• Thứ Ba, 23/09/2014 15:39 (GMT+7)

    Những doanh nghiệp startup tỷ đô và bong bóng công nghệ

    Ánh Đặng
    WhatsApp, Alibaba và những startup khác liệu có khiến chúng ta bị cuốn vào bong bóng công nghệ? Quỹ đầu tư đang ra sức đổ tiền vào lĩnh vực này, nhưng muốn tạo được đột phá thì nguồn vốn cần phải được duy trì trong dài hạn – mà điều này thì hiếm quỹ tư nhân nào lo được.

    Trong số các điều những người bình thường nhìn thấy đã khiến cho họ phải đi đến kết luận rằng ngành IT thật điên khùng. Nhất là khi các công ty công nghệ được niêm yết trên sàn chứng khoán và mức giá mà các công ty lớn mua lại các startup (doanh nghiệp khởi nghiệp) nhỏ khác.

    Ví dụ, mức định giá Facebook là 104 tỷ USD khi công ty này lên sàn hồi tháng 5/2012. Người khác lại định giá dựa trên mức giá 19 tỷ USD mà Facebook đã bỏ ra để mua lại Whatsapp hồi tháng 2 vừa qua. Và mới thứ 5 tuần trước là sự chào sàn của Alibaba ở New York với giá trị được định giá là 168 tỷ USD. (Tin khủng ở đây là Yahoo đã rất khôn ngoan khi mua 40% cổ phần của Alibaba hồi năm 2005 trị giá 1 tỷ USD; hiện Yahoo vẫn nắm 22,4% cổ phần và dự định sẽ bán đi một phần sau khi Alibaba IPO.)

    Jack Ma, sáng lập kiêm chủ tịch điều hành công ty thương mại điện tử Alibaba.
    Những con số trên có ý nghĩa vô cùng to lớn. Và một điều không ngạc nhiên là những con số này khiến cho một vài người băn khoăn liệu rằng chúng ta có đang bị bong bóng công nghệ bao trùm như hồi năm 2000 bong bóng đã từng vỡ gây cú sốc lớn cho cả thế giới. Nỗi lo sợ này lại càng tăng thêm khi tháng trước PricewaterhouseCoopers xuất bản một báo cáo chỉ ra rằng các nhà đầu tư mạo hiểm ở Mỹ đang tăng tiền đầu tư vào các công ty công nghệ. Chẳng hạn, trong quý 2 năm nay, các khoản đầu tư mạo hiểm trong các giai đoạn khi công ty đang gọi vốn, mới thành lập và mở rộng hoạt động đã tăng 55 % so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức tăng trưởng quý nhanh nhất kể từ quý IV năm 1999 – thời điểm xuất hiện sự bùng nổ cuối cùng trong cơn sốt internet đầu tiên.

    Điều này làm dấy lên hai câu hỏi. Thứ nhất là liệu lịch sử có đang lặp lại? Câu trả lời là không bởi lịch sử không bao giờ thực sự lặp lại. Tất cả các cơn sốt đều có những tính chất chung – ví dụ như cơn sốt công nghệ hồi những năm 90 khiến thị trường bị đánh giá quá cao và sốt tín dụng giá rẻ. Nhưng mỗi cơn sốt này lại rất khác nhau khi xem xét các điều kiện cụ thể. Ví dụ, trong bong bóng công nghệ đầu tiên, người ta đã đổ rất nhiều tiền vào mua máy chủ, văn phòng cho thuê và cố gắng mua thị phần ở những thị trường không tồn tại (trường hợp của Pets.com và Petopia.com). Còn trong cơn sốt công nghệ hiện tại, thay vì mua máy chủ, các doanh nghiệp startup cho thuê thời gian điện toán trên dịch vụ điện toán đám mây Elastic Compute của Amazon; “văn phòng” của họ thường ở dạng ảo (ít nhất là trong thời gian đầu) và họ không đổ tiền vào việc quảng cáo công ty.Thực ra họ còn không dành ngân sách cho quảng cáo. Vì vậy, cho dù công ty có đi đến phá sản thì cũng không gặp nhiều nguy hiểm.

    Câu hỏi thứ hai thú vị hơn là nếu ta đang bị bao trùm bởi bong bóng công nghệ thì có vấn đề gì không? Đối với nhà đầu tư cá nhân, câu trả lời tất nhiên là có. Nhưng xét chung cả xã hội thì có lẽ là không. Như William Janeway đã chỉ ra trong cuốn sách của ông nói về sự đổi mới là bong bóng công nghệ những năm 90 cũng có thể đem lại lợi ích giúp chúng ta ngày nay tạo ra được công nghệ sẽ mang tới hiệu quả đáng kể trong dài hạn.

    Về phía ý kiến phê bình, điều phiền toái nhất về bong bóng công nghệ đang diễn ra là tầm nhìn và tham vọng của những nhà sáng lập các startup dường như đang bị thu hẹp lại. Tất nhiên là nhiều người trong số họ vẫn khẳng định điều họ muốn tạo dựng là một công ty về dài hạn sẽ thay đổi thế giới hoặc kết liễu các đối thủ hiện tại. Nhưng thực tế chiến lược của họ là tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ khiến các ông lớn Google, Amazon, Facebook, Yahoo hay Microsoft cảm thấy thích thú hoặc e ngại mà mua lại công ty của họ.

    WhatsApp là đại diện cho các Startup tỷ đô hiện nay.
    Thành quả nổi bật của chiến lược này là Whatsapp. Đây là một công ty tốt, có chiến lược kinh doanh khả thi mà không cần phải theo dõi người dùng. Công ty trước khi được Facebook mua lại từng được điều hành bởi người đàn ông tuyên bố đầy quyết tâm rằng muốn xây dựng một doanh nghiệp lớn, bền vững và thân thiện với người dùng. Người sáng lập Whatsapp tin chắc rằng thời điểm chín muồi nhất là lúc Facebook ngỏ ý muốn mua lại công ty của anh với giá 19 tỷ USD. Và không ai có quyền đổ lỗi cho anh ấy bởi suy cho cùng thì chúng ta chỉ sống có một lần.

    Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn cảnh tượng các nhà đầu tư mạo hiểm làm ngốn rất nhiều tiền của những nhà đầu tư nhỏ lẻ là thực tế vốn từ ngân sách dành cho nghiên cứu cơ bản dài hạn ở khắp mọi nơi bị buộc phải cắt giảm. Làn sóng đổi mới hiện tại và sự phát triển kinh tế nhờ có internet chỉ mới diễn ra bởi 60 năm trước chính phủ Mỹ chỉ tài trợ cho dự án thiết lập mạng dùng cho nghiên cứu cao cấp ARPANET trước, sau mới tới lượt internet. Doanh nghiệp tư nhân chắc chắn là đơn vị đã tạo ra các mạng lưới liên kết máy tính, nhưng không phải là bên tạo ra nền tảng mở và miễn phí cho phép “cải tiến không cần xin phép” mà ta có được nhờ đầu tư công. Và như vậy thì đáng lẽ là chúng ta đã nghèo hơn bây giờ.
     

    Từ khóa: Alibaba, startup, whatsapp