• Thứ Sáu, 07/07/2006 10:15 (GMT+7)

    Bảo vệ thông tin cá nhân

    Thông tin cá nhân được coi là một quyền cơ bản của con người. Việc bảo vệ thông tin cá nhân là đòi hỏi tất yếu đối với một đất nước văn minh, vì quyền con người. Nhưng vấn đề này hiện nay ở nước ta chưa được quan tâm thích đáng.

    Thông tin cá nhân được coi là một quyền cơ bản của con người. Việc bảo vệ thông tin cá nhân là đòi hỏi tất yếu đối với một đất nước văn minh, vì quyền con người. Nhưng vấn đề này hiện nay ở nước ta chưa được quan tâm thích đáng.

    Cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông, giao dịch thương mại điện tử (TMĐT) cũng phát triển theo và nguy cơ xâm phạm, lạm dụng thông tin cá nhân (TTCN) ngày càng phổ biến. Điều này gây cản trở TMĐT do các bên tham gia giao dịch bị giảm lòng tin, không hài lòng với phương thức giao dịch điện tử. Do vậy, việc hình thành quy định pháp lý về bảo vệ TTCN sẽ tạo điều kiện thúc đẩy các ứng dụng TMĐT. Người tiêu dùng sẽ tin tưởng hơn khi tiến hành mua hàng trên mạng, từ đó giúp tận dụng các các lợi thế của TMĐT, tiết kiệm cho nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng thương mại trong nước và quốc tế.

    Bộ luật Dân sự 2005 đã có những quy định mang tính nguyên tắc về việc bảo vệ TTCN. Điều 31 của bộ luật quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh và Điều 38 quy định về quyền bí mật đời tư. Tuy nhiên, các quy định tại bộ luật Dân Sự còn thiếu các hướng dẫn chi tiết về vấn đề này...

    Trên thế giới, một số tổ chức quốc tế đã có những khuyến nghị về bảo vệ TTCN trong TMĐT như "Hướng dẫn về TTCN năm 1980 của Tổ Chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế (OECD), Khung khuyến nghị về bảo vệ TTCN của Diễn đàn Hợp Tác Kinh Tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Các khuyến nghị này là cơ sở cho việc hình thành các chế định về bảo vệ TTCN tại những nền kinh tế thành viên như Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản … Việt Nam có thể rút kinh nghiệm từ việc xây dựng pháp luật về bảo vệ TTCN tại các nền kinh tế này.

    Cho đến nay, ở nước ta vấn đề TTCN hầu như chưa được các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng quan tâm một cách cụ thể. Điều này xuất phát từ lý do TTCN là vấn đề khá mới mẻ và chỉ nổi lên cùng với sự phát triển của TMĐT trong thời gian gần đây.

    Những vụ lấy trộm thông tin về tài khoản ngân hàng, làm giả thẻ thanh toán để mua hàng trên mạng hay rút tiền mà báo chí đã đăng tải trong thời gian qua là một biểu hiện cụ thể về tác hại của TTCN bị xâm phạm, tiết lộ. Trong trường hợp này, TTCN đồng nghĩa với giá trị vật chất cụ thể, rò rỉ TTCN làm thiệt hại không nhỏ đến tài sản. Việc xử lý các vụ việc nói trên cũng cho thấy một khoảng trống trong hệ thống luật pháp của nước ta khi chưa tìm ra được tội danh để truy tố hay xử phạt những kẻ vi phạm.

    Lướt qua rất nhiều website TMĐT và website của các doanh nghiệp Việt Nam, chúng ta thấy phần lớn các website này không có một cam kết hay tuyên bố gì về việc đảm bảo giữ bí mật các TTCN mà họ thu thập được khi khách hàng điền những thông tin về mình khi mua hàng. Khách hàng cũng không được biết những thông tin điền vào sẽ được sử dụng cho mục đích gì ngoài việc phục vụ cho giao dịch thương mại đang tiến hành. Điều này phản ánh nhận thức của các doanh nghiệp về vấn đề TTCN còn thấp, mặt khác cũng cho thấy người tiêu dùng Việt Nam còn khá "dễ tính" khi không để ý đến việc website mình ghé thăm hoặc mua hàng có chính sách bảo vệ TTCN một cách thích đáng hay không.

