• Thứ Ba, 13/06/2006 08:46 (GMT+7)

    Tài sản ảo và phương án “không hành động”

    Trong số tháng 5/2006, TGVT-PCW VN đăng ý kiến trao đổi của tác giả Phạm Ngọc Thúy với quan điểm "Tài sản ảo là một loại hình dịch vụ". Vấn đề này một lần nữa được tranh luận khá gay gắt trong “Hội nghị bàn tròn về tài sản ảo” do Bộ Tư Pháp và Dự Án về Chính Sách Internet Toàn Cầu tại VN (GiPi Việt Nam) tổ chức sáng 25/4/2006, tại Hà Nội.

    Khái niệm: càng luận càng rối
    Theo ông Trần Thanh Hải, vụ phó Vụ Thương Mại Điện Tử - Bộ Thương Mại, tài sản ảo (TSA) là dữ liệu do các chương trình, PM tạo ra. Ông Hải đặc biệt chú ý tới những sản phẩm ảo trong các trò chơi trực tuyến (game online) và cho rằng chúng có những đặc tính của tài sản như: có thể chiếm hữu; là kết quả của sự đầu tư công sức, thời gian và tiền bạc; có thể định giá bằng tiền; có thể chuyển giao. Vì vậy, cần xem TSA là một dạng tài sản và pháp luật cần công nhận, bảo hộ quyền sở hữu TSA.

    Ông Nguyễn Hồng Minh,
    chủ tịch HĐQT công ty VinaGame


    Trong một cộng đồng có 200.000 người chơi và hàng triệu tương tác (như với game Võ Lâm Truyền Kỳ) thì nhà cung cấp không thể ghi nhận tất cả các dữ liệu và phân giải mọi chuyện được. Khách hàng chỉ trả 60.000 đồng/tháng mà yêu cầu bảo hộ các món đồ lên tới hàng triệu đồng là vô lý.

    Ngược lại, bà Nguyễn Thị Thu Vân, chuyên viên Vụ Pháp Luật Dân Sự - Kinh Tế (PLDSKT) - Bộ Tư Pháp cho rằng TSA không phải là tài sản bởi theo Điều 163 của Bộ Luật Dân Sự (BLDS) 2005, tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản. Trong khi đó, TSA không phải là vật có thực, tiền hay tài sản có giá, cũng không phải tài sản vô hình. Bà Vân nhấn mạnh, tài sản vô hình như sáng chế, tên thương mại, biển hiệu, tên miền, địa chỉ email, khả năng thu hút khách hàng v.v... tồn tại trong thế giới thực, thuộc sở hữu người bán, người đưa tài sản vào giao dịch. Còn TSA có hình ảnh nhưng không tồn tại trong thế giới thực, và không thuộc sở hữu của người bán (game thủ). TSA cũng không phải là quyền tài sản vì người chơi không có quyền chiếm hữu (TSA nằm ở máy chủ của nhà cung cấp, máy chủ có thể bị hack, bị hỏng, người chơi có thể bị khóa nick nếu vi phạm), không có quyền định đoạt (có thể bị khoá nick, tuổi thọ trò chơi không phụ thuộc người chơi). Vậy TSA là gì? Bà Vân cho rằng, trong quan hệ giữa nhà cung cấp với game thủ, thì đó là một loại dịch vụ. Còn khi game thủ bán TSA là họ bán quyền sử dụng phần tính năng của trò chơi, và đối tượng của hợp đồng mua bán tài sản ảo giữa 2 người chơi là việc chuyển giao quyền sử dụng dịch vụ trò chơi. Tóm lại, bà Vân nhận xét khái niệm “tài sản ảo” không cùng nội hàm với khái niệm “tài sản” trong BLDS hiện hành.

    Tuy nhiên, trên thực tế đã hình thành thị trường mua bán TSA, và có ý kiến cho rằng chúng ta cần thừa nhận điều đó. Đồng thời, cho rằng bà Vân có vẻ phụ thuộc vào BLDS, trong khi luật thì luôn đi sau thực tế. Khái niệm TSA được nhiều người hiểu thiên về TSA trong game, trong khi TSA còn bao gồm tên miền, tài khoản, địa chỉ e-mail, các trang web/công cụ học tập từ xa, cơ sở dữ liệu... Riêng TSA trong game không chỉ là các đồ vật (game item), mà còn là tài khoản game (game account), nhân vật game (game characteristic). Ngay các khái niệm "tài sản vô hình", "tài sản hữu hình" hiện nay cũng chưa có định nghĩa mang tính pháp lý...
    Trước các ý kiến trái chiều nêu trên, ông Nguyễn Am Hiểu, phó vụ trưởng Vụ PLDSKT nhắc lại định nghĩa về tài sản trong BLDS 2005 và nhấn mạnh rằng khi sửa đổi BLDS năm 1995, các nhà làm luật đã tiến bộ vượt bậc khi bỏ chữ “có thật” trong cụm từ “vật có thật”.

