• Thứ Sáu, 14/05/2004 08:41 (GMT+7)

    Cộng đồng Linux và Microsoft: Tranh giành thị phần

    Cuộc chiến giữa cộng đồng Linux và "người khổng lồ" Microsoft ngày một quyết liệt. Các nước đang phát triển như Việt Nam muốn có đối sách thích hợp, khôn khéo để phát triển CNpPM cho riêng mình, cần hiểu sâu về các động thái dành thị phần trên bình diện thế giới của hai thế lực chủ soái này. Bài viết sẽ giúp bạn đọc tìm hiểu cuộc chiến khá rắc rối ấy theo từng niên biểu.

    Lời BBT: Cuộc chiến giữa cộng đồng Linux và "người khổng lồ" Microsoft ngày một quyết liệt. KS Lê Trung Trực muốn bàn về lĩnh vực khá rắc rối này qua từng niên biểu, đã gửi đến BBT bài viết dài hơn 11.000 chữ. Do khuôn khổ tạp chí có hạn, chúng tôi lược trích giới thiệu cùng bạn đọc. Các bạn có nhu cầu tìm hiểu bản gốc, có thể liên hệ với BBT hoặc tác giả.

    Cuối năm 2002 - Sóng ngầm

    Tại triển lãm thương mại LinuxWorld  (Mỹ), tháng 8/2002, những hãng lớn như IBM, Sun, HP-Compaq, BEA và Oracle đã tạo nên đợt sóng chiến lược và sản phẩm Linux: Server Linux mới của IBM, Solaris của Sun, BEA WebLogic Server và JrockIt Java virtual machine của BEA...

    Trong năm 2002, tổng thu nhập của Linux toàn thế giới khoảng 2 tỷ USD, và Gartner dự đoán con số này sẽ vượt qua 8 tỷ USD vào 2006, lớn hơn hoặc ngang với tổng thu nhập từ Unix dòng chính.

    Trong khu vực, Trung Quốc là nước kiên trì nhất trong việc thúc đẩy Linux, thậm chí chính phủ đã tài trợ thành lập công ty bản địa phân phối Linux tên Hồng Kỳ. Đài Loan và Hàn Quốc cũng nhiệt tình với nguồn mở. Ở Đài Loan, thành viên cơ quan lập pháp đã chấp thuận quỹ phát triển cho nguồn mở, trong khi đó ở Hàn Quốc, công ty có HancomLinux đã ký thỏa thuận với Korean Procurement Office 120.000 bản sản phẩm Linux desktop có tên là HancomOffice. Ngoài ra, còn nhiều sáng kiến cấp chính phủ ở Malaysia, Úc và Thái Lan hướng tới việc đưa Linux và nguồn mở thành chính sách quốc gia.

    Kết thúc 2002, người ta thấy nguồn mở đã sẵn sàng thành xu hướng chủ đạo, nhưng giống như bất kỳ sản phẩm mới nào, nó cần có thời gian để tăng trưởng và vấn đề không chỉ là công nghệ, mà còn là nhận thức của con người, trước hết là nhận thức của chính phủ.

    Năm 2003 - Hành động

    Động thái của các nhà cung cấp phần cứng

    Đầu năm 2003, HP khai trương Trung Tâm Giải Pháp Mở HP-Intel đầu tiên cho châu Á-Thái Bình Dương ở Thượng Hải, Trung Quốc. Trung Tâm test các giải pháp Linux do Trung Quốc phát triển trước khi giới thiệu đến những phần còn lại của châu Á, cũng như hỗ trợ khách hàng chuyển sang dùng Linux. IDC đánh giá chỉ riêng Trung Quốc sẽ góp 40% cho tổng doanh thu thị trường Linux châu Á-Thái Bình Dương (trừ Nhật Bản) trong tổng doanh thu năm 2002, và 47% cho tổng lượng giao hàng; thị trường Linux Trung Quốc sẽ tăng trưởng đến 53% và 61% tương ứng năm 2006.

