• Thứ Ba, 15/11/2005 15:10 (GMT+7)

    Bước ngoặt với nghề lái tàu

    Từ chỗ thấm thía nỗi vất vả của những người lái tàu hỏa, xí nghiệp Đầu Máy Hà Nội (thuộc công ty Vận Tải Hành Khách Đường Sắt Hà Nội) và khoa CNTT, ĐH Giao Thông Vận Tải đã chế tạo ra thiết bị kiểm soát tốc độ tàu hỏa.

    Từ chỗ thấm thía nỗi vất vả của những người lái tàu hỏa, xí nghiệp Đầu Máy Hà Nội (thuộc công ty Vận Tải Hành Khách Đường Sắt Hà Nội) và khoa CNTT, ĐH Giao Thông Vận Tải đã chế tạo ra thiết bị kiểm soát tốc độ tàu hỏa.

    Nỗi khổ người lái tàu

    Có ở trong nghề mới thấu nỗi khổ của những người lái tàu hoả (NLT). Dù tàu hỏa một mình một đường, nhưng ở Việt Nam, đường sắt phải vòng vèo uốn lượn qua nhiều địa hình khác nhau trong khi khổ đường chỉ rộng 1m, chất lượng đường thấp; khoảng cách các ga thì ngắn khiến tàu liên tục phải tăng - giảm tốc độ. Có những đoạn, tàu đang chạy từ 30 km phải tăng lên 80 km, rồi sau đó giảm xuống đến 10 km. NLT phải nắm rõ biểu đồ rất phức tạp đó bằng cách ghi nhớ và quan sát các cột mốc, biển báo dọc đường, mà các cột và biển của đường sắt thì khó nhìn và khó nhớ, nhất là trong mưa và sương mù. Có những NLT phải nhớ cây bên đường thay cột mốc, nhưng như thế không bảo đảm vì cây có thể bị chặt hoặc bị đổ. Cho nên, nếu phải chạy trên cả một chặng đường dài từ Bắc vào Nam, NLT sẽ rất căng thẳng.

    Không chỉ phải bảo đảm tốc độ, NLT còn chịu sức ép thời gian (chạy nhanh - nguy hiểm, chạy chậm - bị phạt). NLT phải nhớ và canh thời gian đến từng ga, nhớ ga nào phải đỗ, ga nào đi qua. Chưa hết, họ còn luôn phải tính toán chạy với tốc độ, thời gian thế nào để tiết kiệm dầu nhất. Lương không cao khiến những NLT rất trông mong vào số tiền thưởng do tiết kiệm dầu, nơm nớp lo dầu hao quá mức.

    Tất cả những điều đó khiến NLT thường trong tâm trạng căng thẳng, phập phồng. Mọi chuyện còn nặng nề hơn khi có vụ đổ tàu E1 tại Lăng Cô (Thừa Thiên - Huế) hồi tháng 3/2005. Rất nhiều câu hỏi được đặt ra, rất nhiều lời cáo buộc đối với lái tàu Bùi Thái Sơn. Có ai thử hỏi tại sao một người lái giỏi và có nhiều năm kinh nghiệm lại chạy tàu với tốc độ 60 km, vượt 20km so với quy định? Có ai thông cảm với những NLT?

    Ông Vũ Văn Đoá, giám đốc xí nghiệp Đầu Máy Hà Nội (thuộc công ty Vận Tải Hành Khách Đường Sắt Hà Nội) là người hiểu sâu sắc được điều đó. Ông hiểu NLT không thể tránh khỏi có những lúc căng thẳng, thiếu tập trung, nhất là khi chịu nhiều sức ép. Do vậy, ông muốn có một thiết bị trợ giúp và giám sát công việc của NLT, để chẳng may họ mất tập trung thì thiết bị có thể cảnh báo và tự động làm chậm hoặc dừng đoàn tàu.

    Suy nghĩ của ông Đóa được các cán bộ của khoa CNTT trường ĐH Giao Thông Vận Tải (GTVT) chia sẻ. Họ đã cùng đề xuất ý tưởng lên tổng công ty Đường Sắt Việt Nam, và một tháng sau, thiết bị kiểm soát tốc độ tàu hỏa (TBKSTĐ) ra đời. Để có một thiết bị như vậy không đơn giản. Năm 2003, ĐH GTVT đã có một đề tài khoa học về vấn đề này, nhưng ở thời điểm đó không ai chú ý. Sau khi có sự phối hợp từ xí nghiệp Đầu Máy Hà Nội, các cán bộ ĐH GTVT đã tiếp tục nghiên cứu phát triển thiết bị, đi theo các đoàn tàu, sống cùng với các lái tàu để tìm hiểu họ. ThS. Phạm Thị Thu Hương, trưởng bộ môn công nghệ phần mềm khoa CNTT, ĐH GTVT nhận xét: "Với điều kiện làm việc như thế, những NLT thường xuyên bị stress. Do đó, chúng tôi cố gắng thiết kế thiết bị trên cơ sở giúp NLT giảm tối đa lo lắng và nâng cao độ chính xác, an toàn".

