• Thứ Hai, 12/01/2004 08:05 (GMT+7)

    Thế giới mạng và toàn cầu hóa

    LTS: Ông Lê Vũ về thăm Việt Nam để tìm hiểu khả năng tạo lập trung tâm đào tạo từ xa (distance learning center) dựa trên cơ sở công nghệ và trợ giúp của Ngân Hàng Thế Giới (WB). Là một chuyên gia hàng đầu về CNTT, với 20 năm kinh nghiệm làm việc trong tổ chức phát triển quốc tế, ông nhìn thấy tiềm năng của Việt Nam hội nhập với thế giới thành công thông qua CNTT. Xin trân trọng giới thiệu bài viết của ông.

     

    Giám đốc mạng thông tin toàn cầu, WB Washington

    Một người bạn tôi có hai cháu nhỏ. Năm năm trước đây, anh mua cho cháu lớn cái máy tính và một phần mềm trò chơi đi kèm. Đó là trò chơi khá phức tạp đòi hỏi có chiến lược tốt mới thắng được máy. Sau nhiều ngày, với sự giúp đỡ của ông bố, cậu bé đã tìm ra được cách đánh bại máy vi tính. Năm năm sau đó, anh bạn tôi lại mua một máy tính khác cho cô con gái rượu thứ hai với giá bằng một nửa cái cũ nhưng sức mạnh tính toán lại tăng gấp 10 lần. Tuy nhiên, phần mềm trò chơi lần này cho phép chơi trực tuyến với nhiều người cùng lúc trên internet. Đứa trẻ học cách chơi trên máy vi tính không cần trợ giúp của ông bố mà nhờ sự hợp tác với các bạn khác trên mạng. Cô bé chơi rất giỏi và có thể tìm ra rất nhiều thuật khác nhau để thường giành phần thắng. Cô quyết định tạo một trang web và tìm cách chia sẻ với các bạn một số thủ thuật, kinh nghiệm chơi. Thậm chí đi xa hơn nữa, cô bé còn đưa ra một số gợi ý cho những người thiết kế trò chơi nhằm cải tiến cho phần mềm đó thú vị hơn và khó thắng hơn. Chỉ hơn một tháng, có hơn 20.000 người truy nhập vào trang web trên, một trang web được xây dựng bởi một cô bé 11 tuổi.

    Chuyện khác biệt gì đã xảy ra giữa cậu bé đầu tiên với máy vi tính cùng trò chơi đơn giản và cô em của cậu ta vớí chiếc máy có khả năng chia sẻ tri thức? Đó là vì sau thời gian 5 năm ngắn ngủi đó, thế giới đã nối mạng.

    Chúng ta tưởng tượng thế nào về thế giới mạng (networked world) sau 5 năm nữa? Có hay chăng mối quan hệ giữa nền kinh tế mạng và sự phát triển, hay kinh tế mạng và cuộc chiến xoá đói, giảm nghèo? Có mối liên kết nào giữa câu chuyện liên quan đến máy tính trên của hai cháu con anh bạn tôi với khái niệm mạng và không mạng? Rõ ràng đứa em sống trong thế giới mạng sẽ được hưởng nhiều quyền lợi và khả năng phát triển hơn người anh. Tương lai của con em chúng ta thuộc về kinh tế mạng và chúng ta đang đương đầu với những thách thức khác với con cháu chúng ta sau này. Thế giới ra sao sau 5 năm nữa rất phụ thuộc vào trò chơi hiện nay được chơi như thế nào. Một trò chơi rất nghiêm túc. Chúng ta cũng rất ít lựa chọn để có tham gia vào cuộc chơi hay không. Cuộc chơi được thể hiện trong thời gian thực và được điều khiển bởi mạng hoá toàn thế giới, nhất là trong lĩnh vực kinh tế. Tên gọi của cuộc chơi đó là Toàn-Cầu-Hoá. Đối với nhân loại, “toàn cầu hoá” vừa là mối đe doạ, vừa là miền đất hứa. Nhiều luật chơi đã được đặt ra nhưng không quốc gia nào có thể chơi một mình với chiến lược riêng, giống như đứa trẻ đầu tiên chơi trên máy tính. Thay vào đó, giống như mạng trò chơi của cô bé, mọi người tham gia trò chơi mới này sẽ phải chơi trong thời gian thực với các chiến lược tương tác và xác định được đầu ra cụ thể.