    Trong khi đó, IBM tăng cường cung cấp giải pháp và dịch vụ dựa trên zSeries và xSeries. Các giải pháp này gồm ứng dụng và PM chạy trên Linux và phần cứng. Vào nửa cuối 2003, Big Blue tăng cường hỗ trợ cho Linux trong thị trường các DN vừa và nhỏ, nhờ tung ra công cụ IBM Integrated Platform Express cho các đối tác kinh doanh và các nhà cung cấp phần mềm (PM) ở châu Á-Thái Bình Dương.

    Dell không xúc tiến mạnh Linux, chỉ hỗ trợ. Trong khi đó, HP và IBM thâm nhập vào nhiều loại phần cứng hơn để phân tán rủi ro ra các hệ điều hành khác...

    Động thái của các hãng PM

    Xu thế tiếp tục phát triển Linux cho Server và Desktop/Notebook

    Red Hat công bố nâng cấp phiên bản desktop hệ điều hành (HĐH) Linux - Linux 9- với đặc điểm dễ sử dụng. Red Hat Linux 9 được bán ra từ 7/4/2003.

    Oracle giới thiệu loạt ứng dụng kinh doanh điện tử dựa trên Linux đầu tiên với các modul Oracle Financials, Bank Facilities Management, Discrete Manufacturing, Order Management, Inventory, Purchasing, Projects, CRM (bán hàng và tiếp thị) và Tutor.

    Sun Microsystems cho biết họ từ bỏ dự án chuyển Project Orion thành phiên bản Linux riêng và sẽ thay bằng sản phẩm của các đối tác.

    SuSE Linux và Red Hat giới thiệu các phiên bản HĐH Linux triển vọng cho bộ xử lý Opteron 64-bit của AMD.

    IBM Lotus và Novell, công ty thứ 2 và 3 trên thế giới về cung cấp giải pháp thư điện tử cũng chuẩn bị hỗ trợ Linux. Lotus giới thiệu kế hoạch hỗ trợ Linux cho khách hàng Web e-mail, giải pháp tin nhắn, và Domino Server trên máy tính chính. Novell thì lập kế hoạch phát hành GroupWise Linux client vào cuối 2003 - 2004, giới thiệu GroupWise hỗ trợ Server Linux.

    Lindows và Xandros, hai công ty nhỏ nhưng đã làm được những việc rất lớn cho Linux Desktop. Họ lẳng lặng đưa ra những HĐH LindowsOS và XandrosDesktop năm 2002, được coi là hấp dẫn nhất với người dùng cuối bởi nó đơn giản, dễ dùng, có khả năng sống chung với Windows. 

    Xu thế phát triển Linux nhúng

    Transmeta đã liên doanh với hai công ty Hồng Kông để phát triển và bán HĐH Linux Midori cho thiết bị di động và thiết bị nhúng nhắm vào thị trường Trung Quốc. Transmeta giữ 16,7% cổ phần trong liên doanh có tên Chinese 2 Linux (C2L), còn Culturecom và eForce tương ứng là 40,8% và 42,5%. C2L đã hợp đồng để trả Transmeta phí giấy phép sử dụng và phát triển HĐH Midori. SnapGear - chuyên gia an toàn Linux nhúng - đã giới thiệu nền mới dùng các bộ xử lý dựa trên công nghệ Intel XScale. Consortium Linux nhúng (ECL), gồm 124 công ty với những tên tuổi máy tính và điện tử dân dụng lớn như IBM, Red Hat và Samsung, đã phát hành đặc trưng tiêu chuẩn đầu tiên, hy vọng lôi cuốn các nhà phát triển sáng tạo ứng dụng và PM cho các thiết bị bảng điều khiển ô tô, điện thoại di động, máy tính cầm tay và set-top box TV...

    Xu thế sống chung Linux-Windows

    Quan hệ đối tác giữa Tarantella và CodeWeavers mở ra trước đây đã kêu gọi các công ty tìm cách chạy các ứng dụng Microsoft Windows từ máy tính để bàn Linux nguồn mở.

