PM tổng hợp thông tin kinh tế-xã hội); còn một số phần mềm khác có thể để các bộ, các tỉnh chủ động làm.

    Ở góc độ địa phương, ông Lê Trường Tùng, chủ tịch Hội Tin Học TP. HCM cũng đồng quan điểm rằng Ban 112 nên có những giải pháp "mềm mỏng" hơn trong chính sách PMDC: cần có quy định chuẩn dữ liệu, như là nền tảng chung để xây dựng CSDL có thể tích hợp về sau, rồi tùy điều kiện riêng các đơn vị triển khai, không nhất thiết phải chờ đợi nhau theo kiểu "dàn hàng ngang mà tiến".

    Doanh nghiệp cũng mong muốn có "chuẩn". Để chính sách PMDC thực sự mang lại hiệu quả, ông Phan Đinh Lợi (BITCO) kiến nghị: Ban 112 nên nhanh chóng đưa ra các chuẩn về nội dung thông tin, về quy trình xử lý cho từng bài toán quản lý, đưa ra các chuẩn công nghệ và kỹ thuật. Nên lập một phòng kiểm chứng chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc gia, đạt chuẩn phục vụ Đề Án 112. Tại nơi đó, các doanh nghiệp phần mềm sẽ mang sản phẩm của mình đến kiểm tra (chí phí kiểm định có thể do doanh nghiệp bỏ ra), nếu sản phẩm của họ đạt được các tiêu chuẩn đề ra (chuẩn thông tin, chuẩn truyền thông, chuẩn liên thông với các phần mềm khác) thì được phép tham gia đấu thầu để phục vụ Đề Án. Cách làm này sẽ bảo đảm tính thống nhất cần thiết của các sản phẩm dùng chung, tránh được sự mạo hiểm, giảm thời gian một cách đáng kể (khoảng từ 1,5 năm đến 2 năm) cho việc triển khai các sản phẩm này trên hệ thống hành chính cả nước. Đồng thời, cách làm này cũng tạo được một không khí sáng tạo trong lực lượng làm CNTT cả nước, tạo ra một sân chơi bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp phần mềm - điều hết sức quan trọng cho việc xây dựng và phát triển ngành CNpPM Việt Nam.

    Ông Phan Đinh Lợi,
    giám đốc công ty CNTT Thương Mại  BITCO

    Tôi được biết Ban 112 đã đưa ra một số chuẩn công nghệ để xây dựng hệ thống thông tin. Đây cũng là những chuẩn mà các doanh nghiệp phần mềm chúng tôi đã và đang sử dụng để đưa ra các sản phẩm phục vụ xã hội. Những chuẩn này là chuẩn công nghiệp được công bố rộng rãi trên toàn thế giới. Tuy nhiên, những bài học mà chúng ta đã nhận được cho thấy, điều quan trọng đảm bảo thành công cho các hệ thống thông tin trong các cơ quan công quyền là cần xây dựng các chuẩn về nội dung thông tin, chuẩn về quy trình thu thập và xử lý thông tin. Đáng tiếc là đến nay chúng ta vẫn chưa xây dựng được những chuẩn này một cách toàn diện và cũng không có một công bố chính thức nào.

    Một ưu điểm của PMDC là tiết kiệm, nhưng nếu triển khai không hợp lý thì vấn đề cũng cần nhìn nhận lại. Tổng chi phí cho đầu tư phát triển PMDC, cài đặt cho các cơ quan hành chính nhà nước, chỉnh sửa các sản phẩm này cho phù hợp với từng ngành, từng tổ chức, đào tạo sử dụng, bảo hành, bảo trì, triển khai trên mạng diện rộng... chưa chắc đã rẻ hơn đáng kể so với việc mua các sản phẩm trên thị trường đạt được những chuẩn do Ban 112 đặt ra (do mọi trách nhiệm dịch vụ thuộc về nhà cung cấp sản phẩm). Hơn nữa, việc để cả hệ thống hành chính bốn cấp của cả một quốc gia gần 80 triệu dân phụ thuộc vào một hoặc hai bản thiết kế phần mềm là một điều rất mạo hiểm và cứng nhắc. Hệ thống này chắc chắn sẽ rất chậm được thay đổi công nghệ và nếu có sai sót thì rất chậm

    Ông Trương Tùng,
    giám đốc Trung Tâm Tin Học, Bộ NN&PTNT

    Tôi cho rằng phần mềm dùng chung (PMDC) là một ý tưởng tốt của Ban 112, về lý thuyết chủ trương này sẽ giúp tiết kiệm được kinh phí của nhà nước. Nhưng ý tưởng đó có thực hiện được không thì lại là vấn đề cần bàn thêm. Tôi lấy một ví dụ, bộ nào cũng có phần mềm quản lý hồ sơ công văn. Nhưng liệu có xây dựng được một chương trình quản lý công văn thống nhất cho tất cả các bộ không? Thực tế, mỗi cơ quan có một đặc thù riêng, mỗi bộ đều có một "đường đi" riêng của mình, không bộ nào giống bộ nào. Tôi thấy tại Văn Phòng Chính Phủ có những bài toán quản lý rất hay, nhưng dù hay cũng không thể áp dụng cho Bộ NN&PTNT được. Ví dụ, về PMDC quản lý hồ sơ của các bộ trong danh mục của Ban 112, các bộ cũng chỉ "dùng chung" được 10% tính năng và hiệu suất thôi, còn 90% phải sửa lại theo đặc thù của riêng của từng bộ. Phần mềm khiếu nại tố cáo, chúng tôi đã tìm hiểu, song cũng thấy Bộ NN&PTNT phải xây dựng chương trình này riêng theo hướng đi của mình. May ra một phần mềm có thể dùng chung được là phần mềm quản lý cán bộ, bởi trong công tác này các bộ ngành làm tương đối giống nhau

