• Thứ Sáu, 27/02/2004 10:37 (GMT+7)

    BTV - Sóng nhỏ ra biển lớn


    Phát hình kỹ thuật số từ mặt đất

    Bạn đã từng bắt ăng-ten thu nhiều đài để có thể xem chương trình truyền hình của Đồng Nai, Vũng Tàu..., Song cứ luôn phải xoay ăng-ten để có hình và tiếng rõ nhất? Nếu vậy,từ xuân này bạn hẵn sẽ vô cùng thích thú khi chi cần bấm vào cái Remote chuyển đài là có ngay hình ảnh cực nét và 'Trong veo',còn tiếng lại là âm thanh stereo hẳn hoi - Đó chính là những kênh truyền hình digital(kỹ thuật số) của đài phát thanh và truyền hình Bình Dương,phát chính thức từ ngày 3/2/2002 theo công nghệ của Châu Âu.


    Cú đột phá bất ngờ
    Năm 2001. Tháng 3, Công Ty Đầu Tư­ và Phát Triển Công Nghệ Truyền Hình Việt Nam (gọi tắt là VTC - Vietnam Television Technology Investment and Development Company) tổ chức hội thảo giới thiệu công nghệ chuyển đổi máy phát hình tín hiệu tương tự (analog) sang máy phát hình kỹ thuật số.
    Tháng 7, VTC phát sóng thử nghiệm truyền hình số mặt đất theo tiêu chuẩn DVB-T của châu Âu. Tháng 10 và tháng 11, đài Phát Thanh - Truyền Hình Bình Dương (BTV) cử cán bộ quản lý và kỹ thuật ra Hà Nội 'tầm sư học đạo' nơi VTC. Đến cuối năm 2001, BTV phát thử nghiệm truyền hình số.


      Phó giám đốc kỹ thuật Võ   Hùng Phong(ben trái) theo dõi việc lắp đặt máy phát dự phòng cho truyền hình số tại BTV 

    Để rồi sang năm 2002, chỉ vài hôm nữa thôi, vào ngày 3/2/2002, BTV sẽ phát chính thức truyền hình số mặt đất.
    Đó là những đoạn nước rút 'khốc liệt' của đài Bình Dương. Với tư cách là một đài địa phương, phải nói cú đột phá này của BTV đã thực sự gây bất ngờ với cả những người trong ngành báo hình (ngay cả với... tổng giám đốc Đài Truyền Hình Việt Nam - THVN), lẫn báo viết như chúng tôi.
    'Bên cạnh VTV phát hình các kênh VTV1 và VTV3 kỹ thuật số qua vệ tinh, BTV trở thành đơn vị đầu tiên ở Việt Nam phát hình kỹ thuật số mặt đất. Trong khu vực Đông Nam Á, chúng ta chỉ đi sau Singapore vì các nước Thái Lan, Malaysia, Indonesia... cũng đang trong giai đoạn thử nghiệm truyền hình digital' - vị giám đốc BTV gân guốc, đậm chất Nam bộ Nguyễn Trung Hiếu nói.
    Vừa chuyển kênh để chúng tôi mắt thấy tai nghe chất lượng hình và tiếng của truyền hình số,  ông vừa giải thích: Để có thể thu hình kỹ thuật số, các hộ ở Bình Dương, Đồng Nai, Vũng Tàu, TP.HCM, Long An... cần trang bị thêm máy thu Set-Top-Box (STB). Đây là bộ giải mã DVB, giá khoảng 3,3 triệu đồng, cho phép bắt sóng kỹ thuật số BTV qua ngõ AV của tivi.
    Chất lượng truyền hình số từ BTV quả rất tuyệt: chưa kể nội dung hấp dẫn, cả 8 kênh đều có hình ảnh cực nét và 'trong veo', còn âm thanh là stereo. Theo ông Hiếu, việc kiểm tra tại những địa điểm như Trảng Bàng (Tây Ninh), Tiền Giang, cầu Mỹ Thuận (Vĩnh Long), Bãi Trước (Vũng Tàu), Đồng Nai, Bình Phước... cho thấy tín hiệu 8 kênh truyền hình số của BTV, phát từ hai máy có công suất 5kW, đều bắt được với chất lượng rất tốt trong thời gian thử nghiệm.
    Như vậy, hẳn cái giá phải bỏ ra để sắm bộ STB cũng không là đắt nếu so với chi phí cho truyền hình cáp. Có lẽ do đó mà chỉ trong thời gian chưa đến một tháng BTV phát hình thử nghiệm, đã có hơn 500 hộ ở thị xã Thủ Dầu Một và cả ở TP.HCM mua bộ STB.
    Bước khởi đầu như vậy thật hấp dẫn. Nhưng vì sao đi 'tiên phong' phát hình kỹ thuật số mặt đất lại là... BTV?

    'Bò lết' để đi tắt, đón đầu...

