• Thứ Ba, 27/04/2004 16:20 (GMT+7)

    Bảo mẫu điện tử cho ..bò sữa

    Một con bò sữa trị giá bằng…bốn, năm cái máy vi tính. Vậy mà một máy vi tính có thể quản lý cả trăm con bò. Hơn nữa, nhiều máy vi tính đang tạo nên công cụ cải tiến giống bò cả nước. Câu trả lời nằm ở phần mềm quản  lý bò sữa VDM của Viện Chăn Nuôi Việt Nam

    Chăn bò sữa bằng…Phần mềm

    Phân biệt bò cái lai Sind với bê phẩm giống F1, bò cái đang vắt sữa hay bò cái đang cạn sữa trong đàn…; Lưu giữ số liệu từng con bò về lý lịch (tên, giới tính, giống, số hiệu bố, số hiệu mẹ), năng suất sữa, tình trạng phối giống…, từ đó có kết luận về biến động đàn bò sữa, năng suất sữa trung bình…, là công việc hàng ngày của ông Cao Quốc Tuấn, bộ phận quản lý bò sữa thuộc xí nghiệp An Phú, Công Ty Bò Sữa TP. Hồ Chí Minh. Thực hiện công việc trên không dễ vì đàn bò của xí nghiệp An Phú hiện lên đến 700 con, gồm nhiều loại: bê sinh ra do phối giống tại chỗ, mới nhập về, bò sữa đang sinh sản…

    Ông Tuấn tâm sự: Trước đây, quy mô đàn nhỏ nên ghi nhận và lưu trữ số liệu bằng tay, rồi lập bảng biểu báo cáo bằng Excel cũng tạm ổn. Từ khi đàn phát triển trên 200 con, mọi việc trở nên phức tạp hơn, nhất là khi phải gộp nhiều bảng biểu để có thông tin tổng hợp.  "Tuy vậy, lời giải của bài toán quản lý bò sữa đã có"- ông Tuấn bật mí - "đó là số hoá công tác quản lý bằng  phần mềm quản lý bò sữa VDM (VietNam Dairy  Manager) do Viện Chăn Nuôi Việt Nam thực hiện. Nhờ VDM, việc quản lý bò sữa đã thuận tiện hơn: các bảng dữ liệu cần thiết đều được "lên" sẵn trong phần mềm, người quản lý chỉ  nhập liệu vào theo đúng số hiệu trên thẻ đeo tai của từng con bò. Quan trọng hơn cả, VDM không chỉ giúp người quản lý chăn nuôi nắm được khả năng sản xuất sữa mà còn giúp họ trong công tác bình tuyển giống bò sữa, đàn bê cái, bê cái tơ để thay thế đàn".

     


    TS Võ Văn Sự, trưởng nhóm phần  mềm VDM:"phần mềm VDM cần được chuyển giao cho nông dân nhằm quản lý đến từng cá thể bò sữa trong công tác chăn nuôi ở gia đình".

    Công Ty Bò Sữa TP.Hồ Chí Minh chỉ là một trong số nhiều đơn vị trên cả nước đã và đang ứng dụng phần mềm quản lý giống bò sữa VDM do Bộ NN&PTNT phối hợp cùng  Viện Chăn Nuôi, Cục Khuyến Nông và Khuyến Lâm và một số kỹ sư ở xí nghiệp Giống Bò Sữa Mộc Châu, Ba Vì xây dựng. VDM chính là một thành quả của dự án phát triển giống bò sữa đã được Chính Phủ phê duyệt. Mục tiêu cuối cùng của dự án là tăng khả năng cung cấp sữa nội địa từ 8% lên trên 20%.

    TS Võ Văn Sự, trưởng bộ môn Động Vật Quí Hiếm và Đa Dạng Sinh Học của Viện Chăn Nuôi, chủ trì chương trình xây dựng phần mềm VDM cho biết thêm: Nhu cầu tin học hoá trong chăn nuôi bò sữa là nhằm đưa ngành chăn nuôi bò sữa thành ngành sản xuất hàng hoá trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Muốn vậy phải có những phần mềm hỗ trợ công tác quản lý đàn, bình tuyển giống. Dựa trên thực tiễn chăn nuôi bò sữa trong nước, từ năm 1996, chúng tôi  bắt tay vào xây dựng VDM, năm 1998 hoàn thành phiên bản đầu tiên. Bộ NN&PTNT đã bắt đầu đưa VDM vào sử dụng từ năm 2000 đến nay.

