• Thứ Sáu, 29/10/2004 10:16 (GMT+7)

    Truyền hình số mặt đất: Hiệu quả và bài học kinh nghiệm

    Hiệu quả của truyền hình số mặt đất là gì? Nếu không triển khai truyền hình số mặt đất, chúng ta sẽ đối đầu với những khó khăn gì trong quá trình xây dựng và phát triển văn hoá truyền hình? Bài viết là lời giải của các câu hỏi này.

    Hiệu quả của truyền hình số mặt đất là gì? Nếu không triển khai truyền hình số mặt đất, chúng ta sẽ đối đầu với những khó khăn gì khi trong quá trình xây dựng và phát triển văn hóa truyền hình? Bài viết là lời giải của các câu hỏi này.

    Giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu 'mở cửa', 'hội nhập' với 'xâm lăng văn hóa'.

    'Đổi mới' có nghĩa là 'mở cửa', 'hội nhập'. Mà 'mở cửa', 'hội nhập' kinh tế không thể tách rời 'mở cửa', 'hội nhập' văn hóa. Một khi đã 'mở cửa', 'hội nhập' văn hóa thì truyền hình là ngành truyền thông chịu tác động nhiều nhất, vì đây là ngành có phạm vi hoạt động lớn nhất, sức lan tỏa nhanh nhất. Do hoàn cảnh khách quan và đặc trưng riêng của mình, ngành truyền hình mặc nhiên trở thành điểm nóng của 'mở cửa', 'hội nhập' trên lãnh vực văn hóa. Hàng trăm kênh truyền hình vệ tinh nước ngoài đang phát sóng 24/24 xuống lãnh thổ nước ta. Tình hình chung của thời kỳ đổi mới cũng không cho phép chúng ta ngăn chặn việc thu xem các kênh truyền hình quốc tế một cách mạnh tay như trước... 

    Công nghệ truyền hình số mặt đất (THSMĐ) có thể giúp giải bài toán trên. THSMĐ là một 'ống thông gió' thuộc sở hữu của chúng ta, những 'luồng gió' từ ngoài vào phải đi theo hướng đó. Chúng ta có thể lọc gió thổi vào để loại trừ những làn 'gió độc', 'gió bẩn'.

    Thực tế triển khai THSMĐ đã tạo nên định hướng mới với khán giả. Khả năng 'giao diện' trực tiếp với các kênh nước ngoài của đại đa số khán giả đã được thay bằng khả năng tiếp nhận gián tiếp, có chọn lọc, với sự kiểm soát. Sóng truyền hình mặt đất tới đâu, khán giả tự tháo dỡ chảo anten vệ tinh lắp lậu tới đó mà không cần đoàn kiểm tra văn hóa hay công an. Những cửa hàng dịch vụ anten cũng thay thế những nội dung quảng cáo lắp đặt chảo lậu bằng nội dung quảng cáo lắp đặt THS.

    Có THS, đại đa số khán giả đã quay lưng lại với công nghệ truyền hình vệ tinh, có nghĩa là họ không trở thành khán giả trực tiếp của các hãng truyền hình nước ngoài. Như vậy, với THS, 'cửa' vẫn 'mở', vẫn 'hội nhập', nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu 'an ninh' đối với các chương trình truyền hình. Nhờ công nghệ THSMĐ, chỉ những kênh văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao lành mạnh mới được chọn lọc chuyển tiếp đến khán giả và nội dung chương trình cũng đã được sơ bộ biên tập qua trang web các kênh truyền hình được chọn lựa chuyển tiếp. Chất lượng hình ảnh cao của THS cũng là 'khắc tinh' của những sản phẩm nghe nhìn ngoài luồng như băng, đĩa lậu.  

    Giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu thông tin, hưởng thụ giải trí từ truyền hình tăng cao ở khán giả với khả năng giới hạn của công nghệ truyền hình cũ.

    Kinh tế phát triển làm nhu cầu hưởng thụ văn hóa tăng cao theo, đặc biệt là đối với truyền hình. Số lượng tivi tăng nhanh, 2-3 tivi/nhà là chuyện bình thường. Khán giả đòi hỏi ngày càng cao đối với thời lượng phát sóng, chất lượng chương trình và chất lượng hình ảnh truyền hình. Ngành truyền hình không đáp ứng kịp sẽ tạo nên một 'lỗ hổng' văn hóa, gây mất quân bình giữa cung và cầu.  

     

    Phát sóng các kênh truyền hình nước ngoài có kiểm soát với công nghệ THS mặt đất tại BTV

    Nhu cầu đa dạng và nâng cấp chương trình truyền hình là tất yếu, bức thiết và cấp bách của khán giả. Đài truyền hình ở các khu vực kinh tế trọng điểm hầu như đã tăng thời lượng phát sóng tối đa từ sáng đến tối, nhưng làm sao, với công nghệ cũ có thể đáp ứng kịp thời nhu cầu của khán giả về việc tăng kênh, tăng chất lượng? Trên thế giới, các nước phát triển đã đi một con đường vòng vèo: từ truyền hình phát sóng quảng bá đến truyền hình cáp hữu tuyến rồi truyền hình vệ tinh. Còn chúng ta ?

    Giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển truyền hình với tình trạng cạn kiệt quỹ tần số.

    Số kênh phát gia tăng, hệ quả là tần số phát sóng ngày càng vơi cạn và tình trạng nhiễu sóng ngày càng nhiều hơn, dẫn đến chất lượng hình ảnh một số khu vực suy giảm nghiêm trọng. Thế nhưng, một trong những yêu cầu của phát triển truyền hình trong thời kỳ đổi mới là gia tăng kênh phát sóng. Chúng tôi đã tìm được ở công nghệ THSMĐ lời giải cho bài toán này. Qua gần 3 năm triển khai THS, BTV hầu như quên hẳn cơn ác mộng nhiễu sóng, trong khi đã phát đến 16 kênh. Những nước đã phát triển ở Châu Âu, Bắc Mỹ trước đây đã mất hàng vài mươi năm để giải quyết mâu thuẩn này bằng hệ thống cáp dây phức tạp và nặng nề. Còn chúng ta, với THSMĐ, thời gian sẽ chỉ là vài năm.  

    Giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu 'hiện đại hóa', 'đi tắt đón đầu'với chi phí lớn cho công nghệ mới.

    Muốn 'đi tắt đón đầu' phải tốn kém nghiên cứu, đầu tư công nghệ mới. Mô hình THSMĐ mà BTV triển khai trong 3 năm qua cho thấy THS là một biệt lệ của mâu thẫn trên. Nhiều người lầm tưởng rằng chuyển sang công nghệ số phải đầu tư mới hoàn toàn, sẽ hết sức tốn kém. Thực ra, tất cả các thiết bị đã có đều được tận dụng, từ anten, feeder, tháp phát, đến các thiết bị ghi hình kỹ thuật tương tự, ngay cả máy phát hình analog cũng vẫn có thể nâng cấp thành máy kỹ thuật số. Ở phía đầu thu, mọi tivi đều có thể tận dụng để xem THS, kể cả tivi đen trắng (chỉ cần bổ sung đầu thu). Máy vi tính cũng có thể bổ sung bo mạch để xem THS. Triển khai công nghệ phát số THS, chúng tôi còn khai thác được khả năng và ưu thế của các thiết bị ghi hình kỹ thuật số đã có (như camera, đầu đọc video cassette, VCD, DVD...). Hiệu quả của THS chính là ở chỗ chúng ta sẽ tiến được rất xa nhưng không cần phải tốn nhiều chi phí và tận dụng được hầu như tất cả. Rõ ràng ở đây 'đi tắt đón đầu' không có nghĩa là phải tốn tiền cho việc thay đổi công nghệ.  

    Đề xuất

     

     

    Công ty đầu tư phát triền công nghệ truyền hình (VTC) - Bộ BCVT - đã tổ chức hội thảo về Công Nghệ THSMĐ theo tiêu chuẩn DVB-T. Qua 1 năm triển khai tại Bình Dương, TP.HCM và Hà Nội, THS cho thấy sẽ làm tăng hiệu quả truyền dẫn và tiết kiệm được phổ tần số quốc gia. Trên một kênh tần số 8 MHz chỉ có thể phát được 1 chương trình nếu dùng công nghệ Analog trước đây, nhưng dùng công nghệ số có thể phát đến 8 chương trình mà không bị ảnh hưởng của nhiễu công nghiệp. Đồng thời THS giúp 'nhà đài' tiết kiệm đầu tư ban đầu vì chỉ cần 1 máy phát sóng thay vì đến 8 máy phát cùng hệ thống anten cồng kềnh.
    Dự kiến từ đầu năm 2005, VTC sẽ phối hợp với các đài truyền hình địa phương triển khai công nghệ truyền hình số mặt đất trên diện rộng.

     

    Hiện nay BTV phát sóng THSMĐ đã được một năm, Đài Truyền Hình thành phố Hồ Chí Minh (HTV) cũng đã phát sóng THS, một số đài truyền hình các tỉnh thành khác cũng vậy. Điều này khẳng định hiệu quả con đường triển khai ứng dụng công nghệ THSMĐ mà BTV là người đi những bước đầu tiên đầy khó khăn và vất vả.

    Từ những hiệu quả được ghi nhận ở trên, chúng tôi đề xuất:

    - Cần đầu tư hơn nữa cho việc phát triển công nghệ THSMĐ, cụ thể là: gia tăng kênh phát sóng, mở rộng diện tích phủ sóng, triển khai các ứng dụng khác của công nghệ THS ...

    - Có biện pháp thúc đẩy nhanh việc chuyển đổi từ công nghệ truyền hình analog sang công nghệ THS trên phạm vi cả nước, mau chóng 'chia tay' với công nghệ analog lạc hậu, phức tạp, nhiều phiền toái và đã trở nên quá đắt đỏ.
     
    Nguyễn Trung Hiếu - Giám đốc Đài PT&TH Bình Dương (BTV)

    ID: B0410_12