• Thứ Năm, 15/01/2004 16:41 (GMT+7)

    Hiệu quả thấp của ứng dụng CNTT bằng vốn ngân sách - Sáu nguyên nhân

     

    Ứng dụng CNTT bằng vốn ngân sách nhà nước hiệu quả còn thấp, biểu hiện ở rất nhiều hiện tượng. Các hệ thống chết rất nhiều. Các hệ thống còn tạm sống được thì chưa tạo ra được nguồn lực mới là nguồn lực thông tin; chưa tạo ra phương thức mới trong vận hành của nội bộ bộ máy hành chính, càng chưa tạo được những chất lượng mới trong dịch vụ cho người dân (PC World B số 3/2003, trang 17).

     

    Vì sao lại như vậy?

    Tạp Chí Thế Giới Vi Tính – PC World VN đã tổ chức một buổi toạ đàm nhỏ mong tìm ra phần nào nguyên nhân của căn bệnh 'hiệu quả thấp...' mà theo một người tham gia tọa đàm cho là... chuyện nhỏ! Theo ông thì căn nguyên chỉ  vì tiêu tiền chùa. Có lẽ nói vậy cũng chỉ đúng một phần. Các quốc gia khác cũng phải cấp ngân sách (nhiều nữa là khác) cho các dự án CNTT, nghĩa là cũng dạng tiền chùa! Nhưng nhiều dự án lớn đã thành công, mang lại cho họ sức mạnh thông tin rất lớn phục vụ lãnh đạo, quản lý đất nước. Còn chúng ta thì chưa được như vậy.

    Tại sao? Tại sao? Và tại sao? Vẫn là điều trăn trở.


    Bà Lê Chung Thủy, Bộ Tài Chính

    Lại vẫn là “vòng xoáy chết người” mà PC World VN đã nêu cách đây khoảng 7-8 năm về một luận điểm của Ngân Hàng Thế Giới (WB). Không ứng dụng CNTT thì các nước đang phát triển không có khả năng hội nhập (do đó sẽ... chết), ứng dụng CNTT không hiệu quả thì còn chết nhanh hơn vì vừa tương đương với sự không ứng dụng, vừa hao tiền tốn của không ít.

     Cũng có sự đánh giá “nhẹ nhàng” hơn về hiệu quả của ứng dụng CNTT bằng vốn ngân sách: “Không nên chỉ nhìn tính hiệu quả đó trong guồng máy hành chính mà cần nhìn rộng hiệu quả toàn xã hội, như việc ứng dụng CNTT dù chưa như mong muốn thì cũng đã làm cho nhiều nơi hiểu thêm về CNTT, nâng cao nhận thức xã hội hoặc cũng đã góp phần tạo ra thị trường cho phát triển công nghiệp phần mềm”, ông Phùng Bảo Thạch, Bộ KHCN nêu ý kiến. Tuy nhiên chính ông Thạch cũng đã tham gia tìm nguyên nhân của tình trạng hiệu quả thấp.

     

    Ít mà chia đều thì sẽ bằng không


    Ông Lê Bá Tân, vụ KHCN, bộ BCVT

    Chưa có các con số thống kê chính xác về tổng vốn đầu tư từ ngân sách cho ứng dụng CNTT hàng năm, song theo ước tính vào khoảng 300 tỉ đồng/năm. Lượng vốn không nhiều, song đầu tư lại quá dàn trải. Sự dàn trải còn diễn ra ngay trong từng dự án, “chẳng hạn như vốn ngân sách năm 2003 cho Đề án 112 khoảng trên 100 tỉ đồng và được phân bổ cho khoảng 100 địa chỉ trên toàn quốc. Mỗi nơi được chia một chút thì không giải quyết được vấn đề gì cả”, bà Lê Chung Thủy, phó phòng Hành Chính, Vụ Hành Chính Sự Nghiệp, Bộ Tài Chính nói. Cũng theo bà Thủy, hiệu quả đầu tư từ vốn ngân sách là hiệu quả của “vốn mồi”. Nhưng trong thời gian vừa qua, mỗi khi hết ngân sách TW thì các dự án CNTT lại “xẹp”, gây lãng phí lớn.

     

    Không có quy trình duyệt dự án

    Các ông Phùng Bảo Thạch, Bộ KHCN, ông Lê Bá Tân, Vụ KHCN, Bộ BCVT và mọi người dự toạ đàm đều đồng tình về nhận định này. Việc lập và duyệt các dự án, đề án ứng dụng CNTT bằng vốn ngân sách bộc lộ rất nhiều bất hợp lý, tùy tiện. Có những đề án ứng dụng CNTT dự toán 40-50 tỉ đồng, ghi nguồn từ vốn ngân sách, trong khi ngân sách đáp ứng không thể quá 500 triệu, thế nhưng các đề án vẫn được duyệt, mặc dù những người duyệt đề án biết rõ khả năng đáp ứng của vốn ngân sách. “Nhiều đề án được các bộ, ngành duyệt mà không cần biết vốn lấy ở đâu, chẳng hạn như Đề án