    Vì sao phải quản lý họ hàng…Bò

    VDM được "khai sinh" còn bởi một nguyên nhân mang tính chiến lược:  hoàn thiện công nghệ nhân giống bò sữa. Theo số liệu thống kê đến hết năm 2001, tổng đàn bò sữa toàn quốc đạt xấp xỉ 40.000 con, tốc độ phát triển đàn trung bình từ 1990 đến nay là 11%/năm. Riêng tại TP.Hồ Chí Minh, tổng đàn đạt 25.089 con và tốc độ phát triển 15%/năm. Tuy vậy, việc kiểm soát dòng tinh và quản lý cá thể bò lại nghịch biến với tốc độ tăng trưởng đàn: đến 70% không kiểm soát được các dòng tinh.


    Ông Cao Quốc Tuấn, bộ phận quản lý bò sữa thuộc xí nghiệp An Phú, công ty Bò Sữa TP.HCM.

     

    Theo nghiên cứu viên Nguyễn Thanh Bình, Trung Tâm Nghiên Cứu và Chuyển Giao Tiến Bộ Kỹ Thuật Chăn Nuôi TP.HCM, kiểm soát dòng tinh bò sữa rất quan trọng nhằm tránh tình trạng phối giống đồng huyết ở bò. Hiện nay, phối giống bò sữa bằng gieo tinh nhân tạo đang được áp dụng mạnh do giá thành thấp và cải tiến di truyền nhanh. Nguồn tinh đông lạnh do nhập khẩu và do viện trợ cũng khá phong phú. "Tuy vậy, đồng huyết rất dễ xảy ra với gieo tinh nhân tạo khi dẫn tinh viên không có trong tay lý lịch nhiều đời của "cô" bò"- ông Bình cảnh báo - "bởi vì một số tinh bò nếu được bảo quản tốt bằng Nitơ lỏng, đến 20 năm sau vẫn còn dùng được. Nếu phối nhầm tinh này cho "cô" bò cùng dòng tộc sẽ làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng và số lượng đàn bò. Do đó cần có phần mềm để quản lý toàn bộ giống bò trong cả nước".

    Các Sở Khuyến Nông tại các địa phương có nông dân nuôi bò sữa, trang trại chăn nuôi, tham gia chương trình bình tuyển giống cài đặt phần mềm VDM để cập nhật dữ liệu về từng cá thể bò trong đàn, toàn bộ số liệu thu được sẽ được chuyển ra phòng vi tính Viện Chăn Nuôi Hà Nội để xử lý. Riêng bò được cân khối lượng, chụp hình lưu giữ ở ổ cứng máy vi tính, và gắn số tai, cũng là số mã hiệu để nhận dạng bò trong cơ sở dữ liệu của VDM. Ông Bình cho biết thêm: nông dân chưa có máy vi tính vẫn tham gia chương trình bằng cách ghi nhận dữ liệu về bò vào các phiếu "Theo dõi cá thể bò sữa" rồi nộp về Ban Quản Lý dự án phát triển giống bò sữa địa phương để cập nhật vào VDM. Khi đó từng cá thể bò tham gia chương trình sẽ được theo dõi từ "dòng họ" đến ngày gieo tinh, liều thuốc chủng ngừa và cả thức ăn thường dùng.

    Ở đâu đã quản lý bò sữa bằng phần mềm VDM?


    Ông Lê Hoàng Thi, chuyên viên máy tính Sở Nông Nghiệp và phát triển Nông Thôn TP.HCM:"Phần mềm dễ cài đặt, dễ sử dụng, hoàn toàn bằng tiếng Việt.Cách nhập liệu đơn giản nên từ người nông dân trực tiếp chăn nuôi đến nhà quản lý đều dùng được".

     

    Trong 2 ngày đầu tháng 9/2002, 80 hộ nông dân, trang trại tại Củ Chi có quy mô đàn bò nuôi từ 20 con trở lên đã được tập huấn giới thiệu phần mềm quản lý bò sữa VDM. Sau buổi tập huấn, nhiều trang trại đã bước đầu ứng dụng VDM vào chăn nuôi hàng ngày.

