• Thứ Hai, 09/01/2006 11:25 (GMT+7)

    Hải phòng: Một ngày với thông quan điện tử

    Trong năm 2005, sự kiện lớn nhất đối với hải quan (HQ) Việt Nam là việc chính thức thông quan điện tử (TQĐT) tại hai Cục HQ Hải Phòng và TP.HCM. Đây là sự kiện bước ngoặt thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa ngành HQ. Bài viết ghi nhận về một ngày làm việc tại Chi Cục HQ Điện Tử Hải Phòng.

    Trong năm 2005, sự kiện lớn nhất đối với hải quan (HQ) Việt Nam là việc chính thức thông quan điện tử (TQĐT) tại hai Cục HQ Hải Phòng và TP.HCM. Đây là sự kiện bước ngoặt thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa ngành HQ. Bài viết ghi nhận về một ngày làm việc tại Chi Cục HQ Điện Tử Hải Phòng.

    HQ điện tử với "3 không"

     
    Cán bộ hải quan làm thủ tục tiếp nhận tờ khai.
    9h sáng một ngày cuối tháng 12/2005, tại Chi Cục HQ điện tử (HQĐT) Hải Phòng, không khí khá im ắng. Khác hẳn với các Chi Cục HQ khác, thường phải đặt ở nơi thuận tiện nhất cho việc tiếp đón và đi lại, Chi Cục HQĐT Hải Phòng được "đặc cách" trên tầng 3 của trụ sở chi cục HQ 2 (cảng Chùa Vẽ).

    Cho đến cuối buổi sáng, hầu như không thấy bóng dáng doanh nghiệp (DN) nào đến Chi Cục HQ này. Anh Đàm Minh Nghiệp, đội trưởng đội thông quan của Chi Cục nói đùa: "Chúng tôi chắc sẽ bỏ cả danh thiếp và điện thoại di động, vì hầu hết các giao dịch, trao đổi với DN đều qua máy tính và điện thoại cố định."

    Ấn tượng với những người lần đầu tiên đặt chân đến Chi Cục HQĐT là nơi đây trông giống một trung tâm tin học hơn là nơi tiếp nhận tờ khai và làm thủ tục thông quan. Không có bảng hướng dẫn và quầy giao dịch, không có cảnh DN xếp hàng làm thủ tục, không có những chồng hồ sơ cao ngất phục vụ tra cứu... Chỉ có các cán bộ HQ đang cắm cúi làm việc bên những chiếc máy tính. "Công việc ở đây có vẻ nhàn nhã?", tôi hỏi. Anh Nghiệp lắc đầu và chỉ vào những chiếc máy tính phân bua: "Tất cả đã có sẵn trong máy tính rồi. Thật ra, chúng tôi chỉ không tốn công sức cho việc tiếp đón DN, nhưng không phải là không vất vả. Để có thể nhấn lệnh "Đồng ý thông quan", chúng tôi phải nghiên cứu và đưa vào hệ thống rất nhiều cơ sở dữ liệu, thông tin để tham chiếu. Khi phát hiện các lỗi và thông tin khai báo sai, chúng tôi phải làm việc lại với DN qua điện thoại hoặc hệ thống e-mail để hỗ trợ họ sửa chữa và cập nhật".

    Đến hơn 11h ngày hôm đó, vẫn không có một DN nào đăng ký tờ khai qua mạng. Bảng cập nhật tờ khai của trung tâm dừng ở con số 250 (số tờ khai lô hàng nhập khẩu cuối cùng), ngày 16/12/2005. Vậy là đã sang ngày thứ 3, Chi Cục này chưa tiếp nhận tờ khai điện tử mới.

    Anh Nghiệp cho biết: "Do đang trong giai đoạn thử nghiệm nên số lượng tờ khai và giá trị hàng hóa TQĐT không phải là mục tiêu của chúng tôi". Mặt khác, theo anh Nghiệp, do "các DN nhập/xuất hàng phụ thuộc vào con nước lên xuống, có tàu cập bến hay không mới có hàng giao/nhận. Như ngày hôm nay, không có tàu ra vào cảng nên sẽ rất ít DN làm thủ tục khai báo, phần lớn họ chờ khi có thông tin về chuyến tàu mới làm thủ tục". Qua theo dõi ngày tàu ra vào cảng, cán bộ HQ có thể dự báo ngày đông hay vắng DN làm thủ tục.

    Tờ khai số 251

    Tuy nhiên, cuối cùng thì tờ khai số 251 đã có dấu hiệu xuất hiện. Chỉ là "dấu hiệu" vì tờ khai đang trong giai đoạn chờ hoàn thiện nốt một vài thông tin khai báo. Theo anh Nghiệp, nhiều DN thường làm sẵn tờ khai điện tử, khi có thông tin về chuyến tàu họ mới hoàn thiện nốt để gửi.

    Tờ khai thứ 251 được thực hiện từ nhà máy thức ăn gia súc ProConco. ProConco là đơn vị có nhiều tờ khai nhất trong thời gian qua (theo tổng kết của HQĐT Hải Phòng). Đây là tờ khai thứ 50 của đơn vị này kể từ khi bắt đầu tham gia TQĐT ngày 8/9/2005 và là tờ khai nhập khẩu lô nguyên liệu gồm 3 container, tổng trọng lượng khoảng 51 tấn.

