• Thứ Năm, 22/12/2011 13:49 (GMT+7)

    Tái cấu trúc nền tài chính

    Nguyễn Tuấn Hoa
    Tái cấu trúc nền tài chính trong môi trường CNTT khó vì trách nhiệm và quyền hạn của từng bộ phận, từng cá nhân gắn với năng lực xử lý thông tin trong môi trường thông tin số.

    Tái cấu trúc

    Tái cấu trúc (restructure) không phải là khái niệm mới, nhưng gần đây nó bắt đầu được dùng rộng rãi. Thật ra, đó chính là vấn đề tổ chức. Cấu trúc ở đây là cấu trúc tổ chức. Tái cấu trúc là sự sắp xếp lại cấu trúc tổ chức nhằm tạo ra hiệu quả hoạt động cao hơn. Cấu trúc tổ chức được

    xác định bởi tổ hợp tương tác: trách nhiệm – quyền hạn – quyền lợi của tất cả các tập thể và cá nhân trong tổ chức. 

    Tái cấu trúc là làm thay đổi tổ hợp hiện tại để chuyển sang một tổ hợp khác. Tái cấu trúc có thể diễn ra bên ngoài hoặc ở trong môi trườngCNTT. Ở trường hợp thứ 2, mối quan hệ trách nhiệm – quyền hạn – quyền lợi của các tập thể và cá nhân trong tổ chức gắn với môi trường làm việc khác với môi trường truyền thống.

    Tái cấu trúc nền tài chính trong môi trường CNTT khó vì trách nhiệm và quyền hạn của từng bộ phận, từng cá nhân gắn với năng lực xử lý thông tin trong môi trường thông tin số. Ai không làm được hay làm kém thì quyền lợi chắc chắn sẽ bị giảm sút vì bộ 3 trách nhiệm – quyền hạn – quyền lợi luôn phải cân bằng. Thực tiễn chứng minh rằng, khi bộ 3 này không cân bằng thì quá trình tái cấu trúc chắc chắn sẽ diễn ra dưới một hình thức nào đó.

    Tái cấu trúc và kiến trúc tổng thể

    Khi tái cấu trúc, ai cũng muốn "nhìn thấy" quá trình diễn ra thế nào trong môi trường CNTT. Thực tế cho thấy chỉ có một cách duy nhất là xây dựng kiến trúc tổng thể (Enterprise Architecture-EA) cho toàn bộ nền tài chính - công cụ giúp tạo bức tranh toàn cảnh động về trạng thái hoạt động hiện thời của ngành và quá trình chuyển đổi sang trạng thái hoạt động tương lai của ngành (xác định bởi sứ mệnh, tầm nhìn, mục tiêu, chiến lược của cả ngành).

    Quá trình tái cấu trúc gắn liền với quá trình chuyển đổi, không chỉ 1 lần là hoàn thành mà giống một tiến trình "lột xác" nhiều bước: Cao dần, và trên mỗi bước luôn có sự đánh giá mức độ trưởng thành trong các hoạt động của tổ chức (chủ yếu về mặt nghiệp vụ) để có những điều chỉnh thích hợp cho bước kế tiếp.

    EA đi trước kế hoạch tổng thể

    Thông lệ, trước ứng dụng CNTT trong toàn ngành, người ta thường xây dựng kế hoạch tổng thể rồi từ đó xây dựng các kế hoạch trung hạn, ngắn hạn và chi tiết. Thông thường, kế hoạch tổng thể luôn đi ngay sau chiến lược. 

    Mọi kế hoạch tổng thể đều… tổng thể, chung chung. EA cần đi trước kế hoạch tổng thể

    Mọi kế hoạch tổng thể đều… tổng thể, chung chung, chỉ chú trọng 2 điểm là việc cần làm, kinh phí và đều được ước lượng, rất khó giải thích con số đó lấy từ đâu ra. Vì khi chưa rõ khối lượng công việc phải hoàn thành thì sẽ thiếu căn cứ để dự trù kinh phí. Nhưng, người ta cần 2 con số này để đăng ký vốn ngân sách, nếu không sẽ không có tiền! Vì vậy, ý nghĩa thực tế của kế hoạch tổng thể không cao. Trong khi, kiến trúc tổng thể chưa đề cập kinh phí thực hiện nhưng lại cung cấp đầy đủ thông tin chi tiết để lập kế hoạch, EA cần đi trước kế hoạch tổng thể.