    Mỗi người trong cuộc chơi mới này – bao gồm cả các nước đang phát triển – cần tạo ra chiến lược về kinh tế, xã hội sao cho có thể hoà nhập trong thế giới mạng hiện nay. Tri thức mang lại sức mạnh trong cuộc chơi.  Nói một cách khác, nếu không có đủ tri thức thì sẽ chẳng làm được gì.

    Mạng là tập các kết nối mà quyền kiểm soát được phân bố trên nhiều điểm. Một thách thức lớn là làm sao cho mọi tầng lớp, nhất là tầng lớp nghèo, được tham gia vào mạng toàn cầu, phần nào kiểm soát được nó và tiến tới kiếm lời nếu được là thành viên của mạng toàn cầu.

    Theo lý thuyết cũng như trong thực tế, sự trao đổi tri thức ngày nay không còn xa lạ với mọi người. Sự khác biệt hôm nay chỉ là khác biệt về tốc độ, tầm cỡ và tính trực tiếp của việc trao đổi tri thức. Một khác biệt nữa là sự thay đổi đến chóng mặt của CNTT hiện đại, nền tảng kỹ thuật vững chắc cho quá trình toàn cầu hoá. Những thay đổi đó tăng thêm sức mạnh cho nhân loại, giải phóng con người, tạo ra sự kỳ diệu. Tuy nhiên, những thay đổi đó ở cách xa tầng lớp dân nghèo. Một sự thực đau lòng là có 2,5 tỷ người chưa bao giờ gọi điện thoại. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giúp các nước đang phát triển chia sẻ tri thức trong thời đại CNTT.

    Những tổ chức phát triển quốc tế như  Ngân Hàng Thế Giới đang giữ vai trò rất lớn trong việc tư vấn và cho vay nhằm giúp xây dựng hạ tầng cơ sở, cải thiện nền giáo dục, xây dựng thể chế và nâng cao năng lực. Rất nhiều dự án để thực hiện thành công cần có yếu tố công nghệ. Và chúng ta ai cũng biết CNTT đóng vai trò rất lớn trong giáo dục. Trung Hoa là quốc gia hơn một tỷ người và rộng lớn hơn cả một châu lục. Để tiến tới nền giáo dục hiện đại, chính phủ Trung Hoa đã dành hẳn một hạ tầng viễn thông riêng cho giáo dục. Họ có mạng Cernet kết nối tất cả các trường đại học với nhau thông qua hệ cáp quang xuyên quốc gia. Nhờ có mạng Cernet, WB có thể nhanh chóng tạo lập các trung tâm đào tạo từ xa nối với mạng đào tạo toàn cầu bao gồm gần 100 nước trên thế giới. Người Trung Hoa đã cống hiến cho nền văn minh nhân loại “con đường tơ lụa” xa xưa và ngày nay đang xây “con đường tơ lụa số hoá” - mạng Cernet. Họ đã tự tìm được câu trả lời cho mình khi tìm đường tiến tới toàn cầu hoá.

    Quay lại câu chuyện hai đứa trẻ kể trên với trò chơi trên máy tính. Chỉ cách nhau 5 năm, nhưng đã là 2 thế giới trò chơi hoàn toàn khác nhau. Mạng toàn cầu internet và phát triển tri thức, trí tuệ là một sự gắn kết hiển nhiên. Tương lai của chúng ta, thành đạt hay thất bại rất phụ thuộc vào việc chúng ta có xắn tay lên mà hoà nhập mạng hôm nay hay không.

    Hà Nội, tháng 10/2002.

    Lê Vũ

    ID: B0301_28