    Tờ khai HQĐT có sẵn khoảng 50 tham số phải nhập, tương tự tờ khai HQ giấy. Tờ khai nhập khẩu có 4 trường thông tin cơ bản: thông tin tờ khai, danh sách hàng, chứng từ kèm theo và kết quả xử lý. Hoàn thiện nốt thông tin về lô hàng, anh Lưu Anh Tuấn, nhân viên giao nhận nhà máy, người trực tiếp khai báo HQ trên máy tính nhấn nút gửi. Vài giây sau, hệ thống báo: "Khai báo đã thành công". Để chắc chắn, anh Tuấn gọi điện đến Cục HQ để thông báo đã gửi tờ khai. 10 phút sau, thông tin từ Cục HQ báo lại cần sửa 1 lỗi trong tờ khai, và chỉ 2 phút sau, tờ khai sửa được chấp nhận. Đến 14h52 phút, nghĩa là khoảng gần 20 phút sau khi gửi tờ khai, máy tính của anh Tuấn đã nhận được thông báo chính thức thông quan từ Cục HQ. Vậy là, không mất công đi lại, xếp hàng chầu chực, anh Tuấn đã thực hiện xong thủ tục khai báo và xin thông quan cho lô hàng.

    Cảm nhận người trong cuộc

     
    Giao diện màn hình khai báo hải quang điện tử tại doanh nghiệp
    So sánh với hình thức khai báo thủ công, theo anh Tuấn, thời gian khai báo giảm không đáng kể. Nhưng khai báo HQĐT giúp DN không phải đi lại nhiều. "Thực ra, việc tiếp nhận và xử lý khai báo vẫn do con người thực hiện, chưa tự động hoàn toàn kể cả với luồng xanh", anh Nghiệp nhận xét.

    PM khai báo HQĐT khá đơn giản, tuy nhiên PM chỉ đáp ứng đơn thuần nhu cầu khai báo. Các nhu cầu khác như: xuất số liệu, thống kê báo cáo thì PM không hỗ trợ. Cụ thể, nếu muốn thống kê công ty đã thực hiện bao nhiêu tờ khai điện tử, nhập bao nhiêu tấn nguyên liệu... chỉ có cách ngồi đếm từng dòng lưu ký trong hệ thống!

    Ông Chu Anh Tín, giám đốc nhà máy ProConco, cho biết rất ủng hộ và đánh giá cao tiến bộ của TQĐT vì nhờ đó thủ tục giảm, tránh được sách nhiễu của cán bộ HQ. Tuy nhiên, theo ông Tín, nói từ "thành công" vào lúc này là hơi sớm vì hầu hết DN tham gia đều được lựa chọn. Chỉ đến khi triển khai đại trà mới "đong" được kết quả. Ngay đến ProConco, vốn được HQ đánh giá là có ý thức chấp hành tốt, đôi khi vẫn gặp mắc mớ vì thiếu giấy tờ cho lô hàng (do bị chuyển đến trễ). Việc này nếu đi "đường vòng", DN sẽ có khá nhiều biện pháp linh động nhưng nếu vẫn đi "đường thẳng", DN phải chờ đợi và chịu thiệt hại kinh tế do chậm giải phóng hàng. Trong trường hợp đó, theo ông Tín, HQĐT nên có các biện pháp linh động tạo điều kiện cho DN, tránh trường hợp DN vì e ngại việc nhỏ mà không nhiệt tình ủng hộ cải cách lớn của ngành.

     

    Ông Mai Thế Huyên, cục trưởng Cục HQ Hải Phòng
    Sau gần 3 tháng tiến hành TQĐT, Hải Phòng xác định vừa học vừa làm là chính. Đối với các nước, họ có thời gian chuẩn bị trong nhiều năm còn ta thì vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm.

     

     

     

     

    Tôi cho rằng chúng ta rất khó đạt mục tiêu như trong kế hoạch mà phải 2-3 năm nữa TQĐT mới có thể triển khai đại trà. Sắp tới Hải Phòng sẽ mở rộng triển khai TQĐT với 15 DN nữa và đang đề nghị tổng cục cho phép triển khai tiếp với DN làm hàng gia công xuất khẩu.

     

    Ngoài ra, chất lượng đường mạng vẫn là điều cần được HQ quan tâm hơn. "Không thiếu trường hợp toàn thành phố bị đứt mạng mấy ngày liền. Do vậy, HQ cần có giải pháp tiếp nhận khai báo dự phòng. Ngoài ra, DN chúng tôi mong muốn được HQ đảm bảo rằng DN an toàn khi tham gia hệ thống: không bị thất thoát thông tin khai báo; có hệ thống an ninh bảo vệ, chống lại sự xâm nhập của hacker và virus...", ông Tín kết luận.

    Có thể thấy, triển khai TQĐT là một bước tiến hợp lòng DN và cần thiết trong lộ trình hiện đại hóa ngành HQ. Nhưng thử thách vẫn còn nhiều ở phía trước, thời gian có lẽ chỉ là một vấn đề, quan trọng hơn vẫn là con người. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, ngoài sự hỗ trợ đắc lực của các công nghệ kiểm tra HQ, điều kiện tiên quyết phải có là một hệ thống quản lý chắc chắn, minh bạch. 

    ID: B0601_24