    Tổ chức xây dựng EA

    Nội dung chính khi xây dựng EA là mô tả chi tiết tất cả các quy trình nghiệp vụ hiện thời. Ở Bộ Tài chính (BTC), có hàng nghìn quy trình như vậy. Tất cả các dữ liệu hiện thời mà các quy trình đó đang sử dụng (hàng trăm nghìn loại dữ liệu) cùng với yêu cầu nghiên cứu sâu sắc những khiếm khuyết của cả 2 tập hợp đó. Sau đó xác định quá trình chuyển đổi cho tất cả các quy trình nghiệp vụ. Đích cuối cùng là trạng thái hoạt động tương lai của cả ngành. Đó là một khối lượng công việc khổng lồ, liên quan đến tất cả bộ phận trực thuộc ngành.

    Ai sẽ tham gia xây dựng EA? Người am hiểu các nghiệp vụ tài chính là các chuyên viên đang làm việc tại các cục, vụ… của Bộ Tài chính. Lực lượng nòng cốt đó sẽ tham gia cùng lực lượng chuyên gia tư vấn (số lượng gần tương đương). Đứng đầu lực lượng nòng cốt của BTC là đại diện lãnh đạo Bộ (chịu trách nhiệm về tái cấu trúc); còn đứng đầu lực lượng tư vấn là kiến trúc sư trưởng EA. Lực lượng tư vấn và các chuyên viên làm việc với nhau theo các kế hoạch rất cụ thể, đánh giá và cập nhật kết quả thường xuyên.

    Kiến trúc sư trưởng

    Khái niệm kiến trúc tổng thể (EA) hình thành vào khoảng giữa thập niên 1990, "chín" vào đầu thập niên 2000 và luôn luôn được cập nhật. Tất cả các nước có triển khai CPĐT đều áp dụng một khung EA nào đó.
    Từ 28 - 30/9/2010, Bộ Tài chính phối hợp với Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế (IDG) tổ chức hội thảo "Tái cấu trúc nền tài chính quốc gia: Thách thức chính sách và xu hướng liên kết – tích hợp". Đây là hội thảo lần thứ 8 về ứng dụng CNTT trong ngành tài chính nước ta. Ở 7 lần trước, tiêu đề của hội thảo luôn tập trung vào CNTT, riêng hội thảo lần này, vấn đề "tái cấu trúc" được đặt lên hàng đầu và các báo cáo cũng đa dạng, phong phú dưới nhiều góc độ kinh tế, tài chính, tổ chức, CNTT, cấu trúc tổng thể (EA)…

    EA là một khái niệm mới. Đứng trước một đề án lớn như tái cấu trúc nền tài chính cần có sự lựa chọn đúng đắn và cẩn thận đội ngũ tư vấn, đứng đầu là kiến trúc sư trưởng EA. EA là khái niệm đã tồn tại trên thế giới hàng chục năm nhưng ở nước ta, nó chỉ mới được đề cập chừng vài năm. Cả nước hiện mới có TP.Đà Nẵng và Tổng cục Thống kê đã xây dựng EA cho chương trình CPĐT. Vì chuyên gia tư vấn trong nước chưa có nhiều kinh nghiệm nên cả hai nơi đều mời chuyên gia nước ngoài.

    Nên chọn tư vấn nước ngoài, hoặc tốt hơn cả là thuê các kiến trúc sư EA nước ngoài đã từng xây dựng EA thành công cho một vài hệ thống có quy mô tương đương BTC. Vì hệ thống của chúng ta gần với các hệ thống ở châu Á hơn là châu Âu và Mỹ nên có lẽ các chuyên gia từ các nước như Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản… là phù hợp hơn so với các chuyên gia EU hay Mỹ. Tuy nhiên, về phương pháp luận thì các chuyên gia EA của Mỹ luôn đứng đầu.

