• Thứ Hai, 01/11/2004 16:45 (GMT+7)

    Sàn giao dịch thương mại điện tử cần hành lang pháp lý

    Nếu xem sàn giao dịch TMĐT giống môi trường ảo cho các hoạt động họp chợ, trao đổi, mua bán hàng hoá và dịch vụ giữa các doanh nghiệp, thì cần phải có những quy định pháp lý tương ứng như đối với loại hình chợ truyền thống...

     

    Tại hội thảo Đà Nẵng và TP. HCM về Luật Giao Dịch Điện Tử (8/2004), ông Phạm Văn Trà, phụ trách phát triển kinh doanh website www.vn-biz.com.vn của Trung Tâm Công Nghệ Phần Mềm Đà Nẵng đã phản ánh tình trạng sao chép nội dung thông tin từ những website khác, đặc biệt là hiện tượng sao chép nội dung chào hàng, hình ảnh sản phẩm trên những website kinh doanh chuyên nghiệp. Ông Nguyễn Dzũng, giám đốc phát triển kinh doanh của công ty Goodsonlines cho biết, công ty của ông cũng đang ở tình trạng tương tự, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi của Goodsonlines. Đây chỉ là một trong rất nhiều khó khăn mà DN khi tham gia giao dịch thương mại điện tử (TMĐT) phải đối mặt do thiếu một hành lang pháp lý về TMĐT đủ mạnh để bảo vệ họ.

    Sàn giao dịch trực tuyến tại Việt Nam

    Cũng như các giao dịch trực tiếp, TMĐT được biết đến với 2 mô hình cơ bản: sàn giao dịch TMĐT và website bán lẻ. Sàn giao dịch TMĐT là website mà tại đó các DN có thể tiến hành các hoạt động thương mại từ quảng cáo, giới thiệu hàng hoá, dịch vụ tới trao đổi thông tin ký kết, thanh toán. Xét theo mô hình, sàn giao dịch phản ánh hoạt động kinh doanh giữa DN với DN (B2B). Còn các website bán lẻ thì phản ánh mối quan hệ trực tiếp giữa DN với người tiêu dùng (B2C).

    Theo thống kê của Vụ TMĐT, Bộ Thương Mại, Việt Nam hiện có khoảng 20 sàn giao dịch TMĐT hoạt động thường xuyên, tạm chia thành hai nhóm:

    Nhóm thứ nhất là các sàn giao dịch TMĐT do DN tư nhân thiết lập. Các website này cung cấp thông tin về DN, mặt hàng phân phối và các dịch vụ cơ bản. Trong số này có www.vnet.com.vn của công ty Vnet; www.export.com.vn của công ty TNHH Âu Việt; www.mekongsources.com của tập đoàn Mekong Research; www.worldtradeB2B.com của công ty B2B Technology... Do hạn chế về nguồn lực (vốn, nhân sự, điều kiện vật chất, nguồn thông tin...) và tính rủi ro trong đầu tư cao, các DN tư nhân khó có khả năng hình thành được những sàn giao dịch có quy mô lớn.

    Nhóm thứ hai là các sàn giao dịch TMĐT của các cơ quan nhà nước hoặc được đầu tư từ ngân sách nhà nước. Thuộc nhóm này phải kể đến www.vnemart.com.vn của Phòng Thương mại và Công Nghiệp Việt Nam (VCCI). Tận dụng lợi thế là cơ quan đại diện cho các DN Việt Nam, VCCI có tham vọng biến website này thành sàn giao dịch TMĐT lớn nhất Việt Nam. Ngoài ra, một số tỉnh cũng đã quan tâm tới việc hình thành những website hỗ trợ các DN địa phương như: www.thaibinhtrade.com (tỉnh Thái Bình); www.vietoffer.com hoặc www.thuongmai.com.vn (Bưu Điện tỉnh Quảng Nam)

    Hiện cũng đang hình thành xu hướng xây dựng những sàn giao dịch trực tuyến cho các hiệp hội hoặc nhóm DN kinh doanh trong một lĩnh vực nhất định như : www.hotels.com.vn phục vụ quảng bá cho các khách sạn, do Hiệp Hội Du Lịch phối hợp với Tổng Cục Du Lịch thiết lập. 

     

    Website www.ec21.com là một sàn giao dịch B2B khá nổi tiếng của Hàn Quốc. EC21 được thành lập năm 1996 dưới hình thức một dự án của Phòng Thương Mại Quốc Tế Hàn Quốc. Từ tháng 5/2000, EC21 tách thành một công ty độc lập, trong đó Website www.EC21.com hoạt động với vai trò trung gian trong thị trường thương mại quốc tế giữa người mua và người bán. EC21 đáp ứng nhu cầu tìm kiếm hàng hoá, dịch vụ; quảng cáo hàng hoá, dịch vụ đối với cả thế giới. EC21 đem lại cơ hội kinh doanh với hơn 500 nghìn chào hàng trực tuyến và 400 nghìn sản phẩm được giới thiệu bởi gần 37 nghìn doanh nghiệp từ hơn 220 quốc gia. Hàng ngày, có khoảng 1 triệu người tìm kiếm cơ hội kinh doanh trên EC21. Website www.Ec21.com của công ty cho phép tìm kiếm thông tin và giúp doanh nghiệp thành viên trực tiếp đăng ký và quản lý danh mục sản phẩm của họ.

