• Thứ Sáu, 23/07/2004 04:26 (GMT+7)

    PM tự do & chia sẻ hay PM thương mại? (Bàn tròn PMNM - tiếp theo)

     

    Hướng tới Hội Thảo Quốc Gia lần thứ 3 về PMNM, ông Nguyễn Việt Hải,  công ty eDT  "chia sẻ một góc nhìn thực dụng mang tính hành động". Trong bài, ông Hải dùng thuật ngữ "PM tự do và chia sẻ" (PMTD&CS).

    Lợi thế của PMTD&CS

    PMTD&CS rất thuận tiện cho việc chỉnh sửa và cải tiến. Nó mở mã nguồn, ưu thế hơn  việc chỉ có mã nhị phân, không thể can thiệp. Nó phơi bày nội trạng của vấn đề, kết quả nghiên cứu và "đất" để đào sâu. Ta dùng lại được nhiều kết quả và tiện ích, chỉ phải chỉnh sửa cho hợp yêu cầu, loại bỏ những gì thừa và tối ưu hóa cho từng công việc. Do vậy, PMTD&CS là khởi đầu rất tốt cho một dự án phát triển. Về đào tạo, thí dụ, muốn dạy về nguyên lý hệ điều hành thì không có gì hơn phân tích Minix hay Linux... 

    Nhưng còn lắm gian nan

    Trước hết, về mô hình cấp phép, hầu hết PMTD&CS vẫn có bản quyền và bảo vệ sở hữu trí tuệ, chỉ có điều là các hãng phát triển và cung cấp không trục lợi trên PM này mà thôi. Các cấp phép cơ bản như GPL, LGPL, BSD, MozPL quy định rất rõ quyền và nghĩa vụ. Một ví dụ: Cơ Quan An Ninh Quốc Gia Hoa Kỳ (NSA) sau khi đầu tư 1,2 triệu USD vào SELinux đã phải từ bỏ dạng PM này, do các điều khoản của GPL không đảm bảo an ninh.

    Giao diện ít thân thiện là nhược điểm cố hữu (tuy cho đến nay đã có cải thiện) của PMTD&CS. Lý do là người dùng của nó vốn là giới lập trình, ít câu nệ đến tính thân thiện, nên các tác giả không đầu tư nhiều thời gian cho giao diện. Về hỗ trợ và bảo trì, đây là vấn đề lớn, vì chủ yếu phụ thuộc vào quỹ thời gian của tác giả PM. Một số công ty kinh doanh dịch vụ hỗ trợ và bảo trì các PM được cung cấp miễn phí hoặc rất rẻ này, nhưng chưa có kết quả khả quan. Vì vậy, loại PM này không "thân thiện" với người dùng rộng rãi. Trên quan điểm đầu tư kiếm lời, mô hình kinh doanh của PMTD&CS  không rõ ràng. Người ta không hiểu bỏ tiền ra rồi sẽ thu lại gì và bằng cách nào, do vậy rất khó xây dựng được thị trường.

    Ưu điểm của phần mềm thương mại (PMTM)

    PMTM là hình thức đầu tư hiệu quả nhưng chi phí cao. Ở đây, hiệu quả là động lực, còn chi phí là "lực ma sát" - với cả nhà sản xuất lẫn người sử dụng. Cỗ máy chỉ tiến lên nếu động lực thắng lực ma sát. Nếu tỷ lệ hiệu quả/ chi phí là cố định thì đầu tư càng nhiều càng tốt. Đây cũng là một trong các quy luật của nền kinh tế tri thức.

    PMTM luôn hướng tới người sử dụng: dễ dùng, thân thiện và giúp người dùng chỉ tập trung vào hoạt động nghiệp vụ mà không phải  quan tâm đến công nghệ.

    Mô hình kinh doanh của PMTM rất rõ ràng. Người dùng bỏ tiền ra mua, còn nhà sản xuất bán sản phẩm và dịch vụ. Đó là nền tảng xây dựng thị trường. Trình độ tri thức càng phát triển thì hiệu quả công việc càng cao, như phân phối lợi nhuận, phục vụ khách hàng... Đây là quá trình tương tác và dần hoàn thiện. Trong hai mươi năm qua, PMTM đã biến CNTT thành công cụ hữu hiệu trong tay người dùng ở mọi lĩnh vực. Theo thống kê ở Mỹ, 70% những người phát triển ứng dụng là dân không chuyên về CNTT, chứng tỏ thị trường là động lực phát triển CNTT.

    Lời kết

    Ngành CNpPM như một "hệ sinh thái" gồm nhiều cấu phần có vai trò khác nhau nhưng  thiết yếu cho sự phát triển của toàn hệ thống.

    Trong đào tạo và nghiên cứu cơ bản CNTT, chúng ta cần đẩy mạnh PMTD&CS. Vì nó thúc đẩy sáng tạo và giúp giảng dạy cả các kiến thức cơ bản mang tính nguyên tắc và rèn luyện kỹ năng thực tiễn. Đối với các chuyên ngành ngoài CNTT, học sử dụng PMTM là rất quan trọng. Nhưng việc nhiều trường đại học hiện nay chạy theo trào lưu chỉ dạy kỹ năng và công cụ, vốn không phải thế mạnh của mình, mà lơ là dạy kiến thức cơ bản với PMTD&CS, là sai lầm.

    Trong việc đầu tư phát triển PM,  trước hết cần xây dựng tiêu chí đánh giá tính khả thi và hiệu quả khi đầu tư PM. Chỉ sau khi có những tiêu chí đó, ta mới có thể xem xét các lựa chọn PM (TM hay TD&CS) từ mọi phương diện. Nhờ đó, sẽ có lộ trình đàm phán hợp lý giữa người sử dụng với các nhà sản xuất.

    Trong thời đại kinh tế tri thức, cần rũ bỏ cách nghĩ "tiết kiệm và rẻ", mà phải tập trung vào hiệu quả. Nhiều mô hình phát triển, phát huy được nhiều nguồn lực và khả năng sáng tạo của nhiều người, phải chăng đó là then chốt để có được thành công trong CNpPM.

    Nguyễn Việt Hải - Công ty eDT

    ID: B0407_13