    Vừa an toàn, vừa kinh tế

    TBKSTĐ hoạt động trên nguyên lý thu tín hiệu từ hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu GPS, chuyển đổi sang con số có nghĩa (với độ chính xác đến 1/10 km), sau đó kết hợp với bản đồ số của ngành đường sắt và chương trình chạy tàu định sẵn để đưa ra các thông báo và kiểm soát tốc độ chạy tàu.

    Hãy thử hình dung: trong dịp Tết Nguyên Đán nhiều lái tàu được huy động chạy những đôi tàu tăng cường, hôm nay họ phải lái tàu S8, ngày mai tàu S13, ngày kia tàu chở hàng... rất dễ quên chương trình, quên ga phải đỗ và ga thông qua (dễ dẫn đến tai nạn). Nhưng nếu có TBKSTĐ thì dù NLT quên đỗ, đoàn tàu cũng vẫn sẽ tự dừng. Hãy hình dung niềm vui của những NLT khi không phải ngày qua ngày nơm nớp lo lắng mà tàu vẫn về đúng giờ, an toàn, tiết kiệm nhiên liệu. Đó là một bước ngoặt đối với nghề lái tàu.

    Không chỉ NLT, những người quản lý cũng nhàn nhã hơn nhiều. Khi tàu về, chỉ việc đưa thẻ trong thiết bị vào máy tính đọc và in ra báo cáo (dạng đồ thị), nhìn khoảng 5 phút là biết lái tàu chạy thế nào, có vi phạm tốc độ không, từ đó thưởng phạt hợp lý, lái tàu cũng không cãi được.

    Nhiều tính năng như thế, nhưng TBKSTĐ hầu như là sản phẩm nội hoàn toàn, chỉ trừ một vài con chip nhỏ. So với thiết bị của nước ngoài, TBKSTĐ rẻ hơn nhiều, chỉ bằng khoảng 1/3, kèm theo toàn bộ phần bảo hành, bảo trì. So với một số thiết bị cùng loại trong nước đang làm, TBKSTĐ chính xác hơn, khoa học hơn, nhiều tính năng hơn.

     

    THIẾT BỊ KIỂM SOÁT TỐC ĐỘ TÀU HỎA

     
     

    Thiết bị trông bên ngoài rất đơn giản, chỉ là một cái hộp nhỏ, trên hộp có 6 cửa sổ, lần lượt như sau:
    1. Vận tốc công lệnh: thông báo vận tốc quy định của
    ngành đường sắt trên đoạn đường tàu đang chạy.
    2. Vận tốc thực tế: Cho biết vận tốc tàu đang chạy. Nếu vận tốc bằng hoặc nhỏ hơn 98% vận tốc công lệnh thì đèn xanh sáng. Nếu tàu chạy trong khoảng 98 -100% vận tốc công lệnh thì đèn vàng sáng. Đây được gọi là "miền kinh tế", vì chạy ở tốc độ này khai thác tốt nhất khả năng của cầu đường và tiết kiệm nhiên liệu. Khi tàu chạy quá 100% vận tốc công lệnh, đèn đỏ sẽ sáng. Nếu thời gian chạy vượt kéo dài 5 giây, thiết bị sẽ nhả tải (ngắt động lực). Trong trường hợp đã nhả tải mà tàu vẫn tăng tốc (do đang xuống dốc), đến giây thứ 10 (kể từ khi vượt tốc độ), thiết bị sẽ xả gió, phanh cả đoàn tàu lại.
    3. Vận tốc công lệnh kế: Rất quan trọng đối với người lái tàu, báo cho họ biết đoạn đường phía trước cần phải chạy ở tốc độ nào để gia tốc hoặc hãm tốc hợp lý, tiết kiệm dầu.
    4. Km đến công lệnh kế: Đếm ngược khoảng cách đến đoạn đường phải chuyển vận tốc, giúp người lái tàu biết phải tăng tốc, hãm tốc mà không cần phải nhớ, không sợ sương mù.
    5. Công lệnh thời gian: Thông báo thời điểm tàu phải đến ga phía trước, giúp lái tàu căn chỉnh.
    6. Giờ hiện tại: Cho biết giờ hiện tại, thống nhất đồng hồ của người quản lý và người lái tàu, đỡ tranh cãi vì đồng hồ không thống nhất (liên quan đến chuyện thưởng phạt).
    7. Mác tàu: Lái tàu nhập mác tàu vào và thiết bị sẽ chọn chương trình tự động khớp với mác tàu đó.

     

    Chí Anh

    ID: B0511_41