     

    Khó khăn

    Khách quan mà nói, các sàn giao dịch TMĐT ở VN hiện nay chỉ hoạt động ở mức thấp, rất ít sàn hoạt động hiệu quả dù đã được DN và Nhà Nước đầu tư nhiều. Sự hạn chế phát triển này do một số lý do sau:

    Kinh doanh chưa thực sự đem lại lợi nhuận. Hầu hết các sàn giao dịch hiện nay hoạt động trong tình trạng thu không đủ bù chi nên một số sàn giao dịch "teo tóp" dần vì không có kinh phí "nuôi" mình.

    DN và người tiêu dùng chưa đặt niềm tin vào các hình thức ứng dụng TMĐT, phần do chưa hình thành thói quen, phần vì thiếu các quy định thừa nhận giá trị pháp lý của TMĐT.

    Tình trạng sao chép và ăn cắp nội dung thông tin từ những website khác như ví dụ ở trên đã làm nhiều DN giảm nhuệ khí đầu tư cho website của mình, tạo ra một không khí cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các DN trên sàn giao dịch trực tuyến. Trong khi, Việt Nam lại thiếu cơ sở pháp lý giải quyết các trường hợp tranh chấp này.

    Việt Nam chưa hình thành những quy định khung cho việc xác lập quyền, nghĩa vụ giữa các DN hoạt động trên sàn và với tổ chức, cá nhân quản trị sàn. Theo ông Trần Đình Toản, cán bộ quản trị website www.vnemart.com.vn của VCCI, việc chưa có quy định pháp lý hướng dẫn việc xây dựng quy chế hoạt động cho các sàn giao dịch TMĐT sẽ gây khó khăn khi phải giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa nhà quản trị với doanh nghiệp hoạt động trên sàn.

    Những lý do trên cản trở DN muốn đầu tư, kinh doanh dịch vụ sàn giao dịch TMĐT; từ đó hạn chế việc phát triển các sàn giao dịch TMĐT nói riêng và TMĐT nói chung tại Việt Nam. Vậy giải pháp tích cực nhất cho những vấn đề trên là gì ?  

     

    MỘT SỐ SÀN GIAO DỊCH TMĐT CỦA VIÊT NAM

     

     

    1. www.acevn.com: Do một nhóm doanh nghiệp quốc tế thành lập.
    2. www.evnb2b.com: Cổng xúc tiến thương mại do Hội Tin Học Việt Nam phối hợp với Cục Xúc Tiến Thương Mại Xây Dựng
    3. www.export.com.vn: Công ty TNHH Âu Việt
    4. www.mekongsources.com: Công ty Mekong Research Ltd.
    5. www.techmart.hochiminhcity.gov.vn: Chợ công nghệ của Sở Khoa Học và Công Nghệ TP.HCM
    6. www.thaibinhtrade.com: Trung Tâm Phần Mềm và Thương Mại Điện Tử tỉnh Thái Bình.
    7. www.vietnamopenmarket.com của công ty American Technologies Inc;
    8. www.vietoffer.com (www.thuongmai.com.vn): Bưu Điện tỉnh Quảng Nam
    9. www.vnb2b.com: Công ty VDC.
    10. www.vn-ebiz.com: Trung Tâm Công Nghệ phần mềm Đà Nẵng.
    11. www.vnet.com.vn: Công ty cổ phần Vnet.
    12. www.worldtradeb2b.com: Công ty B2B technology.
    13. www.vnemart.com.vn: Trung Tâm Xúc Tiến Phát Triển Phần Mềm Doanh Nghiệp.
    Nguồn: Vụ Thương Mại Điện Tử, Bộ Thương Mại.

     


    Cần hành lang pháp lý đủ mạnh


    Trong bối cảnh phát triển hiện nay xây dựng những chế định pháp lý giúp định hướng cho các sàn giao dịch TMĐT phát triển là một yêu cầu cấp thiết.

    Nếu coi sàn giao dịch TMĐT giống môi trường ảo cho các hoạt động họp chợ, trao đổi, mua bán hàng hoá và dịch vụ giữa các doanh nghiệp, thì cần phải có những quy định pháp lý tương ứng như đối với loại hình chợ truyền thống. Trong số các quy định về loại hình chợ truyền thống, đã có Nghị Định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/1/2003 về phát triển và quản lý chợ, Quyết Định số 0772/2003/QĐ-BTM ngày 24/6/2003 của Bộ Thương Mại về việc ban hành nội quy mẫu về chợ và một số văn bản liên quan khác. Những văn bản này đã giúp định hình hệ thống chợ và thúc đẩy các hoạt động kinh doanh trong chợ. Vậy những quy định pháp lý cần có đối với sàn giao dịch TMĐT hay chợ "ảo" là gì ?

    Trước hết, cần có những quy định chung về chợ "ảo". Văn bản pháp lý này sẽ xác lập các điều kiện đối với những tổ chức, cá nhân muốn cung ứng dịch vụ sàn giao dịch TMĐT; đưa ra các đòi hỏi về trang thiết bị cần thiết; yêu cầu thông tin trên sàn phải chính xác, tránh gây nhầm lẫn; những yêu cầu về việc xây dựng quy chế hoạt động; tuân thủ cam kết về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hoặc bảo vệ quyền lợi khách hàng...

    Mặt khác, để bảo vệ quyền lợi của khách hàng tham gia sàn giao dịch và bản thân tổ chức, cá nhân quản lý sàn, cần thiết hình thành quy chế mẫu hướng dẫn hoạt động của các DN tham gia sàn và giới hạn trách nhiệm cơ quan quản lý sàn.

    Ngoài ra, cũng cần những quy định bảo vệ quyền tác giả nhằm tránh trường hợp sao chép thông tin một cách trái phép từ các website khác.

    Vũ Đình Thành
    Vụ thương mại điện tử - Bộ thương mại
    WWW.MOT.GOV.VN

    ID: B0410_36