• Thứ Năm, 23/10/2008 06:45 (GMT+7)

    Mưa dầm có thấm... đất Nhật?

    Thị trường CNTT Nhật Bản khá “màu mỡ”, song cũng rất khó tính và nhiều rào cản về trình độ, văn hóa, ngôn ngữ. Để tiến sâu vào thị trường này, các doanh nghiệp (DN) Việt Nam cần đến chiến lược “mưa dầm thấm đất”.

    Nhật Bản (NB) hiện là thị trường CNTT lớn thứ 2 trên thế giới, đồng thời là thị trường xuất khẩu phần mềm (PM) lớn thứ 2 của VN (sau Bắc Mỹ), với quy mô và tốc độ tăng trưởng tới 40% - 50% trong thời gian gần đây. Nhiều công ty PM Việt Nam (VN) có phần lớn doanh thu từ thị trường Nhật như FPT 56%, Luvina 100%, NCS 100%, Vĩnh Nam 100%. Các công ty PM nổi tiếng của Nhật như NEC, Hitachi Soft, Fijitsu... đã đầu tư và mở chi nhánh tại VN. Hitachi Soft hiện có tới ¼ tổng sản lượng PM gia công toàn cầu của hãng được thực hiện tại VN.

    Tuy nhiên, đó là những thành công bước đầu và chỉ với những hợp đồng gia công những công đoạn thấp trong quy trình sản xuất PM. Muốn tiến tới những bước cao hơn, thành công ở diện rộng hơn, các DN VN phải đối phó với nhiều khó khăn.

    Cần "đập vỡ" tư duy cũ

    " Nếu hợp tác CNTT Việt – Nhật chỉ hướng đến gia công PM hay chỉ cố gắng làm ra PM giá rẻ hơn chút ít thì sẽ không có tương lai. Chúng tôi mong muốn hai bên sẽ hợp tác với nhau trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển (R&D), sáng tạo (Innovation), cùng nhau nghĩ ra những ý tưởng mới, tạo ra những công nghệ mới."
    Ông Trương Gia Bình, chủ tịch VINASA

    Luvina là một công ty VN có thời gian hơn 3 năm làm PM nhúng (PMN) cho NB, nhưng đến nay công ty vẫn chưa phát triển được mảng công việc này, cho dù phía Nhật rất thiếu nhân lực làm PMN. Nguyên nhân là do kỹ sư VN thiếu kiến thức, trình độ.

    Theo ông Lê Hồng Anh, giám đốc quan hệ khách hàng của Luvina, kỹ sư PM VN có ưu điểm là học hỏi rất nhanh, hợp với việc làm PMN (không đòi hỏi kiến thức về nghiệp vụ).Tuy nhiên, làm PMN cần nhiều kiến thức về hệ thống, biết làm thế nào để PM chạy tốt, đặc biệt là lập trình nhúng - rất khắt khe về chất lượng và độ ổn định. Những yếu tố này thì kỹ sư VN rất thiếu. Họ không xác định rõ phải làm gì. Biết làm gì rồi thì không biết cần gì. Họ bị hổng kiến thức cơ bản.

    Vì thế, Luvina thiết kế một khóa đào tạo đặc biệt, nhằm "đập vỡ" ý thức cũ của các kỹ sư làm PM VN. Phương pháp chính của dự án này là cho làm thử để nếm thất bại, rồi tiếp tục làm thử và thất bại... "Chỉ sau khi bị thất bại lặp đi lặp lại nhiều lần, nhân lực người Việt mới cố gắng làm được việc", ông Hồng Anh nhận xét. Điều quan trọng, theo ông, là phải nắm bắt được tất cả các phần trong hệ thống và có kỹ năng suy nghĩ đào sâu, để từ những tài nguyên hạn chế vẫn có thể lập trình được những chức năng mong muốn.

