• Thứ Tư, 07/04/2004 10:51 (GMT+7)

    Ứng dụng CNTT tại các thành phố châu Á: Thách thức nào lớn nhất?

    Không ứng dụng tốt công nghệ thông tin (CNTT), các quốc gia đang phát triển sẽ không có khả năng hội nhập, ngày càng tụt hậu. Với các đô thị thì, hơn thế nữa, không ứng dụng CNTT hiệu quả, sự phát triển đô thị sẽ tạo ra các 'khối u ác tính' của quá trình đô thị hoá.

    Ung thư của quá trình đô thị hoá, khoảng cách số và vòng xoáy chết do CNTT, ba vấn đề 'không hẹn mà gặp' là một luận điểm quan trọng trong chuỗi thảo luận của đại biểu gần 20 thành phố tại các nước đang phát triển ở châu Á - Thái Bình Dương. Đâu là thách thức lớn nhất?

    Đại diện các đô thị Châu Á nói gì?

    Từ ngày 11 đến 14/6/2002 tại Thượng Hải, Trung Quốc đã diễn ra một hội nghị quốc tế với tên gọi 'The Third High-Level Forum on City Informatization in the Asia-Pacific Region'. Hai ngày đầu diễn ra cuộc thảo luận tạm gọi là nội bộ của các đại biểu đến từ gần 20 thành phố của các quốc gia đang phát triển ở vùng châu Á - Thái Bình Dương. Chủ đề thảo luận: các thành tựu, khó khăn, cách thức tiến hành và tầm quan trọng của các vấn đề Informatization (tạm dịch là thông tin hóa) và e-Government. Hai ngày tiếp theo là hội nghị toàn thể với gần 1.000 khách đến từ khắp nơi trên thế giới.

    Trong hai ngày đầu thảo luận, các đại biểu từ Karachi (Pakistan), Columbo (Srilanka), Jakarta (Indonesia), Kuala Lumpur (Malaysia)... đã nêu lên các khó khăn và thách thức mà họ đã và đang phải đối đầu trong cuộc chiến cho vấn đề Informatization và e-Government. Tại hội nghị, thuật ngữ 'Informatization' được giải thích là một thuật ngữ do Trung Quốc 'sáng tác' và đã được nhiều nước sử dụng. Informatization được hiểu là việc đưa một quốc gia nói chung hay một thành phố vào xã hội thông tin, trong đó nội dung chủ yếu là phát triển ứng dụng và công nghiệp CNTT. Tuy vậy, khi bàn bạc thì các đại biểu xoay quanh chủ đề: Chính quyền các đô thị sử dụng CNTT như thế nào để cai quản.

    Họ không bàn rộng sang các vấn đề của nền kinh tế CNTT. Bởi họ là các quan chức trong bộ máy hành chính của các thành phố, còn vấn đề e-Government là chủ đề nóng trong đời sống chính trị thế giới nói chung và của hội nghị nói riêng. Về tầm quan trọng của CNTT trong quản lý đô thị, các thành phố đều khẳng định và đã có rất nhiều nỗ lực để làm việc này, nhằm lấp đi khoảng cách số (Digital Divide), khái niệm được đưa ra tại Hội Nghị Thượng Đỉnh G-8 ở Okinawa (Nhật Bản) năm 2000. Tuy nhiên, thành phố nào cũng gặp muôn vàn khó khăn. Có nơi cho rằng công nghệ tiến quá nhanh, có nơi lại cho rằng thiếu thốn tài chính, nơi khác cho rằng nguồn nhân lực CNTT thiếu thốn, v.v... là khó khăn hàng đầu.

    Ung thư của quá trình đô thị hóa, khoảng cách số và vòng xoáy chết do CNTT

    Hội nghị đã thảo luận một luận điểm do chúng ta đưa ra như sau:

    Các thành phố tại các quốc gia đang phát triển có một đặc điểm rất đáng chú ý là 'tốc độ phát triển tương đối' (TĐPTTĐ) rất cao, cao hơn hẳn các thành phố tại các quốc gia phát triển. Tỷ lệ các cấu trúc mới, bao hàm cả về hạ tầng cơ sở, cả về cơ cấu kinh tế, xã hội, v.v... xuất hiện hàng năm so với tình trạng một năm trước là rất cao tại các thành phố lớn ở các quốc gia đang phát triển. Để dễ hình dung, xin đơn cử một thí dụ. Chẳng hạn, xét tỷ lệ các doanh nghiệp mới xuất hiện trong một năm tại một đô thị ở các nước đang phát triển so với tổng số các doanh nghiệp. Tỷ lệ này có thể lên đến 20-30%. Ở đô thị của một nước phát triển tỷ lệ này thường chỉ là 10-12%. Do TĐPTTĐ thường ở mức cao như vậy nên vấn đề kiểm soát thông tin về tình trạng phát triển đô thị trở nên hết sức cấp bách. Một tiến trình diễn ra với tốc độ cao thì thông tin phản hồi (feedback) là tối quan trọng để tiến trình trở nên kiểm soát được, điều khiển được. Từ đó dẫn đến cái mà ta có thể gọi là các 'khối u ác tính trong quá trình đô thị hoá'. Thuật ngữ  'malicious tumor - khối u ác tính', hay 'cancer - ung thư' của quá trình đô thị hoá đã được nhiều người tham dự thảo luận rất thích thú và công nhận. Điều đó cắt nghĩa tầm quan trọng của CNTT, của Informatization đối với vấn đề đô thị hoá tại các đô thị của các nước đang phát triển. Đặc điểm này chỉ xảy ra với các đô thị lớn.