    Trong khuôn khổ chương trình bình tuyển giống bò sữa của Dự  Án Phát Triển Giống Bò Sữa do Bộ NN&PTNN thực hiện, VDM đã đang được ứng dụng tại nhiều địa phương trong cả nước: phía Bắc tại tỉnh Tuyên Quang, XN Bò Sữa Mộc Châu (Sơn La), Trung Tâm Giống Bò Sữa Ba Vì (Hà Tây), Hợp Tác Xã Bò Sữa Phú Đông (Đông Anh, Hà Nội) (các cơ sở này chiếm 80% lượng bò sữa miền bắc); phía Nam tại huyện Củ Chi, Hóc Môn, văn phòng Sở NN&PTNT TP.HCM, huyện Đức Hoà (Long An), XN Bò Sữa An Phước (Đồng Nai).

    Trên bước đường cải tiến…

    "Phần mềm VDM được chuyển giao miễn phí và dễ sử dụng vì hoàn toàn bằng tiếng Việt" - ông Lê Hoàng Thi, chuyên viên máy tính Sở NN&PTNT TP.Hồ Chí Minh nhận xét - "do đó tập huấn sử dụng cho các nông dân, trang trại, Phòng Nông Nghiệp địa phương khá thuận lợi". Đồng tình với ý kiến trên, ông Phùng Hữu Hạt, chủ nhiệm Câu Lạc Bộ Trang Trại TP.Hồ Chí Minh cho biết thêm: "các chủ trang trại thành viên sau khi sử dụng VDM đều nhận định phần mềm thao tác đơn giản, họ có thể đích thân nhập liệu nhằm bảo mật thông tin về tài sản. VDM còn giúp truy xuất dữ liệu tại chỗ cho khách hàng tham khảo". "Hiện nay, 2/3 trang trại đã có máy vi tính, nhưng đây là lần đầu tiên được dùng như một công cụ quản lý trực tiếp tài sản. Xin cám ơn các nhà khoa học và mong sớm có thêm phần mềm quản lý bình tuyển giống cây trái, tôm cá…, giúp ích hơn nữa cho người nông dân"- ông Hạt mơ ước.

     


    Ông Phùng Hữu Hạt, chủ nhiệm Câu Lạc Bộ Trang Trại:"Ngoài VDM quản lý bò sữa, mong sớm có thêm phần mềm quản lý bình tuyển giống cây trái, tôm cá...,giúp ích hơn nữa cho người nông dân".

    "Không phải không có những khác biệt giữa thiết kế phần mềm với thực tế chăn nuôi" - ông Cao Quốc Tuấn, công ty Bò Sữa góp ý - "chẳng hạn người dùng VDM chưa thể lập danh sách theo dõi sản lượng sữa bò hàng ngày, chưa  tính được ngày dự sinh của bò. Bảng khẩu phần thức ăn trong VDM rất chi tiết đến hàm lượng đạm, xơ trong cây cỏ nhưng chỉ tập trung vào các loại cỏ mọc ở phía Bắc…". Ngoài ra, VDM còn chưa thuận tiện, mềm dẻo về mặt in ấn...

    "Thiếu sót là khó tránh khỏi với một phần mềm đang đi từ nghiên cứu đến thực tiễn, chúng tôi sẽ cố gắng hoàn thiện dần VDM qua thực tế sử dụng" - TS Võ Văn Sự chân thành thổ lộ. Được biết, năm 2000 VDM được nâng cấp lần 1. Dự kiến năm 2002, dựa trên những phản hồi từ phía người sử dụng, Viện Chăn Nuôi sẽ nâng cấp lần 2, đưa vào VDM thêm 13 mẫu bảng biểu cũng như bảng thành phần dinh dưỡng thức ăn mới.

    Để kết luận, xin được lấy một nhận xét của ông Nguyễn Quốc Đạt, giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu và Chuyển Giao Tiến Bộ Kỹ Thuật Chăn Nuôi TP.Hồ Chí Minh: "Kết quả của công tác giống và quản lý giống bò sữa này là sự cộng gộp, tích luỹ liên tục theo thời gian. Việc làm hôm nay sẽ có kết quả ở 5-10 năm sau. Nhưng nó sẽ không kết trái nếu hôm nay không được bắt đầu".

    Bích Ty

     

     

    ID: B0211_34