• Thứ Sáu, 02/10/2009 08:45 (GMT+7)

    Xây dựng công cụ hỗ trợ dịch thuật - Không chỉ của nội bộ ngành CNTT

    “Giống như với PM kế toán người xây dựng phải giỏi về kế toán, thì tạo ra PM dịch thuật, tác giả của nó cũng phải giỏi ngoại ngữ và điều quan trọng không kém là phải giỏi cả tiếng mẹ đẻ”

    Nhân bối cảnh công nghệ dịch thuật ở Việt Nam bắt đầu bùng nổ, ông Lê Vũ Khánh, nguyên phiên dịch viên cao cấp của Văn phòng Chính phủ, một chuyên gia dịch thuật được giới CNTT tín nhiệm, đã trao đổi với PC World Việt Nam về công việc dịch thuật trong lĩnh vực CNTT-Viễn thông (VT).

    Công tác trong ngành hàng hải nhưng ông gắn bó nhiều năm với công việc dịch thuật trong các hội thảo về CNTT-VT mang tính chuyên môn sâu. Sự tín nhiệm này không phải chỉ do bản năng?

    Ông Lê Vũ Khánh

    Trước hết, tôi xin có lời cảm ơn về sự tín nhiệm của ngành CNTT và VT với mình trong suốt nhiều năm qua. Công việc của tôi là dịch trực tiếp Anh – Việt và Việt – Anh tại các buổi hội thảo về ngành CNTT-VT. Tất nhiên, diễn giả cũng có tài liệu chuẩn bị trước nhưng một khối lượng công việc không nhỏ là phải dịch từ những ý kiến phát biểu và đối đáp trực tiếp. Bản thân tôi là người “ngoại đạo” vì không phải là người được đào tạo cơ bản về CNTT. Tuy nhiên, để phục vụ khách hàng theo đúng nghĩa “thượng đế” thì bản thân tôi cũng phải dành thời gian để học hỏi các kiến thức chuyên môn không chỉ của riêng ngành CNTT-VT. Cũng như trong ngành xây dựng và y tế, để làm việc nhịp nhàng được với kỹ sư, thống nhất được công việc theo chỉ đạo chung thì người thợ phải giỏi hay với bác sĩ chỉ đạo kíp mổ thì người trợ tá cũng phải là y sĩ giỏi. Công việc của tôi trong hoạt động dịch thuật cũng tương tự như vậy. Càng làm việc nhiều với các đối tác, chúng tôi càng học hỏi, tích lũy được thêm nhiều kiến thức chuyên môn và hiệu quả công việc, cũng vì thế mà lại được tín nhiệm hơn.

    Ông có suy nghĩ gì về việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dịch thuật?

    Công việc của tôi và các đồng nghiệp trong hoạt động này thực sự là một quá trình tích lũy kiến thức chuyên môn và ngoại ngữ trong nhiều năm. Chắc chắn, nếu chỉ tư duy bằng bộ não thì sẽ có rất nhiều kiến thức không thể nạp xuể và CNTT sẽ là phương tiện hết sức hữu ích. Nếu như các chuyên gia CNTT hiểu được nhu cầu đó thì chắc chắn sẽ có những phần mềm (PM) hết sức hữu ích cho công việc cần đến dịch thuật. Tuy nhiên, theo tôi máy móc sẽ không thể thay thế được con người, mà chỉ có thể hỗ trợ để con người có thể làm việc tốt hơn. Vì đã là máy móc thì cơ chế hoạt động cũng rất “máy móc”. Trong khi đó, cùng một nội dung được đưa ra nhưng với những ngữ điệu, ngữ cảnh khác nhau sẽ mang những ý nghĩa khác nhau. Vì vậy, sẽ là không đúng nếu nói rằng có thể xây dựng được những PM dịch tự động, mà chính xác đó chỉ là PM hỗ trợ dịch thuật.

    Vậy theo ông, làm sao xây dựng được những công cụ dịch thuật thật sự hữu ích?