    Kinh phí

    Để xác định kinh phí xây dựng EA cho ngành tài chính quốc gia, chúng ta thử so sánh với 2 dự án ở Đà Nẵng và Tổng cục Thống kê. Ở cả hai nơi, kinh phí xây dựng EA đều khoảng trên dưới 1 triệu USD. BTC có quy mô và độ phức tạp cao hơn nên kinh phí xây dựng EA cho BTC cũng phải tương đương hoặc cao hơn.

    Tính tổng thể

    Về nguyên tắc, Chính phủ phải xây dựng EA trước, các bộ, ngành, địa phương sẽ theo đó xây dựng EA cho mình sau để đồng bộ, hài hòa và chặt chẽ. Nhưng ở nước ta, do chưa có EA của Chính phủ nên các bộ, ngành, địa phương khi xây dựng EA cho mình cần lưu ý đến yêu cầu kết nối với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước. Ví dụ, EA của Tổng cục Thống kê cần phải định nghĩa và tổ chức tất cả dữ liệu thống kê trong cả nước một cách tập trung nên cần xây dựng một bộ siêu dữ liệu (metadata) thống nhất cho tất cả dữ liệu thống kê.

    Vì trong bộ siêu dữ liệu đó đã định nghĩa cả các dữ liệu tài chính nên ngành TC không cần định nghĩa lại các siêu dữ liệu tài chính nữa mà tiếp nhận, kế thừa từ Tổng cục Thống kê (nếu không sẽ vừa thừa - vừa không nhất quán). Ở góc độ khác, Đà Nẵng đang triển khai hàng loạt các dịch vụ công theo mô hình EA của thành phố này. Như thế, khi xây dựng EA, Bộ Tài chính nên tìm gắn kết ngay những quy trình nghiệp vụ tài chính ở cấp địa phương khi được điện tử hóa thì chuyển đổi như thế nào. Những "di sản" kế thừa đó là điều rất hữu ích cho Bộ.

    Hạ tầng CNTT

    Có nhiều quan điểm về chọn hạ tầng CNTT khi tái cấu trúc Bộ Tài chính. Tuy nhiên, nếu đang chuẩn bị hay bắt đầu xây dựng EA thì… chưa nên chọn hạ tầng. Bản thân EA không khuyến cáo hệ thống tương lai thế nào mà chỉ nêu các tính năng kỹ thuật mà hạ tầng phải đáp ứng. Nếu nhìn kỹ vào bức tranh toàn cảnh được vẽ bằng EA thì chúng ta thấy EA tập trung vào quá trình chuyển đổi nhiều hơn là vào đích đến. Đã là quá trình chuyển đổi thì hạ tầng cũng như các năng lực khác đều trong trạng thái trưởng thành dần chứ không cứng nhắc.

    Nguồn nhân lực

    Các chuyên viên, cán bộ của BTC là những nhân vật chính của quá trình chuyển đổi và cũng sẽ trưởng thành dần theo tiến trình tái cấu trúc. Ở đây, họ vừa là người thụ hưởng, vừa là người xây dựng và vừa là người thực thi. Họ là trung tâm của tái cấu trúc. Các chuyên gia tư vấn chỉ là những người giúp họ về phương pháp, quy trình và công cụ để họ thực hiện sứ mệnh.

    Thay lời kết

    Xây dựng EA là bắt buộc với tất cả các tổ chức vì công cụ này giúp thấy rõ cả một tiến trình phát triển nội bộ. CNTT luôn luôn là phương tiện hỗ trợ con người làm việc và nó chỉ trở thành động lực phát triển khi chính những người trong cuộc nhận ra và khai thác tốt nhất những ưu việt mà nó mang lại.

    Từ khóa: tái cấu trúc
    ID: B1111_26