• Thứ Tư, 29/12/2010 10:00 (GMT+7)

    Những yếu tố không thể thiếu

    Nguyễn Như Dũng
    Bài viết dưới đây ghi nhận góc nhìn của hai chuyên gia Diệp Văn Sơn, Nguyễn Tuấn Hoa về những yếu tố không thể thiếu trong quá trình xây dựng Chính phủ điện tử (CPĐT).

    Kiến trúc tổng thể là xương sống 

    TS. Nguyễn Tuấn Hoa, Phó giám đốc Trung tâm Học tập và Phát triển TP.HCM nói: “Việc xây dựng CPĐT ở các quốc gia đều có đặc thù riêng. Tuy nhiên, các bước tiến hành thì gần như tương tự: Bắt đầu từ xây dựng chiến lược phát triển CNTT, tiếp đó là xây dựng kiến trúc tổng thể (KTTT) của CPĐT để dựa trên cơ sở đó thực hiện thiết kế kỹ thuật hệ thống thông tin CPĐT và cuối cùng là đưa hệ thống vào vận hành thực tế. Theo kinh nghiệm của Singapore, kiến trúc tổng thể (EA - Enterprise Architechture) cho CPĐT là nội dung được tập trung nghiên cứu sâu nhất. Đó là xương sống của tiến trình triển khai CPĐT, mọi lực lượng tham gia triển khai CPĐT đều bám theo kiến trúc tổng thể đó”. 

    “Để xây dựng CPĐT và nền hành chính trong sạch, vững mạnh, chúng ta phải chống “văn hóa ba không”: Không muốn làm, không dám làm, không thể làm”, Diệp Văn Sơn.

    KTTT của CPĐT dĩ nhiên không phải do công nghệ quyết định. Công nghệ là công cụ, là phương tiện thực hiện CPĐT. Khi xây dựng kiến trúc này, người ta phải quan tâm trước hết đến thể chế hành chính, nền hành chính vận hành ra sao, các quy trình nghiệp vụ tối ưu là gì? Các cơ quan của Chính phủ thu nhận và xử lý thông tin ra sao… Từ đó, áp dụng công nghệ vào để điện tử hóa các quy trình đó… Các dịch vụ công trực tuyến là đầu ra của hệ thống thông tin CPĐT, chúng thể hiện rõ nhất “nội trạng” của kiến trúc CPĐT. Ứng với từng mức độ phát triển của kiến trúc CPĐT, chúng ta có thể có những mức độ dịch vụ công khác nhau dành cho người dân, doanh nghiệp. Cũng chính vì vậy, có đơn vị đã đặt ra lộ trình xây dựng CPĐT dựa trên hay được đo và giám sát bởi hệ thống các dịch vụ công trực tuyến theo mức độ cụ thể.

    Khi có KTTT phù hợp, việc xây dựng CPĐT sẽ thuận lợi hơn nhiều. Rút kinh nghiệm thu được từ các hội thảo chuyên đề về CPĐT có sự tham gia của các kiến trúc sư CPĐT Singapore tổ chức tại Đà Nẵng, ông Hoa nói: “Có thể nói Singapore là một trong những quốc gia xây dựng CPĐT thành công hàng đầu trên thế giới. Họ triển khai CPĐT theo phương pháp từ trên xuống dưới. Ở nước ta, Đề án “Tin học hóa cải cách hành chính (CCHC) nhà nước” trước đây (Đề án 112) với các phần mềm dùng chung cũng được triển khai từ trên xuống nhưng đã không thành công và nhiều người cho đến giờ vẫn rất e ngại triển khai theo cách này. Xây dựng CPĐT theo KTTT là mô hình thực hiện từ trên xuống. Đề án 112 đã không thành công vì nhiều lý do, trong đó việc chưa có KTTT đúng đắn và cách thức triển khai phù hợp gây tác động rõ rệt”. 

    Trong thực tiễn cũng có quá trình xây dựng CPĐT theo hướng từ dưới lên và đã đạt được những kết quả nhất định như ở TP.HCM và một vài địa phương. Tuy nhiên mô hình này thích hợp với quy mô địa phương hơn là quy mô quốc gia. Dù xây dựng theo mô hình từ trên xuống hay từ dưới lên, mục đích cuối cùng cũng là xây dựng CPĐT - mô hình quản lý nhà nước ở mức độ cao nhất. Trong quá trình phát triển lên mức độ cao đó từ trạng thái hiện thời, KTTT luôn thể hiện tính tự hoàn thiện về tổ chức của bộ máy nhà nước thông qua quá trình CCHC. Nói cách khác, CCHC và ứng dụng CNTT-TT là một “bộ đôi” tương tác với nhau trong tiến trình phát triển CPĐT.

    Thực tiễn triển khai…

    “Việt Nam chưa có kiến trúc tổng thể của CPĐT ở quy mô quốc gia. Việc xây dựng KTTT của CPĐT đang được nghiên cứu thử nghiệm tại một số bộ, ngành, địa phương trong đó có TP. Đà Nẵng, Tổng cục Thống kê và Bộ TTTT”, Nguyễn Tuấn Hoa.

    Ông Diệp Văn Sơn, chuyên viên cao cấp, nguyên Phó vụ trưởng Bộ Nội vụ, hiện là chuyên gia tư vấn CCHC cho Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật CCHC TP.HCM” do tổ chức UNDP tài trợ, cho biết: “Nhờ đưa CNTT vào ứng dụng trong hoạt động của các CQNN, đến nay, đã có không dưới 70% số công chức sử dụng email trong công việc hàng ngày. Chúng ta đã chuẩn hóa được nhiều quy trình và luồng công việc. Công tác quản lý ngày càng tốt hơn nhờ có công cụ hỗ trợ và công chức tự nguyện áp dụng… Yếu tố tích cực là mọi người đã chấp nhận CNTT. 

    Tuy nhiên, thực tế là chúng ta không giảm được biên chế mà tăng. Vấn đề nằm ở chỗ CPĐT không phải chỉ là bài toán của CNTT mà còn là bài toán của công nghệ hành chính. Để xây dựng CPĐT và nền hành chính trong sạch, vững mạnh, chúng ta phải chống “văn hóa ba không”: Không muốn làm, không dám làm, không thể làm. Những việc phải làm rất đơn giản: Đề ra, thực hiện các quy định liên quan như “chỉ nhận, sử dụng hồ sơ, tài liệu bằng file, không nhận, sử dụng hồ sơ, tài liệu giấy”… 

    Ở khối giáo dục chẳng hạn, chúng ta cần khuyến khích, cổ vũ mọi người triển khai mô hình học bạ điện tử, nhà trường và phụ huynh, học sinh giao tiếp thông qua website, thông báo và tra cứu kết quả học tập qua web theo phân quyền sử dụng… Ở mức độ của các CQ/TC/DN hay người dân, chúng ta phải đẩy mạnh giao dịch điện tử, xem giao dịch điện tử như loại hình giao tiếp chính thức và chủ yếu. Ông Sơn cũng nói, tuy Bộ TTTT đã xây dựng kế hoạch 2010 - 2015 và Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định ban hành Chương trình quốc gia về “Ứng dụng CNTT trong hoạt động của cơ quan nhà nước” giai đoạn 2011 – 2015 nhưng chúng ta chưa có kế hoạch tổng thể để triển khai. “Nên đi từ tổng thể vì tổng hợp từ các giải pháp vi mô rất khó, sau này “ráp lại sẽ vênh””, ông Sơn khuyến nghị.

    ID: B1010_36