    Theo tôi, mọi việc phải bắt đầu từ những công việc cơ bản nhất. Trước tiên là phải có từ điển điện tử, phân tích ngữ pháp, kiểm lỗi chính tả… và đưa ra được nhiều phương án lựa chọn cho người sử dụng. Với bất kỳ ngôn ngữ nào, một từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau. Mỗi ngôn ngữ đều có những thành ngữ riêng và nó sẽ tương ứng với một thành ngữ nào đó của một ngôn ngữ khác… Giống như với PM kế toán người xây dựng phải giỏi về kế toán, thì tạo ra PM dịch thuật, tác giả của nó cũng phải giỏi ngoại ngữ và điều quan trọng không kém là cũng phải giỏi cả tiếng mẹ đẻ. Thêm nữa là phải có cơ chế để cộng đồng người sử dụng cùng tham gia cập nhật tri thức, dữ liệu cho nó và trong điều kiện Internet băng thông rộng đã phổ biến như hiện nay thì đó chính là điều kiện hết sức thuận lợi.

    Tuy nhiên, chúng ta cũng không thể tham vọng quá nhiều và có thể khẳng định rằng với văn học, điện ảnh thì PM hỗ trợ dịch sẽ chỉ là một công cụ và điều quyết định vẫn là người sử dụng nó vì đây là quá trình sáng tạo lại sang ngôn ngữ mẹ đẻ của họ. Vì vậy, nếu có xây dựng các công cụ hỗ trợ dịch thuật thì trước hết cần phải khoanh vùng trong các phạm vi hẹp. Tôi rất mừng vì bên cạnh việc Google cung cấp công cụ dịch thuật trực tuyến sang tiếng Việt thì cũng đã có những doanh nghiệp trong nước đầu tư vào lĩnh vực này với những sản phẩm rất hữu ích.

    Vậy ông có mong muốn gì cho định hướng này tại Việt Nam?

    Tôi muốn nhắc lại một kỷ niệm khi còn làm việc ở Văn phòng Chính phủ nhân chuyến thăm Thái Lan của nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh năm 1991. Trước thực tế các công chức Thái Lan rất thành thạo tiếng Anh, ông có đặt ra câu hỏi thì đã nhận được câu trả lời là Thái Lan đã mất 20 năm để chuẩn bị. Từ đó đến nay đã 18 năm trôi qua và việc sử dụng ngoại ngữ trong giao tiếp, công việc của đội ngũ cán bộ, công chức Việt Nam vẫn cứ là vấn đề tồn tại. Không ít người tốt nghiệp đại học ngoại ngữ mà trong công việc vẫn tồn tại những lỗi khó chấp nhận, mà bản chất có lẽ là vì họ chưa thạo… tiếng Việt (!).

    Việt Nam đã chính thức gia nhập WTO được gần 3 năm và trong quá trình hội nhập, sự giao tiếp, trao đổi với quốc tế đều rất cần tiết kiệm thời gian và công sức. Chính vì thế mà việc xây dựng, phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật là điều hết sức cần thiết và chắc chắn đó không thể là công việc nội bộ của các chuyên gia CNTT. Sự bắt tay chủ động của các chuyên gia CNTT với các nhà ngôn ngữ học và những người như chúng tôi là hết sức cần thiết vì lợi ích của tất cả các bên. Tuy nhiên, điều đó là chưa đủ mà cần phải có sự chủ động vào cuộc của các hiệp hội về CNTT, ngôn ngữ học, dịch thuật và các tổ chức xã hội nghề nghiệp, hiệp hội ngành nghề vì không ai là không có nhu cầu quan hệ với quốc tế. Về phía Nhà nước, định hướng này phải được đặt vào chiến lược quốc gia không chỉ riêng với CNTT. Trước mắt, các bộ Thông tin & Truyền thông, Giáo dục & Đào tạo và Ngoại giao cần sớm ngồi lại với nhau để cùng bàn thảo và thống nhất chương trình hành động chung.

    Xin cám ơn ông!

    Tân Khoa.

    ID: B0909_68