• Thứ Tư, 21/04/2004 14:48 (GMT+7)

    Ứng dụng CNTT trong giảng dạy - Từ thể nghiệm đến xã hội hóa, quyết tâm thôi chưa đủ

    Một năm học mới lại bắt đầu. Năm nay là năm thứ hai Chỉ Thị 29 của Bộ Giáo Dục & Đào Tạo về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT giai đoạn 2001- 2005 đi vào thực tiễn. Nhiều trường đã thể hiện quyết tâm ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp giảng dạy bằng việc trang bị thêm máy tính, máy chiếu, thậm chí cả máy chủ. Nhiều mô hình ứng dụng đã được triển khai. Tuy có những hiệu quả nhất định, song các mô hình này vẫn chỉ dừng ở mức thí điểm.

    Một trong số đó là Dự Án Thực Hành Phát Triển Nghiệp Vụ - PDL (Professional Develop ment Laboratory) được ký kết vào tháng 8 năm 1998 sau nhiều thảo luận giữa Bộ GD & ĐT và Quỹ Quốc Tế IBM về cách thức triển khai chương trình sao cho hiệu quả nhất nhằm đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giảng dạy ở bậc tiểu học và trung học cơ sở. (xem bài "Đưa công nghệ vào trường học", trang18 PC World B tháng 3/2001).

    Chương trình nhắm đến 2 mục tiêu lớn: Nâng cao tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sự giúp đỡ của công nghệ; phát triển chuyên môn cho giáo viên trên cơ sở thực hành và cộng tác. Thực chất, cái đích mà 2 mục tiêu này đạt đến là nâng cao chất lượng dạy và học, dần dần đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy truyền thống.

    Mô hình Lớp Học Tích Cực (Active Learning) chính là trọng tâm của chương trình đưa công nghệ vào lớp học. Căn cứ vào mô hình này trường Cao Đẳng Sư Phạm (CĐSP) Hà Nội đã nghiên cứu phương pháp dạy và học với máy tính để biên soạn giáo trình một số môn học mẫu và trở thành đơn vị đầu mối của dự án nhằm đào tạo giáo viên giảng dạy theo chương trình.

    Với mô hình Lớp Học Tích Cực, tính sáng tạo của học sinh được đề cao bởi vai trò là trung tâm, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, gợi mở các vấn đề để học sinh tự tái tạo kiến thức bài giảng. Máy chiếu, máy tính, phần mềm và các giáo cụ khác trở thành những công cụ hỗ trợ đắc lực cho học sinh trong quá trình tìm tòi, khám phá bài giảng, tạo nên một môi trường thuận lợi giúp các em cùng thảo luận, chia sẻ kiến thức và thông tin.

    Hiệu quả của mô hình đã được khẳng định tại các trường tham gia dự án. Tuy nhiên, ngay khi dự án này kết thúc, nhiều giáo viên tham gia dự án đã đặt câu hỏi: Liệu chương trình có tiếp tục được triển khai, kết quả có được kế thừa, và thời gian, công sức họ bỏ ra cho dự án có được đảm bảo bằng các chế độ đãi ngộ hợp lý?

    Nếu chương trình này tiếp tục được nhân rộng, đồng nghĩa với việc chúng ta phải xét đến tính xã hội hoá của chương trình. Cho đến thời điểm này, từng trường tham gia dự án đang nhận thấy những khó khăn nhất định của việc nhân rộng.

    Thừa quyết tâm nhưng thiếu giáo viên

    Sau 3 năm thực hiện, dự án đã triển khai tới 10 trường tại Hà Nội và một số trường tại các tỉnh: TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nghệ An, Hoà Bình, Ninh Bình, Nam Định, Thái Nguyên. Khoảng 180 giáo viên đã được đào tạo, huấn luyện để thực hiện giảng dạy theo chương trình này.

    Trở lại một số trường tham gia dự án, so với thời gian đầu đăng ký thể nghiệm, hầu như không có thay đổi gì đáng kể về số lượng giáo viên tham gia, số lớp, số môn học.

    Ông Đàm Hiếu Chiến, phó hiệu trưởng trường THCS Trưng Vương, Hà Nội cho biết: Toàn trường hiện có 42 lớp, nhưng chỉ có 5 lớp được thí điểm dạy theo chương trình này. Giáo án cho các môn học vẫn đang trong thời gian vừa giảng dạy vừa tự xây dựng, tuy nhiên chỉ áp dụng trong một số tiết học của một số môn như: toán, Anh văn, vật lý, sinh vật.

    Khó khăn trước mắt là do thiếu đội ngũ giáo viên triển khai. Theo ông Chiến, khi tham gia chương trình, nhà trường đã chuẩn bị rất kỹ đội ngũ giáo viên vừa giỏi chuyên môn, nhiệt tình, vừa đáp ứng các yêu cầu tối thiểu về sử dụng máy tính, chí ít cũng phải có người thân am hiểu về tin học để hỗ trợ họ. Vì sao phải "kén" đến như vậy? Mô hình Lớp Học Tích Cực về mặt lý thuyết đòi hỏi giáo viên phải sáng tạo và chủ động vì bài giảng chưa được thiết kế sẵn trong sách giáo khoa, về mặt thực hành phải biết khai thác các phần mềm ứng dụng, biết phối hợp nhịp nhàng máy tính và các thiết bị trợ giảng khác. Trong khi đó, theo ông Hà Đặng Cao Tùng, tổ trưởng bộ môn Toán-Tin trường CĐSP Hà Nội, đầu mối đào tạo giáo viên theo mô hình này, thì: "Đến nay chưa có một quy chế nào ràng buộc người giáo viên phải áp dụng công nghệ để đổi mới phương pháp giảng dạy, ngoài việc tính thêm điểm ưu tiên trong các cuộc thi giáo viên dạy giỏi".  Mặt khác, do chưa có quy chế đãi ngộ hay khen thưởng hợp lý nên đành trông chờ vào  lòng nhiệt tình của giáo viên, chứ rất khó thuyết phục đông đảo họ tham gia.