    Ông Phùng Bảo Thạch,bộ KHCN

    112 của Ban Vật Giá Chính Phủ ghi dự toán 16 tỉ đồng mà không biết tiền sẽ lấy từ đâu”, bà Thủy

    dẫn chứng. Sự vô lý này khiến các dự án ứng dụng CNTT đều “bất khả thi” hoặc hiệu quả thấp. Khi đánh giá thì các chủ dự án có thể minh chứng ngay nguyên nhân kém hiệu quả hoặc đổ vỡ của dự án: Đơn giản là dự án được duyệt 100 mà thực cấp chỉ có 1 hoặc 2 thì được thế là đã cố gắng lắm rồi! Quả là xác đáng!

     

    Ý tưởng hay dự án?


    Ông Bùi Việt Hóa, GĐ công ty School@Net

    Các nhà lập kế hoạch, dự án CNTT vẫn quen kiểu soạn thảo nghị quyết. “Các dự án ứng dụng CNTT của chúng ta đề ra rất nhiều mục tiêu to lớn và đẹp đẽ, song chính vì thế có rất ít mục tiêu thực hiện được. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất trước khi đề ra những mục tiêu lớn hơn. Chỉ cần các công chức hành chính sử dụng thật tốt chiếc máy tính, nếu nối mạng thì tạo được quy trình trao đổi thông tin qua thư điện tử (email) đã là thành công rồi”, ông Bùi Việt Hà, giám đốc Công ty School@Net nói.

    Nghĩ thì phải lớn còn làm thì phải dứt điểm từng việc nhỏ. Chúng ta quen nghĩ lớn mà không quen làm nhỏ, dứt điểm. Thậm chí nói đến việc nhỏ còn có thể bị chê là ... không toàn diện, không có tinh thần tiến công. Và do đó ai cũng muốn toàn diện, cũng muốn tiến công!

     

    Thông tin tù mù


    Ông Phan Quang Minh, GĐ công ty Tinh Vân

    “Thông tin về các dự án rất mơ hồ, doanh nghiệp chúng tôi rất ít khi biết được các dự án này”, ông Phan Quang Minh, giám đốc công ty Tinh Vân nói. Nó làm ta nhớ tới câu thơ của cụ Nguyễn Du: “Tờ mờ nhân ảnh như người đi đêm.” Ông Bùi Việt Hà còn giơ lên cả mấy văn bản thuộc loại rất “nền tảng” mà bà Thủy mang đến và nói: “Thậm chí cả những văn bản này cũng là lần đầu chúng tôi được nhìn thấy”! Thật tội nghiệp cho các doanh nghiệp CNTT. Nếu không cải thiện ngay tình hình này thì làm sao các công ty chuẩn bị được các giải pháp tốt, làm sao họ tham gia vào thị trường của nhà nước một cách hiệu quả. Hệ quả tất yếu là các dự án nhà nước sẽ được thụ hưởng các giải pháp tồi.

     

    Cỗ máy hành chính không quay cùng CNTT

     Bà Lê Chung Thủy sau khi bộc bạch rất chân thành về mức độ sử dụng máy tính và mạng của cơ quan mình đã nói: “Đưa máy tính và nhất là mạng vào thì rất nhiều quy trình làm việc của cơ quan cần thay đổi. Tuy nhiên nếp hành chính vẫn gần như nguyên. Kết quả là chỉ sử dụng được rất ít các tiện ích của máy tính và mạng”. Thực ra được như thế đã là quý so với tình trạng khá phổ biến là chẳng được gì.

     

    Trên hết là chuyện ứng dụng CNTT là chẳng của ai, hay khác đi đó là của mọi người!

     Mọi người tham gia toạ đàm đều nhất trí với nhận định là bao lâu nay, chúng ta không có một cơ quan đủ tài, đủ lực, đủ tâm chịu trách nhiệm về những đồng tiền ít ỏi từ ngân sách chi ra cho ứng dụng CNTT. Đến nay, chuyện CNTT được giao cho Bộ BCVT. Ông Lê Bá Tân, Vụ KHCN, Bộ BCVT nói là Bộ đang rất cố gắng, Vụ KHCN được giao trách nhiệm về ứng dụng CNTT, bản thân ông được giao việc này.

    Tuy nhiên, nhiều ý kiến tỏ ra lo ngại Vụ này khó thực thi tốt được trách nhiệm, khi mà họ còn hàng tá nhiệm vụ khác cũng quan trọng không kém. Trong khi ở Trung Quốc chẳng hạn, họ có cả một Ủy Ban quốc gia lo về việc ứng dụng CNTT, lo về việc thoát khỏi gọng kìm chết mà WB đã cảnh báo hàng chục năm trước đối với các nước đang phát triển.

    Chuyện thì lớn, hội nghị thì quá bé. Chắng biết có đi đến đâu?

     

    PV ghi

    ID: B0304_12