    Kiến trúc chung của truyền hình số phát mặt đất DVB-T

    Với thâm niên nghiệp vụ về kỹ thuật vô tuyến điện và báo chí, lại là phóng viên chiến trường thời đánh Mỹ, ông Nguyễn Trung Hiếu hiểu rõ ý nghĩa của việc đưa tin nhanh nhất vì đã từng cạnh tranh với các hãng BBC, API, Reuter, v.v... ngay trong chiến tranh thuở trước. Đặc biệt, trong xu thế bùng nổ thông tin trên thế giới hiện nay, ông cho biết lãnh đạo và nhân viên BTV đều quyết tâm 'đi tắt, đón đầu' để người dân - trước hết là người Bình Dương - tiếp cận ngay với công nghệ truyền hình mới của thế giới.
    Với tinh thần luôn học hỏi và hợp tác, đây là công trình phối hợp giữa đài Bình Dương và công ty VTC. Nếu như VTC chỉ thử nghiệm về công nghệ thì chính đài Bình Dương là đơn vị đầu tiên ứng dụng công nghệ ấy để phục vụ trực tiếp cho khán giả của mình. Xem ra mục tiêu chiến lược của đài THVN về 'Phấn đấu để mọi người dân trên toàn lãnh thổ Việt Nam xem được đồng thời các chương trình của Đài trung ương đạt tiêu chuẩn quốc tế' lại trở thành hiện thực nhanh chóng và thuyết phục từ BTV - một đài địa phương!

    Song cũng vì vậy, rõ ràng BTV không thể nào tránh được một 'quy luật của muôn đời': những người tiên phong bao giờ cũng gặp lắm vất vả. Trước đây, với ngân sách đầu tư chừng 10,5 tỷ đồng hàng năm, BTV phải thực hiện nhiệm vụ phát 2 kênh analog: một đài truyền thanh FM phát suốt ngày, cùng một kênh truyền hình. Bây giờ, cũng với 10,5 tỷ và khó lòng có thể được cấp hơn, BTV sẽ phát thêm 8 kênh truyền hình số cùng lúc trên băng tần 50UHF, từ 5g30 đến 23g mỗi ngày: tiếp sóng VTV1, VTV2 (kết hợp với BTV2 về khoa giáo), VTV3, và VTV4 (chương trình đối ngoại dành cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài); sản xuất BTV1 và 'BTV digital'; khai thác ba kênh thể thao (ESPN Sport), hoạt hình (Cartoon Network), khám phá thiên nhiên (Discovery) của nước ngoài qua vệ tinh.
    Thật dễ hình dung: đội ngũ của BTVchắc chắn sẽ phải làm việc ít ra là bằng hai so với trước đây do phải phát song song truyền hình analog cho kênh BTV1 và BTV2 phục vụ người dân dùng truyền hình analog; đồng thời phát truyền hình số với chất lượng cao cho những người có thu nhập khá. Nếu may mắn là việc làm thêm, tăng ca, làm cả ngày nghỉ, chủ nhật gần như đã thành 'truyền thống' của đài Bình Dương trước giờ, thì gánh nặng về đầu tư cho phát triển có vẻ khó kham nổi với họ?

    Với 1 máy phát và 1 máy phát dự phòng đang lắp thêm hôm chúng tôi đến làm việc, BTV đã phải đầu tư hơn 1 triệu USD, trong khi với cơ chế xét duyệt ngân sách thì món hàng 10 triệu đồng đã phải qua bộ phận công sản định giá, theo thời gian duyệt tối thiểu là ½ tháng. Còn từ 100 triệu đồng trở lên, phải thực hiện dự án. Ví dụ, với dự án xe truyền hình lưu động và máy quay phim, BTV phải tiến hành gần một năm rưỡi mới xong. Những ví dụ này cho thấy BTV từng phải 'lăn lóc' như thế nào để thuyết phục các cấp lãnh đạo Bình Dương ủng hộ việc chuyển công nghệ phát hình của đài địa phương sang kỹ thuật số. Để có thể tiếp tục hoạt động, ông Hiếu khẳng định một cách chắc nịch: 'Chúng tôi đã phải 'bò lết' để giải toả những vấn đề căng thẳng về kinh phí hoạt động.'!