    Một khía cạnh liên quan đến TTCN là hiện tượng thư rác. Bất kỳ ai sử dụng hộp thư điện tử đều đã từng phải khó chịu vì những thư gửi hàng loạt có nội dung quảng cáo, tiếp thị hoặc đem đến những thông tin mà phần lớn trong số đó người đọc không quan tâm. Năm 2004, người ta tính trong 30 tỷ thư điện tử gửi đi mỗi ngày có đến 60% là thư rác, trong đó 14% mang nội dung khiêu dâm. Thiệt hại do thư rác gây ra chỉ riêng ở nước Mỹ đã lên đến hàng chục tỷ đô-la mỗi năm.

       

    Bộ luật Dân sự

     

       

    Điều 31. Quyền của cá nhân đối với hình ảnh
    1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.
    2. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp vì lợi ích của Nhà Nước, lợi ích công cộng hoặc pháp luật có quy định khác.
    3. Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

    Điều 38. Quyền bí mật đời tư
    1. Quyền bí mật đời tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ.
    2. Việc thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp thu thập, công bố thông tin, tư liệu theo quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
    3. Thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật.
    Việc kiểm soát thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được thực hiện trong trường hợp pháp luật có quy định và phải có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

     

    Sự phát tán thư rác là một hệ quả của việc TTCN (trong trường hợp này là địa chỉ thư điện tử) bị lộ. Kỹ thuật hiện đại cho phép những kẻ chuyên săn lùng địa chỉ thư điện tử dễ dàng thực hiện công việc của mình: hoặc là hack vào cơ sở dữ liệu khách hàng của một nhà cung cấp dịch vụ Internet , hoặc là dùng các chương trình tự động để quét và lọc ra địa chỉ thư điện tử trên các website hoặc trong các thông điệp gửi đi hàng ngày, cài "sâu" vào máy tính của người dùng để thu thập địa chỉ thư gửi đến hoặc đi. Sự tràn ngập thư rác không chỉ gây khó chịu cho người dùng mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý công việc, tắc nghẽn đường truyền, làm quá tải hộp thư ...

    Tại Mỹ, ngày 16/12/2003, tổng thống Bush đã ký ban hành Luật chống thư rác. Nhiều nước khác cũng đã ban hành các đạo luật tương tự để điều chỉnh vấn đề này. Luật của Mỹ cho phép gửi thư tiếp thị hàng loạt, nhưng phải đáp ứng các điều kiện: cho phép người dùng thôi không nhận thư, có tiêu đề rõ ràng, có địa chỉ thực của người gửi.

    Vấn nạn thư rác không chỉ xuất hiện trong môi trường Internet , mà đã lan sang cả điện thoại di động. Nhiều người dùng đã phàn nàn về tình trạng nhận được các tin nhắn quảng cáo quá nhiều từ nhà cung cấp dịch vụ viễn thông, có những tin nhắn vào lúc đêm khuya hay đang đi trên đường làm người dùng rất khó chịu.

    Nhận thấy đây là một vấn đề xuất hiện trong thực tế phát triển TMĐT và đòi hỏi phải có những quy định pháp lý điều chỉnh, trong thời gian tới Bộ Thương mại sẽ triển khai nghiên cứu vấn đề TTCN và bảo vệ TTCN trong TMĐT. Nội dung nghiên cứu sẽ là cơ sở xây dựng chế định pháp lý về bảo vệ TTCN trong TMĐT, quản lý thư tiếp thị hàng loạt và một số vấn đề liên quan đến quảng cáo trực tuyến.

    Trần Thanh Hải
    Vụ Thương mại điện tử, Bộ Thương mại

    www.mot.gov.vn

    ID: B0607_51