    Bảo hộ : chưa cần đến luật

    Ông Phạm Thành Long,
    giám đốc công ty Luật Gia Phạm


    Không nên bảo hộ TSA trong game bằng pháp luật, vì 3 lẽ:

    1 Các công ty game chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số các doanh nghiệp, cuộc sống của game tồn tại ngắn nên không quan trọng với xã hội.

    2 Nhà Nước không cần thiết điều chỉnh mọi quan hệ xã hội bằng pháp luật mà chỉ cần đưa ra nguyên tắc tối thiểu cho các nhà cung cấp dịch vụ.

    3 Pháp luật mang tính quốc gia, nhưng người chơi game lại không biên giới.
     

    Mặc dù quan niệm TSA không phải là tài sản, bà Nguyễn Thị Thu Vân (Bộ Tư Pháp) vẫn cho rằng cần ghi nhận công sức người chơi và bảo hộ TSA để quyền lợi người chơi không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, nếu bảo hộ theo hướng tài sản (quyền đối vật) thì sẽ khó thực hiện vì phụ thuộc vào công ty phát triển trò chơi nước ngoài, bế tắc trong thi hành án. Bà đề xuất bảo hộ theo hướng quyền đối nhân (quyền được thực hiện thông qua người khác, như quyền đối với một khoản nợ cho ai đó vay). Theo hướng này, việc bảo hộ sẽ không phải bảo hộ quyền sở hữu, không phụ thuộc đối tác nước ngoài, có thể đặt điều kiện bảo hộ như không kích thích bạo lực, không vi phạm thuần phong mỹ tục...

    Cùng ở Vụ PLDSKT, Bộ Tư Pháp, nhưng bà Trần Thị Thơ lại cho rằng việc nắm giữ tài sản không quan trọng bằng quyền quản lý và hưởng lợi từ tài sản đó. Nếu có sự bảo hộ của Nhà Nước thì một thông tư liên tịch (mà Bộ VHTT, Bộ Công An, Bộ BCVT đang soạn) là không đủ tầm pháp lý, cũng không đúng với Điều 56 Luật Ban Hành Các Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật. Muốn điều chỉnh quan hệ xã hội mới này cần phải có một nghị định. Tuy nhiên, nếu công nhận và bảo hộ bằng luật thì sẽ mắc ở chỗ, người giao dịch tài sản phải đủ 18 tuổi trở lên (theo BLDS), trong khi rất nhiều giao dịch thực tế do các game thủ nhỏ tuổi thực hiện.

    Bà Thơ đưa ra phương án “không hành động”. Điểm mấu chốt của phương án là phát huy vai trò của các hiệp hội, các nhà cung cấp dịch vụ game online, yêu cầu họ đặt ra bộ quy tắc xử sự trong game và trong việc chơi game. Nếu không tuân thủ những quy phạm đó, người chơi sẽ bị nhà cung cấp và người chơi khác tẩy chay. Phương án này phù hợp với quan điểm của ông Danilo A. Leonardi (ĐH Oxford, Anh). Ông cho biết, việc giải quyết các mối quan hệ liên quan đến TSA ở Anh thường dựa trên hợp đồng được ký kết giữa người sử dụng và bên cung cấp dịch vụ chứ không quan tâm đến các khái niệm và lĩnh vực mới hay cũ.
    Theo bà Đỗ Thị Hương Nhu, giảng viên Học Viện Tư Pháp, đây là hướng khả thi và việc cần làm là xây dựng các quy định pháp luật về hợp đồng thật hoàn thiện. Ông Nguyễn Am Hiểu, đại diện Bộ Tư Pháp cũng ngả theo hướng này và cho rằng những người sở hữu TSA nên tự bảo hộ lấy. Luật bao giờ cũng là giải pháp cuối cùng và chỉ mang tính hỗ trợ chứ không phải là giải pháp tuyệt đối.

    Bùi Thị Lạc 

    ID: B0606_20