    ...Và cần bài toán mở
    Trên góc độ kỹ thuật, ông Võ Hùng Phong - phó giám đốc BTV phụ trách kỹ thuật - cho biết: Từ tháng 10/2001, BTV đã cử mấy đoàn nhân viên ra Hà Nội học cả về quản lý lẫn kỹ thuật với những kiến thức mới hoàn toàn, cho dù công nghệ phát hình DVB-T đã được VTC chuyển giao suôn sẻ.
    Với truyền hình analog, mỗi kênh chỉ có thể phát được một chương trình. Đó là kênh UHF 40 và 44 với BTV. Như vậy, nếu mỗi tỉnh chỉ phát một chương trình thì 61 tỉnh thành cũng đã chiếm hết 61 kênh tần số, gây nên tình trạng 'đụng' tần số, buộc Cục Tần Số Quốc Gia (CTSQG) phải đưa ra quy phạm nghiêm ngặt về việc này.
    Trong khi đó, với công nghệ phát hình kỹ thuật số mặt đất DVB-T (Digital Video Broadcasting - Terrestial), một phổ tần số có thể phát từ 4-8 kênh nên sẽ giúp tiết kiệm được tài nguyên tần số quốc gia. Với sự cho phép của CTSQG, kênh 50 UHF hiện thời của BTV là kênh mạnh nhất trong cả nước, với 8 chương trình được phát đồng thời.
    Đặc biệt, tín hiệu kháng nhiễu rất tốt, chất lượng truyền gần như thuần nhất tại mọi điểm nhận và cho phép phát lại, chuyển tiếp ngay trên cùng băng tần mà không phải chọn băng tần khác để tránh nhiễu. Với dự án vệ tinh nhân tạo quốc gia VINASAT, cơ hội cho truyền hình số càng hứa hẹn; và cả việc hình thành mạng đơn tần, phủ sóng toàn bộ quốc gia và khu vực cũng là chuyện dễ dàng...

    Trở lại với buổi chiều chủ nhật 20/1 đến làm việc ở đài Bình Dương, chúng tôi có cảm giác các đồng nghiệp ở vùng miền Đông từng một thời gian lao này không hề biết mệt mỏi. Hôm ấy, các công việc lắp máy dự phòng, dựng chương trình của ban Văn Nghệ, ban Khoa Giáo, hãng phim... vẫn đang tiến hành khẩn trương. Không chỉ là sự khẩn trương cho ngày chính thức khánh thành truyền hình số sắp tới, mà còn vì những nhiệm vụ nặng nề khác. Hiện nay, khả năng sản xuất của BTV chỉ đáp ứng được 65% chương trình cho 2 kênh BTV. Với nhân sự có 150 người và hợp đồng thêm khoảng 100, họ phải chịu trách nhiệm cho 8 kênh truyền hình số trong khi tín hiệu đưa vào (khâu làm chương trình) vẫn đang còn là... analog. Khả năng đồng bộ hoá toàn bộ từ việc dựng chương trình cho đến phát hình đều bằng công nghệ số sẽ trở thành hiện thực trong kế hoạch 2010. 'Tuy vậy, nếu thuận tiện thì hy vọng BTV sẽ hoàn thành cơ bản vào năm 2005' - phó giám đốc Võ Hùng Phong tin tưởng nói.


    Điều khiển và kiểm soát việc phát hình kênh BTV2 (khoa giáo) theo chuẩn DVB-T 

    Để 'gồng mình' cho việc hoàn thiện cả công nghệ phát thanh và truyền hình kỹ thuật số của những năm tới, BTV đang thực hiện hai chính sách lớn: trí thức hoá và cộng sản hoá. Kết quả: cuối năm 2001, đã có 85% nhân viên đài có trình độ đại học và toàn bộ nhân viên của đài đều được cử đi học trung cấp chính trị. Ngoài ra, họ cũng đang cố gắng cải thiện cơ chế chính sách để bảo đảm cuộc sống của mọi người và kích thích việc tăng năng suất lao động, kể cả bảo đảm chính sách 'trải thảm đỏ' để mời gọi chất xám từ khắp miền Đông Nam bộ và TP.HCM về hợp tác...

    Giám đốc Hiếu ví von: 'Nói như nông dân thì chúng tôi như người có ruộng thẳng cánh cò bay nhưng làm không xuể, cần phải kêu gọi 'tá điền' để khai thác tối đa năng suất. Nói vậy, chứ không phải 'tá điền' mà BTV đang rất cần người tài đến tham gia sản xuất nhiều chương trình đa dạng để phục vụ cho nhiều đối tượng khác nhau. Kể cả để thực hiện chương trình truyền hình đào tạo đại học từ xa, với sự phối hợp của Sở Giáo Dục - Đào Tạo của tỉnh...'.
    Đó chính là sự lựa chọn một bài toán mở. Bởi suy cho cùng thì dẫu BTV có sớm làm chủ và đồng bộ hoá hoàn toàn công nghệ phát thanh - truyền hình kỹ thuật số thì vấn đề chất lượng nội dung của các chương trình do BTV sản xuất bao giờ cũng đóng vai trò quyết định đối với mức vươn xa của 'làn sóng BTV digital'.
    Và chúng tôi ghi nhớ trong đầu: 'Ngày 20/1. Vấn đề của BTV Digital: Không kể 35% chương trình khai thác của nước ngoài qua vệ tinh với bản quyền giải quyết sòng phẳng, vẫn còn đó bài toán của 65% chương trình tự sản xuất'
    Tuy vậy, chắc chắn những con người của BTV có đủ sức mạnh để kiên gan đi đến cùng theo kế hoạch của mình. Như sóng nhỏ ra biển lớn. Như BTV đã từng tiên phong vẫy vùng trên kênh sóng 25 UHF trước đây...

    Trung Hải - Hữu Thiện

    ID: B0202_30