• Thứ Bảy, 08/05/2010 14:28 (GMT+7)

    Quan hệ Nhà nước - Công dân: Cải thiện nhờ CNTT

    Diệp Văn Sơn
    Để cải thiện quan hệ Nhà nước - Công dân (NN - CD), sử dụng CNTT là hiệu quả nhất. Ứng dụng CNTT tốt thì quản lý nhà nước (QLNN) nhàn, DN và người dân bớt phiền hà, cải cách hành chính (CCHC) sẽ tăng tốc…

    Hiện, nếu cơ quan nhà nước (CQNN) không có máy tính, mọi hoạt động sẽ bị tê liệt. Chính phủ điện tử (CPĐT) không còn là chuyện của riêng ai, CCHC cũng không thể chần chừ. Nhiều địa phương đã thấy tầm quan trọng của CNTT gắn với công tác điều hành, CCHC, xây dựng chính quyền gần dân, nhưng muốn tin học hóa QLNN phải có mô hình, trong đó CQNN, CD, DN đều được định nghĩa rõ ràng rồi mới xây dựng PM, hệ thống thông tin. Mô hình “one stop” của phương Tây (gần giống “một cửa liên thông” trong Quyết định 93/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) là mô hình tốt: Người dân chỉ việc đến một nơi để đưa yêu cầu, sau đó giải quyết như thế nào là việc của các CQNN, dù yêu cầu có thể liên quan đến nhiều CQ khác nhau. Nói cách khác, nội bộ các CQ phải thông suốt với nhau, phải thỏa thuận được luồng công việc (work flow),xác định được quy trình và thời hạn giải quyết…

    Phục vụ thay vì “cai trị”

    CNTT tạo áp lực phải CCHC vì mọi trì trệ, ách tắc của bộ máy sẽ lộ diện qua hệ thống “gương phản chiếu” của môi trường điện tử hóa. Các hoạt động của bộ máy công quyền khi được thực hiện trên môi trường điện tử sẽ được kiểm soát theo các chuẩn mực, tính kỷ cương của nền hành chính. Nếu dịch vụ công được cung ứng thông qua hệ thống CNTT, sẽ không có ranh giới giữa các CQ, cấp chính quyền... mà chỉ thấy các loại dịch vụ. Người dân, DN không cần biết ai là người giải quyết thủ tục, chỉ biết thủ tục đó được giải quyết như thế nào và khi gặp vướng mắc, họ có được quan tâm, giải quyết không. Cách thức này đòi hỏi sự liên kết, phối hợp giữa các CQ.

    Mối quan hệ CNTT – CCHC có mục tiêu tạo sự thông suốt, hiệu quả cho bộ máy công quyền. Ứng dụng CNTT phải dựa trên đặt hàng của bộ máy. CCHC là chủ thể đưa ra mục tiêu, yêu cầu cho việc thiết lập các hệ thống CNTT. Mức độ cải cách sẽ quyết định quy mô, phạm vi CNTT. Ứng dụng CNTT là một trong các giải pháp nhằm mục tiêu CCHC vì CCHC nhắm tính hiệu quả, chất lượng, làm bộ máy chuyển từ “chèo thuyền” sang “lái”, từ “xin-cho” sang phục vụ và làm cho nền HC kiểm soát được lãng phí, thất thoát, tham nhũng. Các hoạt động phải được quy trình hóa, rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, các hoạt động và các mối quan hệ... tiến tới công khai, minh bạch.

    “Ứng dụng CNTT tạo ra CD điện tử, công chức điện tử, doanh nhân điện tử, CPĐT... CPĐT sẽ góp phần quan trọng cải thiện quan hệ NN - CD”.

    Áp dụng CNTT trong quản lý hành chính nhà nước sẽ cho ra đời CPĐT với 3 chức năng: Cung cấp thông tin, cung cấp dịch vụ và tương tác với nhân dân để phục vụ tốt hơn. Có nhiều ý kiến cho rằng, muốn có CPĐT, phải có CD điện tử. Thực ra, người dân, DN luôn mong muốn được thụ hưởng đầy đủ mọi tiện ích trong các quan hệ với chính quyền để tiết kiệm tối đa thời gian, tiền bạc và sức khỏe; họ cũng có nhu cầu được tiếp xúc, trao đổi, tham gia đóng góp ý kiến với chính quyền. Cho nên, người dân luôn sẵn sàng làm CD điện tử, vấn đề là Chính phủ có sẵn sàng với điện tử chưa?

    2009 - 2010 được xem là giai đoạn bản lề để tiến tới kế hoạch xây dựng CPĐT tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015 với các mục tiêu cơ bản là: Đổi mới phương thức cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến, đổi mới phương thức quản lý tài nguyên thông tin, xây dựng môi trường làm việc điện tử giữa các CQNN. Tuy nhiên, triển khai CPĐT gặp rất nhiều khó khăn. TP.HCM không bị ràng buộc về cơ chế như các địa phương khác, không gặp khó khăn về tài chính… nhưng việc triển khai CPĐT vẫn còn ách tắc vì thủ tục HC thay đổi liên tục. Đơn cử, lúc tách - lúc nhập sổ đỏ (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) với sổ hồng (Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở), hay việc thường xuyên thay đổi mẫu văn bản nói chung đã khiến CNTT vất vả chạy theo không kịp. Đó là một trong những rào cản khó khăn nhất.

    Chỉ số sẵn sàng ứng dụng CNTT trong khối công chức còn ở mức khiêm tốn nên với số đông, việc triển khai CNTT là thách thức. Các CQNN có thể khắc phục rào cản này bằng cách đào tạo kỹ năng CNTT cho nhân viên, đồng thời, Chính phủ cần xây dựng kế hoạch phổ cập CNTT cho toàn xã hội. Việc xây dựng một đội ngũ công chức điện tử và CD điện tử cần phải được tiến hành song song với triển khai CPĐT. Các chuyên gia cho rằng, triển khai CPĐT khác việc đưa một dây chuyền sản xuất mới vào hoạt động. Dây chuyền máy móc mới có thể loại bỏ công nhân thì CPĐT lại được triển khai từng bước và những công chức có nhận thức đúng đắn, nỗ lực hoàn thiện các kỹ năng, thay đổi tư duy làm việc trong môi trường điện tử vẫn có thể tiếp tục làm việc. Nếu lãnh đạo có trách nhiệm, chủ động thì những khó khăn thiếu vốn, không đồng bộ với CCHC... sẽ được giải quyết, lực lượng CNTT cũng được tăng cường.

    Trong Đề án “Tăng tốc và Tổng thể Chiến lược Quốc gia về phát triển CNTT của Chính phủ”, CPĐT được xác định là một trong những mục tiêu quan trọng nhất cần đạt được. Cuối tháng 10/2009, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức công bố Hệ thống CSDL Quốc gia về TTHC. Bên cạnh đó, Bộ TTTT cũng đã cấp phép cho DN cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo cơ sở triển khai rộng TMĐT, giao dịch điện tử và CPĐT thời gian tới. Ở giai đoạn cuối, CD sẽ là trung tâm. CPĐT khi đó chủ động cung cấp các dịch vụ theo vòng đời CD từ lúc ra đời cho tới lúc chết theo cách mà CD cảm thấy thuận lợi nhất khi truy cập vào. CPĐT sẽ chủ động xử lý phản hồi từ CD về các vấn đề liên quan đến chính sách, lập pháp, hành pháp, các dịch vụ mà CD cần. Đó là xu hướng được nhiều chính phủ hướng tới.

    ID: B1004_26