    Cặp PM truy nhập Enterprise 3 của Tarantella với CrossOver Office Server Edition của CodeWeavers cho phép người dùng truy nhập vào ứng dụng Microsoft Office thông qua trình duyệt web mà không cần cài đặt Windows. CrossOver Office trước hết dùng trong môi trường CNTT mà người dùng đã chọn để làm việc với Linux, nhưng lại dùng các ứng dụng Windows để tạo ra tài liệu và e-mail. Enterprise 3, v3.3 hỗ trợ một số HĐH Unix và Linux, bao gồm IBM AIX 5.1, Red Hat Linux 8, Sun Linux 5, Solaris 9 và United Linux 1.0.

    SuSE Linux, là một bộ phận của United Linux, dùng CrossOver Office 1.1.3 cho phép chạy đồng thời cả Windows lẫn các ứng dụng nguồn mở.

    Những người dùng Sun Linux (Mad Hatter Linux desktop) cũng là thị trường mục tiêu của Tarantella và CodeWeavers.

    Động thái của SCO & Microsoft

    Tháng 3/2003, hiểm họa âm ỉ từ cuối năm trước đã phát tác. Đó là hai sự kiện quan trọng có thể coi là làm mất đà phát triển Linux:

    Cuộc chiến trên Unix

    Ít lâu sau khi SCO tuyên bố kiện IBM vì sử dụng trái phép công nghệ Unix của SCO và đem cho cộng đồng Linux, những người biện hộ cho Linux đã phát hiện rằng đằng sau SCO chính là Microsoft, và đã công bố trên các trang web có uy tín về CNTT, như eWEEK, Ziff Davis Channel Zone, informationWEEK, CMP Media ...

    1995 - SCO mua bản quyền Unix.

    2000 - Caldera mua bản quyền tài sản trí tuệ với Unix từ SCO, cũng như phiên bản HĐH của SCO và tên công ty.

    2001 - Caldera mua Operating System Division của SCO.

    2002 - Caldera cải tổ cơ cấu lãnh đạo và đã vận động những người điều hành ủng hộ Linux của Caldera ra khỏi công ty.

    2003 - Tháng 2, Sun mua rất nhanh giấy phép Unix từ SCO. Tại sao Sun lại làm thế? Nhiều nhà phân tích cho rằng, trước hết AIX và pSeries Server của IBM là những đối thủ cạnh tranh của  các hệ thống Solaris và APARC của Sun, sau nữa Linux trên Intel đã làm xói mòn thị trường Solaris/APARC sống còn của Sun nhiều hơn là Windows.     

    2003 - Tháng 3, SCO kiện IBM.

    2003 - Tháng 10, Microsoft mai mối để BayStar Capital kín đáo đầu tư 50 triệu USD vào The SCO Group Inc. bằng những cổ phiếu ưu đãi.

    CEO của SCO Darl McBride đã khuyến cáo người dùng về việc Linux xâm phạm tài sản trí tuệ và các quyền khác của họ và "trách nhiệm pháp lý  phát sinh từ quá trình phát triển Linux cũng có thể tùy thuộc vào người dùng cuối".

    SCO khuyến cáo người dùng thương mại ngừng sử dụng LinuxOS, vì nó là "cái phát sinh không được ủy quyền" từ mã nguồn Unix của họ. Nhưng SCO sẽ tiếp tục hỗ trợ cho các khách hàng SCO Linux và Caldera OpenLinux hiện có. Không lâu sau khi SCO loan báo kiện, Microsoft tuyên bố có thể trả cho SCO phí giấy phép bao trùm lên bất kỳ phát hành nào có liên quan với Unix...

    Microsoft chia sẻ mã nguồn

    Giữa tháng 1/2003 Microsoft tung ra Chương Trình An Toàn Chính Phủ (Government Security Program - GSP), cung cấp miễn phí cho các chính phủ khả năng xem mã nguồn Windows và phát triển hệ thống với mức an toàn cao hơn yêu cầu an toàn quốc gia.