    Mặt khác, theo các quy luật chung thì không làm tốt các ứng dụng CNTT, không làm tốt Informatization, hay như chúng ta thường gọi là Ứng Dụng CNTT (hay Computerization) thì các quốc gia đang phát triển nói chung và các thành phố nói riêng sẽ mất khả năng hội nhập. Đặc điểm này là chung cho cả quốc gia ở trình độ phát triển thấp, đang bị tụt hậu. Hội nghị thượng đỉnh G7 năm 2000 đã khẳng định nguy cơ này và gọi là vấn đề 'chia cắt số'  trên quy mô toàn cầu. Như vậy, với một đô thị tại quốc gia đang phát triển, có hai lý do có tính nguyên tắc cắt nghĩa tầm quan trọng của ứng dụng CNTT:

    - Thứ nhất: Nếu không ứng dụng CNTT tốt, đô thị đó mất khả năng hội nhập, không có khả năng lấp đi khoảng cách số đang chia cắt thế giới thành một bên là phát triển và phía kia là nghèo nàn. Hệ quả tất yếu sẽ là tình trạng tụt hậu của đô thị đó ngày càng trầm trọng.

    - Thứ hai: Nếu không ứng dụng CNTT hiệu quả, sự phát triển đô thị sẽ không có thông tin phản hồi đầy đủ, chính xác. Hậu quả là sẽ tạo ra các 'khối u ác tính' của quá trình đô thị hoá.

    Thế nhưng tai hoạ chưa qua ngay cả khi các quốc gia nghèo nhận thấy phải nắm lấy CNTT. Một khi nhận thức được vai trò CNTT thì các thành phố có mặt trong hội nghị đều công nhận là hầu như các hệ thống thông tin không cập nhật được, ứng dụng CNTT trong quản lý hành chính không có hiệu quả!

    Điều đó tương đương việc xác nhận cái 'Chết Hệ Thống'. Máy chạy, mạng thông suốt, chương trình tốt nhưng hệ thống không duy trì được dòng thông tin. Một cái xác không hồn! Hệ thống đã chết sau khi sinh ra. Tiền của đổ vào cho ứng dụng CNTT không mang lại hiệu quả đáng kể. Nguyên nhân chính là vì các quốc gia đang phát triển chưa có nền hành chính chuẩn mực hay có thể gọi là nền hành chính công nghiệp hóa. Đó là một sản phẩm của nền kinh tế công nghiệp. Nói cách khác, các quốc gia công nghiệp hoá thì ngoài nền kinh tế công nghiệp họ còn thu được nền hành chính điều hành xã hội chuẩn mực hay cũng có thể gọi là nền hành chính công nghiệp hoá. Các phân tích trên được tóm tắt trong lược đồ sau:

    Dường như dù con đường nào, tin học hoá hay không tin học hoá, cũng dẫn đến thảm hoạ?!

    Lối thoát?

    May thay, trong lược đồ trên còn có chỗ sửa đổi được! Chúng ta hãy ngắt cái mũi tên đi từ ô 'Thiếu các thủ tục hành chính chuẩn mực' chỉ tới 'Các hệ thống chết'. Đặt vào giữa thêm một câu hỏi như lược đồ sau:

    Vâng, lối thoát chính là ở chỗ đó. Chúng ta không thể có cách nào khác ngoài việc xây dựng những chuẩn mực cho hệ thống hành chính điều hành xã hội.

    Nhiều đại biểu đặt vấn đề: Vậy chúng ta phải làm gì để có được nền hành chính công nghiệp? Chúng ta sẽ tiếp tục phát triển các ứng dụng CNTT trong nền hành chính hiện hữu, tiếp tục triển khai e-Government hay chờ nền hành chính công nghiệp? Ai cũng cho là phải tiếp tục, nhưng tiếp tục như thế nào để không rơi vào cái vòng xoáy chết như ở sơ đồ phía trên, cái sơ đồ nói một cách lạnh lùng rằng:

    Không sử dụng CNTT thì chết vì sẽ ung thư trong phát triển đô thị, vì sẽ mất khả năng hội nhập.

    Dùng CNTT cũng có thể chết vì 'cái chết hệ thống' luôn rình rập, sẵn sàng làm cho hàng triệu đô-la đầu tư trở thành vô nghĩa.  

    Mỗi thành phố muốn phát triển lành mạnh, muốn hội nhập sẽ phải tìm ra cách đi thông minh của mình.

    Suy nghĩ của AL GORE
    Sau hai ngày thảo luận trong nội bộ các thành phố là hai ngày hội nghị toàn thể. Trong phiên đầu tiên, cựu Phó Tổng Thống Mỹ Al Gore, với bài diễn văn được tán thưởng, đã nêu lên bốn cản trở lớn của e-Government là:

    1. Văn hoá quản lý.

    2. Ý muốn duy trì quyền lực.

    3. Tệ tham nhũng.

    4. Trình độ công chức.

    Về tầm quan trọng của e-Government, ông Gore dùng một cách nói hài hước (làm người nghe liên tưởng đến hôn nhân trong các câu chuyện cười!) rằng: e-Government là cái mà hiện nay trong xã hội có nhiều người cho rằng cuộc sống không thể thiếu nó, trong khi nhiều người khác lại cho rằng không thể sống với nó. Dù sao, loại thứ nhất là áp đảo.

    Bao nhiêu vấn đề còn mở trước các nhà quản lý, trước các chuyên gia hành chính, trước các chuyên gia CNTT!

    Nguyễn Trọng

     

     

    ID: B0208_26