    Chuyển giao công nghệ - Bài toán nan giải

    Tuy thời gian thí điểm dự án đã kết thúc, nhưng với vai trò là đơn vị đầu mối, trường CĐSP Hà Nội vẫn mong muốn sẽ xây dựng một kho giáo án các môn học theo mô hình Lớp Học Tích Cực. Nếu được như vậy, các trường tham gia theo mô hình này sẽ chia sẻ được kinh nghiệm và giáo án mẫu với nhau. Bên cạnh việc sưu tầm và lưu giáo án mẫu từ các trường, dự án đã mời thêm một số sinh viên giỏi của trường cùng cộng tác nghiên cứu và biên soạn. Đây là công việc rất quan trọng, bởi mô hình này đang trong quá trình tự hoàn thiện để thích nghi với điều kiện giáo dục ở Việt Nam. Từng giáo án được biên soạn và giảng dạy chính là những kinh nghiệm quý báu để các trường khác dựa vào đó như một nền tảng phát triển.

    Tuy nhiên trên thực tế, nhiều trường rất ngại chuyển giao chất xám của trường mình cho các trường khác vì nhiều lí do. Một trong số đó là xây dựng một giáo án mẫu rất công phu, mất nhiều thời gian và công sức không chỉ của một giáo viên mà của cả một tập thể.

    Được biết, trong một số cuộc thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố, các trường đã coi vấn đề áp dụng công nghệ mới để trợ giảng như là một "vũ khí bí mật" được giữ kín đến phút chót. Ông Chiến kể rằng: Để chuẩn bị cho cuộc thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố năm ngoái, giáo viên tham gia dự thi vừa soạn giáo án vừa kiêm luôn chức năng đạo diễn kịch bản, còn ban lãnh đạo trường thì mời hẳn chuyên gia tin học về cộng tác thiết kế và xây dựng phần mềm thuyết minh cho bài giảng. Biết bao mồ hôi, công sức như vậy nên sau cuộc thi, trường chẳng muốn chuyển giao giáo án bài giảng này cho trường nào khác. Vả lại, trường sợ mất bản quyền tác giả vì rõ ràng hiện nay chưa có chế độ ràng buộc hay ghi nhận gì với những giáo án mẫu có chất lượng nếu được sử dụng tại các trường khác.

    Cái khó bó cái khôn

    Ông Chiến cho rằng: ngay cả khi ban lãnh đạo trường Trưng Vương có quyết tâm cao thì cũng khó mà nhân rộng mô hình cho toàn trường trong một hai năm tới. Nguyên nhân, theo ông Chiến phân tích, do mô hình Lớp Học Tích Cực đòi hỏi phải có một không gian lớp hợp lý, với số học sinh lý tưởng chỉ khoảng 30 em. Không chỉ riêng trường ông mà hầu hết các trường học hiện nay khó đáp ứng yêu cầu này.

    Hiện cả trường Trưng Vương có hơn 2000 học sinh với 42 lớp. Số học sinh của từng lớp rất đông, thường từ 45 đến 50 em/lớp. Hạn chế này không chỉ gây nên những mệt mỏi cho giáo viên khi giảng dạy do phải quản lý nhiều học sinh theo một mô hình học hoàn toàn tự do mà còn làm giảm đáng kể chất lượng tham gia của từng em. Trong khi tại Pháp, ông Chiến cho biết thì một lớp học theo mô hình này, ngoài giáo viên chính còn cần 2 trợ lý quản lý lớp.

    Đó là chưa kể đến mặt yếu của nhiều trường hiện nay là thiếu phòng học hay diện tích phòng học quá nhỏ, không đạt các yêu cầu tối thiểu về khoảng cách, ánh sáng, tầm nhìn của một phòng học theo chương trình học bình thường. Trên tinh thần khắc phục khó khăn, để tạo nên một không gian theo ý muốn, nhiều giáo viên đã phải sáng tạo linh hoạt phòng học của mình bằng việc thuyên chuyển, sắp xếp tạm thời bàn ghế. Tất nhiên, nếu không nhiệt tình, sẽ chẳng giáo viên nào đủ kiên nhẫn để mỗi tiết học lại xoay bàn chuyển ghế như vậy…

    Trên thực tế, việc đưa tin học vào trường phổ thông không thể làm ồ ạt, đại trà mà phải bắt đầu từ một số trường, sau đó liên tục đánh giá, liên tục hoàn chỉnh và nhân rộng theo hướng từ điểm đến diện. Chương trình PDL cũng không nằm ngoài lẽ đó, từng trường được chọn là trường có quan điểm đổi mới sâu sắc, toàn diện, từng giáo viên được chọn là những người có tâm huyết và say mê với vấn đề đưa công nghệ tin học vào đổi mới phương pháp giảng dạy.

    Xét lại các trường tham gia chương trình này, họ đều là những trường mạnh về nhiều mặt: từ đội ngũ giáo viên giỏi, cơ sở vật chất tốt, có tiềm lực về tài chính, ban lãnh đạo có quyết tâm cao… Hội đủ các điều kiện này không phải dễ với mọi trường.

    Mặc dù Bộ GD&ĐT đã có ý kiến sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình này, cũng như ra chỉ thị tăng cường công tác đổi mới giáo dục, nhưng rõ ràng từ điểm đến diện vẫn còn một khoảng cách khá xa mà chỉ có quyết tâm thôi chưa đủ.

    Hoa Đăng

     

    ID: B0210_30