    Tháng 4/2003, Microsoft giới thiệu chương trình chia sẻ mã nguồn đầu tiên đối với HĐH nhúng Windows CE.   

    Tháng 6/2003, Microsoft loan báo những thay đổi về chương trình giấy phép và hỗ trợ DN, theo đó Bảo Hiểm PM (Software Assurance) đưa ra tháng 9/2002 được duy trì miễn phí. Ngoài ra công ty còn cho quyền sử dụng gia đình bộ Office, hỗ trợ mức cao và đào tạo cả trên lớp lẫn trên mạng đối với các sản phẩm Server và Desktop của họ.

    Tháng 9/2003, Microsoft loan báo mở rộng chương trình chia sẻ mã nguồn cho hàng nghìn chuyên gia có giá trị nhất (Most Valuable Professionals - MVP) truy nhập vào tất cả mã nguồn của Windows 2000, Windows XP, và  Server 2003.

    Một năm gian khổ của Linux

    Nếu SCO chứng minh được tài sản trí tuệ của họ - Unix - quả thực bị vi phạm, thì những nhà cung cấp nguồn mở như Red Hat và SuSE sẽ phải đối mặt với các khoản phạt tài chính to lớn. Nếu mã Unix độc quyền, thì các nhà phát triển nguồn mở phải chuyển hướng phát triển mã thay thế, như vậy, các dự án khác sẽ bị chậm trễ. Theo điều tra của Gartner, đến tháng 9/2002 chỉ có 4% trong 1900 tổ chức trong khu vực đã cài đặt Linux. Ngay cả Trung Quốc - thị trường Linux tăng trưởng nhanh và lớn nhất trong khu vực trừ Nhật Bản - cũng chỉ có 7% người dùng ưu tiên triển khai Linux. Ngoài ra, nếu SCO thành công, việc phát triển Linux thương mại địa phương - liên quan đến HP, Dell, IBM... - nhất định bị ảnh hưởng, và có thể cả nền kinh tế địa phương nữa.

    Mặc dù SCO khó có thể thành công, một số chuyên viên khuyên các công ty phải thật thận trọng khi triển khai Linux.

    2004 - Khởi động mới

    Đòn phủ đầu của SCO và dẫn dụ của Microsoft

    Đầu năm 2004, SCO kiện Novell về bản quyền Unix và nói rằng sẽ đến lượt những DN dùng Linux như đã cảnh báo từ tháng 11/2003.

    Novell bác bỏ và công bố đã được cấp 11 chứng nhận đăng ký bản quyền mã nguồn Unix System V từ tháng 9 và 10/2003. Cuộc chiến tranh chấp chứng nhận đăng ký bản quyền Unix giữa SCO và Novell bắt đầu.

    15/1/2003 SCO loan báo chương trình cấp giấy phép sử dụng tài sản trí tuệ SCO (SCO IP License Program) cho các công ty và tổ chức toàn cầu. Tuy nhiên, Hong Kong Linux Industry Association cho rằng không đáng quan tâm đến các yêu sách đó, trừ phi SCO công khai được phần mã Unix đang dùng trong nhân Linux.

    Đà phát triển Linux ở châu Á cũng không chắc bị chậm vì các yêu sách của SCO do Linux đã có khả năng được chấp nhận trong các môi trường ứng dụng từ cơ bản đến cao cấp.

    Cộng đồng châu Âu tấn công Microsoft

    Trong khi SCO và Microsoft chuẩn bị tấn công Linux và nguồn mở trên đất Mỹ, thì đầu 2004, Windows lại bị tấn công trên đất châu Âu.