    Không riêng Luvina, trong các hội thảo trong khuôn khổ sự kiện "Ngày CNTT Nhật Bản" diễn ra đầu tháng tại Hà Nội, nhiều công ty PM VN khác cho biết muốn tăng tốc ở thị trường Nhật nhưng cũng rất thiếu nhân lực, nhất là nhân lực trình độ cao và biết tiếng Nhật.

    Cản trở vì tính xuề xòa

    Chúng ta thường nói VN và Nhật có nhiều điểm tương đồng về văn hóa, nhưng thực tế không hẳn như vậy. Qua quá trình làm việc, nhiều công ty VN thấy còn cần rất nhiều nỗ lực để hòa đồng với người Nhật. Theo bà Bùi Thị Hồng Liên, giám đốc FPT Soft, người Việt quen kiểu xuề xòa, trong khi người Nhật khi làm việc rất nghiêm túc từ những chi tiết nhỏ. Một trong những vấn đề của người Việt là ý thức về hạn chót (deadline) rất kém, thậm chí sát giờ deadline mới gửi thư xin lỗi vì chưa làm xong. Còn người Nhật thì thường hoàn chỉnh và gửi kết quả từ trước deadline.

    Ông Hironori Hashimoto, tổng giám đốc công ty PM C.S Factory của Nhật cũng nhận xét, các kỹ sư VN bình thường thì thong dong, tới gần deadline mới cố gắng làm việc. Tuy nhiên, ông Hashimoto lạc quan vì tình trạng này ở nước nào cũng giống nhau, và trên thế giới đã có những giải pháp quản lý thời gian hiệu quả, có thể áp dụng tốt với người VN.

    Một vấn đề khiến không ít DN VN nản chí là thời gian tìm hiểu trước khi thực sự bắt tay hợp tác của các công ty Nhật thường rất dài so với châu Âu hoặc Mỹ. Ông Hironori Hashimoto cho biết, đó là một nét riêng trong văn hóa kinh doanh của người Nhật. Thậm chí thời gian thăm hỏi, tìm hiểu, suy nghĩ trước khi quyết định hợp tác đang có xu hướng tăng thêm, do các công ty NB ngày càng nghiêm ngặt hơn trong việc chọn đối tác để bảo đảm hợp tác lâu dài và dễ giải quyết những vấn đề phát sinh sau khi hợp tác. "Một số công ty VN khi mới gặp thường hỏi công ty NB có mang việc đến VN không, như vậy là chưa hiểu văn hóa chúng tôi", ông Hashimoto nói.

    Theo ông Nguyễn Hồng Anh (Luvina), mặc dù có khác biệt, nhưng cũng chính văn hóa VN là điểm thu hút các công ty Nhật. VN hiện nay có nhiều nét giống Nhật thời sau thế chiến, do đó tầng lớp lớn tuổi ở Nhật thích VN. Đó là lý do duy nhất để các DN VN có cơ hội vào Nhật. Nếu VN không đáp ứng được, cơ hội sẽ qua đi và NB sẽ chuyển sang tìm kiếm đối tác ở Ấn Độ, TQ, Malaysia, Singapore, Đài Loan, Thái Lan và nhiều nước khác.

    Khó về ngôn ngữ

    Đào tạo tiếng Nhật cho nhân lực làm PMVN là một vấn đề đã được đề cập nhiều lần, nhưng nay vẫn chưa giải quyết được. Ở VN đã có một vài cơ sở đào tạo tiếng Nhật cho sinh viên CNTT, như ĐH Bách Khoa Hà Nội. Nhưng theo một số công ty NB, các cơ sở như vậy còn quá ít và cách đào tạo không đạt so với yêu cầu của thị trường.