    Ông Đặng Hữu Đạo,
    chuyên gia tư vấn, tổ chuyên môn Ban Điều Hành Đề Án 112

    Có thể hình dung quy trình xây dựng PMDC của Ban 112 như sau:

    - Chọn từ 3 đến 4 đơn vị cấp bộ hoặc tỉnh có đủ điều kiện để giao nhiệm vụ xây dựng PMDC (gọi là đơn vị thí điểm);

    - Đưa ra các yêu cầu đối với sản phẩm phần mềm qua tài liệu phân tích thiết kế tổng thể;

    - Các đơn vị thí điểm xây dựng dự án phân tích thiết kế chi tiết. Các dự án này sẽ được Ban 112 xem xét và điều chỉnh cho thống nhất chung;

    - Các đơn vị thí điểm tổ chức đấu thầu chọn đơn vị xây dựng phần mềm mẫu;

    - Ban 112 và đơn vị thí điểm nghiệm thu sản phẩm;

    - Ban 112 chọn 1 hoặc 2 phần mềm mẫu trong số các phần mềm được xây dựng làm phần mềm sử dụng chung và chuyển giao để các bộ, ngành, địa phương sử dụng, làm cơ sở để triển khai xây dựng hệ thống thông tin cho đơn vị mình;

    - Khi triển khai, các đơn vị cần tuân thủ các bước của quy trình triển khai xây dựng hệ thống thông tin, và tùy điều kiện cụ thể mà có thể sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.

    Tuy nhiên, việc chọn lựa các đơn vị thí điểm đối với một số phần mềm như hệ thống thông tin tổng hợp cũng gặp không ít khó khăn bởi phần mềm đó "động chạm" tới tất cả các sở, ban ngành nên họ rất ngại triển khai.        

    Ông Lương Cao Sơn,
    thư ký Ban 112

    Ban 112 không có đủ quyền lực để xóa bỏ các phần mềm đang được sử dụng ở các bộ, ngành, tỉnh và buộc họ phải dùng các PMDC.

    Hiện có khoảng 1.500 phần mềm là các phần mềm đăng ký khác nhau gửi lên Ban 112 từ các bộ, ngành, địa phương. Phần mềm nhiều quá chứng tỏ quy trình quản lý hành chính nhà nước quá rối rắm.

    Ông Vũ Đình Thuần,
    trưởng Ban Điều Hành Đề Án 112

    Theo thống kê từ các Đề Án 112 của các bộ, ngành, địa phương thì có khoảng 1.500 phần mềm, trong đó có các PMDC, mà danh sách các phần mềm này chắc chắn còn phát triển nữa. Tuy nhiên, đến bao giờ sẽ hoàn thành xây dựng các PMDC thì tôi không thể trả lời quyết đoán được, bởi tiến độ còn phải chờ các dự án khả thi của các bộ, ngành, địa phương

    Ông Lê Trường Tùng,
    chủ tịch Hội Tin Học TP. HCM

    Tôi nghĩ đây là một chính sách cần thiết, bởi muốn hay không chúng ta cũng phải hướng tới một chuẩn mực cho các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, nếu không sẽ xảy ra tình trạng dữ liệu của từng nơi thì có, nhưng rất phức tạp trong việc tích hợp thành một CSDL chung. Tuy nhiên, "dùng chung" cần phải được hiểu ở góc độ thế nào? Quy định quá sâu theo tôi là không cần thiết và trong một số trường hợp nhất định, điều đó sẽ cản trở sự phát triển chung. Những quy định của Ban 112 gây ảnh hưởng ngay đến một số tỉnh, khi họ đang triển khai thì phải dừng lại để chờ.

    Theo tôi, Ban 112 nên có những giải pháp mềm mỏng hơn trong chính sách này. Trước mắt, Ban nên quy định chuẩn dữ liệu cần phải có, sau đó thông báo rộng rãi những chuẩn này. Đây là nền tảng chung để các bộ, ngành, địa phương xây dựng CSDL có thể tích hợp về sau. Các doanh nghiệp sẽ tham gia xây dựng phần mềm và cạnh tranh cùng phát triển dựa trên những chuẩn mực chung. Và các bộ, ngành, địa phương nào triển khai được trước thì cứ triển khai để trong thời gian sớm nhất có sản phẩm đưa vào sử dụng, phục vụ ngay cải cách hành chính của từng bộ, ngành. Trên thực tế không thể dàn hàng ngang mà tiến được đâu, bởi sẽ có bộ, tỉnh đi rất nhanh, có bộ, tỉnh thì vài năm nữa cũng chưa chắc đã khởi động được. Vì thế không nên chờ nhau như vậy, chờ để mà dùng chung thì chưa biết sẽ chờ đến khi nào.

    Đặng Kim Long

    ID: B0212_24