    24/3/2004, Ủy Ban Châu Âu (EU) đã phê chuẩn hình phạt đối với Microsoft. Ngoài việc nộp phạt 497 triệu euro do vi phạm luật chống độc quyền, trong vòng 90 ngày Microsoft phải cung cấp bản Windows không có MediaPlayer, trong 120 ngày phải cung cấp mã nguồn PM Windows, đồng thời thay đổi một phần chiến lược làm ăn của mình.

    Sau hơn 10 năm đối mặt và giành thắng lợi trước các hãng đối thủ và các chính phủ, lần đầu tiên Microsoft phải đứng trước thử thách khắc nghiệt nhất mà phần thắng rất mong manh, bởi lẽ đây là châu Âu, nơi người ta khó chấp nhận kiểu cạnh tranh độc quyền, nơi vẫn tiềm ẩn xung đột ngấm ngầm giữa châu Âu và Mỹ...

    Động thái của cộng đồng Linux

    Đầu năm, tại LinuxWorld 2004, những ngôi sao sáng giá của Linux như Linus Torvalds và Andrew Morton - cánh tay phải và là người nuôi nấng nhân Linux - đều nói 2004 sẽ là năm của Linux Desktop. Quy mô của Linux trên máy tính để bàn cũng sẽ tiếp tục. Trung Quốc và chính quyền địa phương Munich (Đức) đã hứa triển khai Linux quy mô lớn. Các nước Nhật, Trung Quốc và Hàn Quốc ở Đông Á tháng 4 này đã thỏa thuận hợp tác phát triển một HĐH dựa trên nền Linux. LindowsOS đã được cài đặt trên máy tính để bàn và máy tính xách tay. Nhân Linux 2.6 sẽ được thử thách để sửa lỗi và ổn định, sau đó được đóng gói đưa vào phân phối. Novell hoàn tất việc mua SuSE và Ximian.

    Tháng 1/2004 Novell loan báo Chương Trình Bồi Thường Linux (Linux Indemnification Program). Chương trình sẽ giúp khách hàng Linux SuSE Enterprise đối phó lại những thách thức tài sản trí tuệ đối với Linux và giảm bớt rào cản đưa Linux vào DN.

    IBM tiếp tục tác động đưa Linux tới các DN vừa và nhỏ và chuyển người dùng Windows sang Linux.

    Tháng 3/2004, HP loan báo sẽ bắt đầu bán PC để bàn dựa trên Linux ở châu Á, bao gồm cả Trung Quốc và Ấn Độ, với HĐH do TurboLinux Inc cung cấp.

    Lời kết

    Nhiều nước, trong đó có Việt Nam, hết sức quan tâm đến vụ kiện của SCO, cũng như những chính sách bảo vệ khách hàng Linux của các nhà cung cấp lớn. Cuộc chiến có thể dần đến hồi kết, khi SCO và Linus Torvalds đang truy nhau bản quyền mã nguồn gốc của Linux và sự giống hay khác nhau của cái mà hai bên sở hữu. Nếu SCO và Microsoft thắng, thì Linux vẫn là Linux, chỉ có khác chủ sở hữu bản quyền. Nhưng lợi ích của SCO nằm ở bản quyền Unix và Linux, còn lợi ích của Microsoft thì ở Windows, mà hai dòng PM này lại cạnh tranh nhau một mất một còn trên thị trường. Còn nếu như IBM và Linux thắng, việc kiểm soát thị trường sẽ rơi vào nhóm IBM + HP + Novell. Nhưng khi đó Microsoft sẽ tung ra những chương trình nguồn chia sẻ sâu hơn hiện nay, thậm chí cả nguồn mở và PM giá rẻ đến "như cho". Lúc đó ai cần đến Linux, ai muốn phát triển Linux nữa?

    Thế mới biết "người khổng lồ" Microsoft cũng học được nhiều bài học về độc quyền và cộng đồng. Còn chúng ta, những quân tốt trên bàn cờ, phải biết chọn cách lách mình mà đi giữa hai đối thủ siêu hạng. ÿ

    Lê Trung Trực - Công ty Máy Tính VN 1

    ID: B0405_18