• Thứ Hai, 30/08/2004 09:48 (GMT+7)

    Tên tiếng Anh cho Bộ & các sở BCVT: Chọn từ gì thay "Telematics"?

    Có thể các vị giám đốc các sở BCVT sẽ rất đau đầu khi nghĩ về cái tên tiếng Anh để giao dịch. Ngay cả khi chưa làm việc với quốc tế thì việc Sở Nội Vụ các địa phương trình phương án tổ chức của Sở BCVT với lãnh đạo địa phương có lẽ khó tránh khỏi việc phải trình một cái tên tiếng Anh cho phép Sở BCVT dùng trong giao dịch

    Ngày 25/5/2004, Chính Phủ đã ban hành Nghị Định 101/2004/NĐ-CP về việc thành lập Sở BCVT tại các địa phương. Đây là một sự kiện lớn trong đời sống CNTT-VT ở nước ta.

    Có thể các vị giám đốc các sở BCVT sẽ rất đau đầu khi nghĩ về cái tên tiếng Anh để giao dịch. Không phát triển các quan hệ quốc tế thì CNTT-VT không thể phát triển được. Điều này có lẽ không ai phủ nhận. Nhưng làm việc với quốc tế với cái tên gì đây? Ngay cả khi chưa làm với quốc tế thì việc Sở Nội Vụ các địa phương trình phương án tổ chức của Sở BCVT với lãnh đạo địa phương có lẽ khó tránh khỏi việc phải trình một cái tên tiếng Anh cho phép Sở BCVT dùng trong giao dịch.

    Chúng tôi trộm nghĩ trước rằng các địa phương sẽ theo Bộ mà đặt tên tiếng Anh cho mình, tức có lẽ các Sở BCVT sẽ có tên giao dịch quốc tế là Department of Post & Telematics!

    Về cái tên tiếng Anh của Bộ BCVT thì trong bài 'CNTT Việt Nam - 20 năm quản lý gập ghềnh' trên số 4/2003, TGVT - PCW B có đoạn:

    'Dân CNTT như những người Digan. Gần cuối năm (2002 - ghi chú của tác giả) họ nghĩ rằng sẽ được về cư ngụ lâu dài ở một tổ chức thống nhất về CNTT và viễn thông như chính sự hội tụ của 2 ngành này đang diễn ra trên thế giới. Cuối cùng thì ngôi nhà cũng được dựng lên cho Bưu Chính và Viễn Thông! Đó là Bộ Bưu Chính - Viễn Thông. Người ta bảo ngôi nhà này là của cả CNTT. Lãnh đạo Bộ BCVT cũng muốn cho CNTT vào trú trong ngôi nhà này nên mới nghĩ ra cái tên quốc tế là Ministry of Post & Telematics. Dù tình cảm thật sự của chủ nhân ngôi nhà BCVT ra sao, dù đã dùng cái tên tiếng Anh MPT (đảm bảo rằng không ai giải mã chữ T là cái gì khác với Telecommunications!) để làm an lòng phần nào thì có lẽ dân CNTT vẫn có cảm giác là dân tạm cư.

    Nỗi buồn vì cái long đong của CNTT thì ít mà buồn nhiều vì nước ta chưa thấu hiểu, chưa thực sự công nhận vai trò của CNTT như Chỉ Thị 58 của Bộ Chính Trị nhận định 'là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước'. Tâm lý này không chỉ của riêng giới CNTT sau khi MPT ra đời. Chả lẽ 'phương tiện chủ lực' để chống tụt hậu cho cả nước mà chỉ được chăm chút đến mức phải chia đôi cái chữ 'telematics'?' (ý vài người luận giải rằng trong chữ 'telematics' thì phần TELE là Telecommunication tức Viễn Thông, còn phần MATICS thì là cái đuôi của chữ InforMATICS mà ta gọi là Tin Học, và như vậy thì MPT là Bộ bao gồm cả Bưu Chính - Post, Viễn Thông - Tele và CNTT - ...Matics! - ghi chú của tác giả).

