• Thứ Hai, 08/05/2006 10:43 (GMT+7)

    Tài sản ảo: Một loại hình dịch vụ?

    Tôi có đọc một số bài viết về tài sản ảo (TSA) trên mạng và trên tạp chí TGVT - PCW VN (TGVT - PCWB 4/2006). Tôi xin góp thêm một số ý để cùng trao đổi quanh việc công nhận TSA.

    Tôi có đọc một số bài viết về tài sản ảo (TSA) trên mạng và trên tạp chí TGVT - PCW VN (TGVT - PCWB 4/2006). Tôi xin góp thêm một số ý để cùng trao đổi quanh việc công nhận TSA.

    Mua bán TSA vẫn đang diễn ra

    Ba món đồ ảo trong game RYL- Con Đường Đế Vương - mang tên Sức Mạnh, Tốc Độ và Phòng Thủ đã được mang ra đấu giá (mỗi món đồ ảo này gồm hai chiếc nhẫn, một dây chuyền) hồi giữa tháng 3/2006. Chỉ sau nửa tiếng đấu giá, ba bộ tài sản đã tìm được chủ nhân mới là ba game thủ trả giá cao nhất với các mức lần lượt là 3,5 triệu đồng, 3,65 triệu đồng và 2,5 triệu đồng.

    Như vậy dù có công nhận hay không thì trên thực tế các hoạt động mua bán TSA vẫn diễn ra. Có nhiều kiểu mua bán như: Mua bán đồ vật (dây chuyền, nhẫn...), khí tài (kiếm, chùy, áo giáp), nhân vật (account), tên miền, account kinh doanh, địa chỉ email... Việc mua bán đồ vật, khí tài không cần sự tham gia của nhà cung cấp dịch vụ (DV), còn việc mua bán nhân vật lại cần nhà cung cấp DV tham gia vì cần phải chuyển đổi đăng ký account để đảm bảo quyền sở hữu nhân vật của người mua.

    Hình thức mua bán, trao đổi cũng rất phong phú, bao gồm: đồ vật ảo với đồ vật ảo, đồ vật ảo với tiền ảo, tiền ảo với tiền thực, đồ ảo với tiền thực. Giá cả cho một món đồ ảo cũng không hề nhỏ, từ vài nghìn đến hàng triệu đồng và được thanh toán bằng tiền thật.

    Cần nói thêm rằng không chỉ ở Việt Nam mới có hiện tượng mua bán TSA mà các nước khác có Internet cũng có.

    TSA cũng là hàng hóa

    TSA được coi là hàng hóa vì nó có:

       

    Người mua không nhằm vào chiếm giữ bản thân đồ vật ảo mà nhắm vào sở hữu chức năng mà đồ vật ảo đó được gán. Như vậy việc mua bán đồ vật trong game chỉ là hình thức chuyển tải công năng của dịch vụ. Thực chất đây là mua bán dịch vụ.

     

    - Giá trị sử dụng: Thoả mãn nhu cầu của người tham gia trò chơi.

    - Là kết tinh của sức lao động.

    - Có cung, có cầu nên việc trao đổi là tất yếu.

    Đối với các TSA trong game, theo ý kiến của đa số game thủ thì giá trị của các TSA được tạo nên từ những yếu tố: công sức của người chơi, tính ổn định, phổ biến của game và sự quý hiếm của món đồ. Trong đó, công sức của người chơi được tính bằng chi phí thời gian và tiền bạc bỏ ra để có được một nhân vật có cấp độ cao, lên điểm (phân phối các chỉ số tiềm năng). Như vậy giá cả được hình thành trên cơ sở hao phí lao động, công dụng và quan hệ cung cầu.

    Thực chất TSA là gì?

    TSA gắn chặt với trò chơi do người ta đã lập trình trước các chức năng của các đồ vật trong trò chơi. Các đồ vật có chức năng khác nhau trong các trò chơi khác nhau. Bản thân đồ vật trong game không thể tự thể hiện chức năng của mình mà chỉ là hình thức để thể hiện chức năng của trò chơi mà các nhà lập trình đã gán cho nó. Mua đồ thực chất là mua quyền được sử dụng thêm DV (phần tăng thêm) của trò chơi. Các đồ vật ảo chỉ là cái áo, vừa che đậy vừa chứa đựng các công năng của trò chơi mà người mua mong có được.