    Ông Isao Ono, giám đốc HitachiSoft ở VN cho biết, Hitachi cũng cố gắng đào tạo người biết tiếng Nhật, nhưng do không có thời gian nên một năm chỉ được khoảng 4 người. Nhiều DNNB khác và cả các DNVN làm cho Nhật cũng gặp tình trạng này. Họ mong muốn Chính Phủ VN tăng cường đào tạo ở bậc ĐH để cung cấp nguồn kỹ sư có chất lượng và thạo tiếng Nhật, xem đó là một cách VN chia sẻ trách nhiệm trong quá trình hợp tác.

    Chiến lược "mưa dầm"

    Ông Ngô Hùng Phương, phó chủ tịch câu lạc bộ DN PM Việt – Nhật nhận định, do những khó khăn nói trên, việc tiến vào thị trường Nhật không thể có sự đột phá. "Phải hiểu đây là cuộc đua ma-ra-tông chứ không phải là chạy nước rút", ông nhấn mạnh. Và chiến lược của VJC là "mưa dầm thấm đất": Tích cực cung cấp thông tin, thường xuyên tổ chức hội thảo, gặp gỡ giữa giới DN hai nước để tìm hiểu nhau, dần dần đi đến chỗ tin cậy và hợp tác. Đối với các công ty VN, ông Phương cho rằng thời gian để tạo ra được niềm tin mất khoảng 1 năm. Sau đó muốn tăng tốc thì phải đầu tư để có chi nhánh, văn phòng ở ở NB, rồi đào tạo nguồn nhân lực, ngôn ngữ. Riêng về ngôn ngữ, giải pháp căn cơ cho VN là phải đào tạo từ bậc phổ thông (giống như với tiếng Anh) cho đến khi tốt nghiệp ĐH.

    Như vậy, việc tiến lên nhận những công đoạn cao hơn trong quy trình sản xuất PM của các DN NB là chưa thể thực hiện ngay như mong muốn của nhiều DN VN. Theo bà Bùi Thị Hồng Liên (FPT Software) VN chưa đủ điều kiện thực hiện những công đoạn cao hơn, nên trước mắt phải làm thuê những phần có thể làm được. Ấn Độ cũng đã từng làm như vậy và hiện nay họ đã nâng cao trình độ và nhận được nhiều hợp đồng thuê làm công đoạn, sản xuất các sản phẩm có giá trị cao từ các nước phát triển. Bà Liên cho rằng VN không thể rút ngắn giai đoạn. Việc rút ngắn giai đoạn chính là bằng cách đi với những công ty rất lớn, có công nghệ cao, có uy tín trên thế giới, như nhiều công ty NB có mặt tại "Ngày CNTT Nhật Bản 2008".

    Ở những thị trường khác (châu Âu, Mỹ), VN đã có những công ty có thể làm R&D, Innovation. Nói một cách khác, họ có thể làm hoàn chỉnh một quy trình PM, từ ý tưởng, cho đến thiết kế hệ thống, rồi thiết kế modul và những phần nhỏ hơn để lập trình và triển khai... chứ không phải chỉ lắp ráp hay kiểm thử. Do đó, không có lý gì không làm được điều đó ở thị trường khác.
    Phía khách hàng cũng rất muốn VN có thể nhận những công đoạn cao hơn, vì như thế có lợi hơn cho họ. Vấn đề là mình phải có kế hoạch và thời gian. Mặt khác muốn làm được mức độ cao cấp hơn thì phải có khả năng ngôn ngữ tốt hơn để có thể trao đổi về ý tưởng, thiết kế hệ thống, nắm bắt yêu cầu của khách hàng để giải quyết các bài toán.
    Hiện nay NB đang muốn VN làm bước cao hơn viết code một chút, đó là thiết kế chi tiết. Nếu chúng ta làm được thì sẽ rất tốt. Mức này đòi hỏi kỹ sư phải có kỹ thuật tốt, và tiếng Nhật tốt.
    Ông Ngô Hùng Phương, phó chủ tịch câu lạc bộ DN PM Việt – Nhật.

    Nhật Minh

    ID: B0810_12