    Khi tìm cái tên quốc tế để giao dịch cho Bộ BCVT, khó ai tìm ra tên tắt nào khác với chữ MPT. Nhưng cách giải mã chữ T trong cái tên tắt ấy lại phải là cái gì khác chứ không thể là TELECOMMUNICATION (Viễn Thông)! Vì nếu chữ T ấy là Telecommunication thì trong cái tên của mình, Bộ bỏ rơi hoàn toàn lĩnh vực rất quan trọng của trách nhiệm được giao là CNTT. Thôi đành dùng chữ TELEMATICS để rồi tự an ủi là: Telematics là hợp của Viễn Thông (TELE-) và CNTT (-MATICS), tức chữ ấy bao trùm toàn bộ các vấn đề của ngành viễn thông và ngành CNTT. Đây thật sự là một cách Việt Nam hóa cực chẳng đã chữ TELEMATICS. Chữ TELEMATICS trong thuật ngữ khoa học quốc tế hoàn toàn không có nghĩa là bao gồm cả viễn thông và CNTT, mà nói một cách đại thể thì đó là một chuyên ngành rất hẹp nằm trong phần giao nhau của khoa học - công nghệ viễn thông và CNTT. Vì vậy, một người có hiểu biết khoa học công nghệ thực sự khi đọc chữ Ministry of Post & Telematics sẽ hiểu ngay rằng đó là Bộ chuyên lo về Bưu Chính và một số vấn đề rất hẹp của ứng dụng CNTT gắn với việc truyền tin đi xa. Không muốn làm bạn đọc phải mệt thêm, chúng tôi xin trích dịch một đoạn ngắn trong bài viết của Mike Sheldrick với tựa đề Telematics - a New GIS Marketplace (Telematics, một thị trường mới cho các hệ thông tin địa lý) đăng trong tạp chí Mỹ Directions, một tạp chí rất uy tín về định hướng KHCN, số tháng 5/2000.

    'Telematics, thuật ngữ xuất hiện lần đầu cách nay khoảng 10 năm tại châu Âu, nhằm chỉ những vấn đề mà ở Mỹ chúng ta gọi là Các Hệ Thống Giao Thông Thông Minh (Intelligent Transportation Systems), là những gì liên quan đến các hệ thống hỗ trợ việc kiểm soát tự động khi lái xe vào ban đêm. Ngày nay (năm 2000, lúc bài báo ra đời - ghi chú của tác giả), Telematics được thu hẹp hơn rất nhiều, bao gồm những vấn đề đảm bảo thông tin vô tuyến từ xa cho một khách hàng, tuy nhiên không phải mọi thứ thông tin mà thường là thông tin về vị trí, chẳng hạn 'Tôi đang ở đâu?' (hệ thống nhận được câu hỏi của người đang ở trên xe sẽ xác định vị trí người hỏi và thông báo tọa độ, đôi khi gắn với tên địa phương của vùng mà chiếc xe đang chạy qua - ghi chú của tác giả), hoặc 'Làm sao tôi tới được địa điểm X?', hoặc 'Khách sạn gần nhất ở đâu?' (hệ thống sẽ chỉ dẫn cho lái xe đường tới địa điểm X, đường tới khách sạn gần nhất - ghi chú của tác giả).

    Trên website của Đại Học Karlsruhe ở Đức, ngày 5/04/2004 có một trang rất nổi bật của Viện Telematics thuộc khoa Khoa Học Máy Tính. Trang đó có tiêu đề là:

    What is Telematics anyway? (Vậy thì Telematics là gì?).

    Chú ý rằng Viện đã không đặt ra câu hỏi một cách bình thường 'Telematics là gì?', mà phải thêm chữ 'Anyway', tức là: 'Vậy thì...'.

    Vâng! Rất nhiều người không hiểu Telematics là gì cả! Chính Viện Telematics của Đại Học Karlsruhe cũng biết vậy và quyết làm cho thế gian hiểu họ! Chắc họ cũng khổ tâm lắm khi thấy chẳng mấy ai hiểu cái tên của Viện và tháng 4 năm nay phải thốt lên như vậy (?).

    Thế mà ta gắn chữ Telematics cho tên Bộ BCVT và rồi đây có lẽ cho tất cả các Sở BCVT của bao nhiêu tỉnh thành! Ta quả là... hơn người!

    Chúng ta không thể cứ tự làm mình lúng túng mãi khi nói rằng tên thì là Bộ Bưu Chính - Viễn Thông nhưng làm cả Bưu Chính, cả Viễn Thông, cả CNTT và cả Điện Tử! Rồi thì khó ai nghĩ ra cái tính từ ghép nào đó hơn chữ Post & Telematics để mà không ai hiểu nghĩa nó là gì!

    Dù 'lạc quan' đến mấy thì cũng không ai tin rằng BCVT có thể làm hết cả CNTT và Điện Tử. Lẽ dĩ nhiên là có gắn thêm những từ ngữ gì nữa vào cùng với chữ BCVT thì cũng chưa phải là điều kiện đủ để Bộ BCVT hiện nay sẽ làm tốt cả các lĩnh vực khác ngoài nghề tay phải vốn có là BC và VT.

    Danh thật chính mà làm còn khó, huống chi danh không xứng thì càng khó mà làm!

    Chi Lan

    ID: B0408_12