    Do vậy không thể cho rằng "những vật phẩm trong trò chơi chỉ là những đoạn mã thể hiện "hình ảnh" và "công dụng" của vật phẩm". Đây là sự nhầm lẫn giữa sản phẩm và cái để làm ra sản phẩm (đoạn mã của PM). Từ sự nhầm lẫn này tất sẽ đi đến kết luận là người chơi không có quyền "sở hữu" một đoạn mã của PM (được coi là sản phẩm trí tuệ và phải được bảo hộ).

    Sự thật, người chơi game không có mục đích sở hữu đoạn mã của phần mềm (PM) mà họ chỉ nhắm vào công năng của nó, tức sản phẩm. Khi nhà phát triển PM của trò chơi lập trình, họ đã lập trình tất cả các chức năng của trò chơi, cho nhân vật trong trò chơi có chức năng thấp khi mới bắt đầu và sau đó theo một quy định (luật chơi) sẽ nâng dần chức năng lên. Tức nhân vật trong trò chơi có "sức mạnh mở" và người chơi phải tự tăng thêm sức mạnh cho nhân vật của mình. Việc nâng công năng của trò chơi được thực hiện thông qua có thêm TSA (thêm đồ vật, vũ khí, điểm, level... )

    Thông thường mua bán DV diễn ra giữa một bên là nhà cung cấp và một bên là người sử dụng DV. Trong trò chơi trực tuyến, không chỉ nhà cung cấp DV mà những người chơi cũng tham gia trao đổi với nhau và DV lại bị che khuất bởi các TSA, làm người ta lầm tưởng là trao đổi TSA. Do nhà cung cấp DV bán "cả mớ" công năng cho người chơi, xuất phát thường là ít công năng, cộng với cho họ có quyền có thêm công năng theo một quy tắc (luật lệ trò chơi) nào đó. Người chơi theo luật lệ đó càng chơi càng có thêm công năng hay nhận thêm công năng từ các người chơi khác thông qua trao đổi.

     

    Mua bán TSA thực chất là mua bán DV giữa những người tham gia cùng loại DV với nhau (cùng trò chơi). Bản thân người tham gia DV đã được nhà cung cấp cho họ có quyền có DV và chuyển nhượng các DV mà họ có được. Do là DV nên luật điều chỉnh nên là Luật Thương Mại.

     

     

    Công nhận TSA không hề vi phạm bản quyền trò chơi. Quan hệ bản quyền giữa nhà cung cấp DV trò chơi trực tuyến và nhà sản xuất trò chơi do hợp đồng giữa hai bên quy định. Tuy nhiên khi tham gia trò chơi thì người chơi hoàn toàn có quyền sở hữu TSA của mình, tức sở hữu công năng của đoạn mã của PM mà không vi phạm bản quyền. Không thể cho rằng nếu một công ty phát hành trò chơi công nhận "quyền sở hữu TSA" với từng người chơi thì công ty đó có thể đã vi phạm hợp đồng mua bản quyền phát hành trò chơi". TSA và đoạn mã của PM là khác nhau, giống như khi ta thuê xe ô tô để lái thì người thuê được quyền sử dụng công năng của ô tô, còn cái tạo ra công năng đó (cái ô tô) vẫn là sở hữu của người cho thuê ô tô. Công nhận quyền điều khiển ô tô của người thuê không có nghĩa là thừa nhận người đó là người sở hữu ô tô.

    Công nhận TSA và lợi ích của việc công nhận

    Thực chất của TSA là DV. Mà DV thì đã được thừa nhận và có luật thương mại điều chỉnh. Do vậy TSA phải được thừa nhận. Tuy nhiên từ ngữ cần chỉnh sửa hay có thêm giải thích để tránh gây hiểu lầm (ví dụ có thể dùng từ DV-TSA).

    Công nhận DV-TSA sẽ giúp lành mạnh hóa hoạt động cung cấp, sử dụng DV này, đảm bảo pháp lý cho các hoạt động trao đổi, tạo thị trường lành mạnh; tạo, thúc đẩy thị trường DV phát triển, đặc biệt có ý nghĩa khi Việt Nam đang yếu về phát triển DV; kích thích các nhà phát triển trò chơi của nước ta phát triển sản phẩm.

    Phạm Ngọc THúy
    Trung Tâm Thông Tin - Bộ Thương Mại

    ID: B0605_16