• Thứ Sáu, 24/12/2010 09:07 (GMT+7)

    Nguyên lý triển khai Chính phủ điện tử

    Nguyễn Tuấn Hoa
    Chính phủ điện tử (CPĐT) là quá trình điện tử hóa hoạt động của bộ máy chính quyền. Nó tiến hóa, phát triển từ thấp lên cao với một cặp đôi, tương tác với nhau là công nghệ tổ chức (organization technology) và CNTT (information technology), đến khi đạt được sự hoàn thiện của công nghệ quản trị quốc gia (government technology).

    Quá trình triển khai CPĐT của mỗi nước có những đặc thù riêng nhưng nguyên lý thì giống nhau trong 4 bước. Đó là Xây dựng chiến lược CPĐT -> Xây dựng kiến trúc tổng thể CPĐT -> Thiết kế hệ thống -> Vận hành thực tế -> quay trở lại xem xét, điều chỉnh. Vòng lặp lại diễn ra cho đến khi hoàn thiện.

    Trong tầm chiến lược, có 2 vấn đề lớn đặt ra: 

    - Về tổ chức: Trọng tâm là tổ chức bộ máy chính quyền như thế nào để có thể phục vụ người dân, quản lý nhà nước hiệu quả nhất. Cần dựa trên nhiều căn cứ, trong đó, mục tiêu phấn đấu của chính quyền và nguyện vọng của người dân là quan trọng nhất. Giải quyết được vấn đề này sẽ có chiến lược phát triển về mặt tổ chức của bộ máy chính quyền. 

    - CNTT: Nên phát triển như thế nào, ứng dụng vào bộ máy nhà nước ra sao để thực hiện thành công chiến lược nêu trên.

    Kiến trúc tổng thể

    Trong kiến trúc tổng thể, phải lập ra mô hình kiến trúc các thành phần của CPĐT tương lai theo yêu cầu và định hướng đã vạch ra. Tổ chức của bộ máy tương lai có cấu trúc như thế nào và hoạt động theo những quy trình nào? Câu trả lời sẽ dẫn đến việc xây dựng mô hình kiến trúc nghiệp vụ của bộ máy chính quyền, bao gồm kiến trúc tổ chức và kiến trúc quy trình. Để hoạt động có hiệu quả, bộ máy nhà nước cần ở trong môi trường thông tin nào? Cụ thể là hệ thống thông tin đó như thế nào mới đáp ứng những mục tiêu đặt ra về mặt lý thuyết. Như vậy cần xây dựng 2 mô hình:

    Quá trình điện tử hoá về thực chất là một quá trình tiến hoá. Nó có thể diễn ra nhanh hay chậm phụ thuộc rất nhiều vào con người và những định chế do con người tạo ra.
    - Mô hình ứng dụng: Với những yêu cầu, cộng thêm những dự báo phát triển trong những năm tới, cần và có thể phát triển những hệ thống ứng dụng nào trong số danh mục các hệ thống đã được liệt kê. Từ đó, sẽ mổ xẻ và lựa chọn phát triển từ những sản phẩm dùng chung như “cổng thông tin điện tử”, đến các ứng dụng chuyên ngành, như các “dịch vụ công”. 

    - Mô hình công nghệ: Những hệ thống ứng dụng được phát triển nêu trên sẽ chạy trên hạ tầng kỹ thuật nào? Phải có sự nghiên cứu để lựa chọn phương án tốt nhất.

    Bước thiết kế sẽ dựa trên những mô hình đã được xây dựng trong kiến trúc tổng thể để triển khai. Đó là, dựa trên: Mô hình tổ chức để thiết kế cấu trúc tổ chức; Mô hình thông tin để thiết kế hệ thống các CSDL; Mô hình ứng dụng để thiết kế hệ thống phần mềm; Mô hình công nghệ để thiết kế hạ tầng kỹ thuật.

    Những điều cần thiết

    - Trong cấu trúc tổ chức: 3 yếu tố “Trách nhiệm - Quyền hạn - Quyền lợi” của mỗi thành phần cấu tạo nên tổ chức (tập thể hay cá nhân) quyết định tính chất cấu trúc. Thiết kế cấu trúc tổ chức không những phải xác định đầy đủ, rõ ràng cả 3 yếu tố trên đối với từng bộ phận, đến từng vị trí công tác (Ai? Có trách nhiệm phải làm những việc gì? Quyền hạn đến đâu? Và có những quyền lợi gì?) mà còn xác định được tính hợp lý trong kết cấu của nó. Như vậy : 

    - Về hệ thống các CSDL: Chức năng quản lý nhà nước QLNN) ở mọi địa phương đều giống nhau, nên cùng sử dụng những CSDL chung. Chỉ có cách thiết kế các CSDL theo một mô hình tổng thể thống nhất mới đảm bảo tính nhất quán. Cần tập hợp của tất cả các CSDL này lập thành “Nguồn tài nguyên thông tin quốc gia về QLNN”. 

    - Về hệ thống phần mềm: Đây là các ứng dụng thống nhất trong toàn bộ bộ máy nhà nước nhằm thực thi các quy trình nghiệp vụ QLNN đã ban hành. 

    - Về hạ tầng kỹ thuật: Là hạ tầng chung về CNTT&TT của bộ máy nhà nước. Tất cả các hệ thống ứng dụng và CSDL sẽ được cài đặt ở đây và được kiểm soát thống nhất bởi chính quyền. 

    Ở giai đoạn vận hành thực tế, người ta tích hợp tất cả các hệ thống đã được thiết kế lên hạ tầng kỹ thuật chung. Sau đó là vận hành, khai thác tất cả. Nói rõ hơn là trong giai đoạn vận hành một bộ máy đã được cấu trúc lại về mặt tổ chức. Nó vận hành các hệ thống phần mềm ứng dụng CPĐT trên nền hệ thống CSDL quản lý nhà nước trên một hạ tầng kỹ thuật chung của bộ máy chính quyền. Hệ thống này luôn luôn phát triển ở trạng thái động. Hai yếu tố tổ chức và công nghệ luôn tương tác với nhau. 

    Nói cách khác, quá trình cải cách hành chính (thực chất là quá trình hoàn thiện về tổ chức) và điện tử hóa (đưa CNTT&TT vào làm phương tiện hoạt động) luôn luôn song hành: Cải cách để ứng dụng CNTT&TT mang lại hiệu quả hoạt động cao hơn; Điện tử hóa để cung cấp cho tổ chức các phương tiện mạnh hơn.

    ID: B1010_29