• Thứ Tư, 07/01/2004 15:02 (GMT+7)

    Hải quan điện tử vẫn xa vời

    Sau hơn một năm hải quan đưa ra khái niệm khai báo hải quan điện tử và thí điểm thực hiện, đến tháng 5/2003 vừa rồi, hình thức này mới được áp dụng chính thức tại 4 cục hải quan trọng điểm. Tuy vậy, những gì mà ngành hải quan mang lại cho doanh nghiệp tham gia khai báo không nhiều và khái niệm 'điện tử' cũng vẫn rất xa vời với doanh nghiệp.

    Tại Cục Hải Quan Hải Phòng sau hơn 3 tháng (từ tháng 3/2003) chính thức triển khai hệ thống khai báo hải quan điện tử (KBHQĐT),  ông Trần Quốc Chính, Phó trưởng Trung Tâm Dữ Liệu và CNTT thông báo: đã có gần 40 doanh nghiệp (DN) tham gia khai báo trước qua phương tiện điện tử, trong đó có 13 DN tham gia truyền dữ liệu qua mạng. Với con số trên, Hải Phòng hiện đang là đơn vị dẫn đầu cả nước về số lượng DN tham gia KBHQĐT. Tuy nhiên, nếu xét mục tiêu đặt ra ban đầu  của ngành thì sự “phấn khởi” trên chưa nói lên điều gì. Bởi ngay tại Hải Phòng, con số đó chỉ chiếm 10% trên tổng số DN thuộc loại hình cần vận động tham gia. Tại 3 cục HQ còn lại là TP.HCM, Đồng Nai và Bình Dương, số các DN tham gia cũng lèo tèo không hơn gì những ngày đầu thí điểm.

    Theo ông Lý Ngọc Xanh, chi cục trưởng Chi Cục Hải Quan Quản lý hàng đầu tư và gia công thì vấn đề nằm ở chỗ HQ chưa có cơ chế bắt buộc DN phải tham gia KBHQĐT. Ông Xanh khẳng định: nếu có cơ chế rõ ràng, vừa mang tính khuyến khích vừa bắt buộc DN chuyển dữ liệu dạng điện tử cho HQ, chắc chắn DN sẽ phải tham gia. “HQ Trung Quốc có quy chế phạt rất nặng những DN không khai báo hàng xuất nhập khẩu trong vòng 24 giờ cho HQ. Do vậy, các DN bắt buộc phải truyền dữ liệu điện tử sớm cho HQ” - ông Xanh ví dụ.

    Một lý do khác xuất phát từ chính cơ chế triển khai của Tổng Cục Hải Quan. Theo quan điểm của HQ, cơ quan này chỉ chịu trách nhiệm từ khâu tiếp nhận và xử lý tờ khai của DN, còn DN phải tự chịu trách nhiệm về tổ chức và quản lý chương trình truyền dữ liệu cho HQ. Do vậy, trong quá trình triển khai, phát sinh trường hợp một vài công ty tin học có phần mềm (PM) quản lý hàng gia công và hỗ trợ KBHQĐT đi cùng cán bộ HQ để hướng dẫn DN tham gia khai báo, đồng thời để chào hàng PM của họ. Về mặt thủ tục xem ra nguyên tắc trên có phần đúng. Tuy nhiên, nếu xét ở góc độ kỹ thuật, phần truyền và nhận có mối liên quan rất chặt chẽ với nhau, vì nếu chương trình của DN không tương thích chắc chắn sẽ không nhập được vào hệ thống tiếp nhận của HQ. Trên thực tế, Cục HQ Hải Phòng đã phải di chuyển hệ thống tiếp nhận tờ khai lên thẳng phòng tin học của Cục để giúp DN xử lý kịp thời các sự cố kỹ thuật phát sinh thường xuyên khi truyền dữ liệu. Sự cố này có khi vì lý do kỹ thuật, nhưng có khi chỉ do đặt tên sai lệch các dữ liệu, số liệu hay định danh, đánh mã hàng hóa... Những cán bộ tin học HQ quan niệm công việc này là “hỗ trợ DN” để họ tích cực tham gia khai báo, cũng như “làm hộ phần việc” của công ty cung cấp PM cho DN. Và đó chỉ là một phần các rắc rối khi HQ đứng ngoài hệ thống khai báo điện tử của DN và đặt trách nhiệm đó cho một bên thứ 3.

    Cả DN khai báo lẫn cán bộ tiếp nhận của HQ đầu cho rằng PM bên thứ 3 cung cấp hiện mắc rất nhiều lỗi, cả lỗi nhỏ lẫn lỗi lớn. Các DN cung cấp PM cũng chưa làm tốt chức năng hướng dẫn, bảo trì khi vận hành chương trình. Ở đây, cần phải thống nhất vai trò của HQ đối với hệ thống KBHQĐT theo cả 2 vế́: HQ và DN. Ông Xanh cho rằng, việc đầu tư chi phí để thuê một công ty viết PM chuyên nghiệp cho HQ là trong tầm tay của HQ. PM đó không thể là một PM thương mại.


    Khai báo Hải Quan tại cục HQ Hải Phòng

    Theo ông Lê Ngọc Cường, trưởng Trung Tâm Tin Học, Cục HQ Đồng Nai thì tại Trung Quốc, hệ thống khai báo HQ hoạt động theo nguyên tắc: HQ có trách nhiệm cung cấp một PM cho DN; DN sẽ khai báo qua chương trình đó rồi truyền dữ liệu qua đường điện thoại cho HQ. Còn theo bà giáo sư Chong Yoke Sin, giám đốc điều hành công ty NCS, một công ty hoạt động trong lĩnh vực tư vấn và tích hợp hệ thống hàng đầu của Singapore, thì chương trình khai báo điện tử của Singapore được đặt thống nhất trong chương trình Chính Phủ̉ Điện Tử của nước này và HQ Singapore chịu trách nhiệm cung cấp chuẩn chương trình tiếp nhận để DN tự động truyền dữ liệu khai báo tới HQ. Tại cả 2 quốc gia này, hệ thống khai báo HQ điện tử đều được tiến hành thông suốt từ DN tới HQ và từ HQ tới các cảng vụ để kịp thời giải phóng hàng.

    Ông Trần Quốc Chính (Cục HQ Hải Phòng) cho rằng: hỗ trợ là một khâu đặc biệt quan trọng trong hoạt động khai báo HQ điện tử. Ở nước ngoài có hẳn một công ty chuyên làm dịch vụ hỗ trợ các giao dịch qua mạng gọi là Công ty dịch vụ giá trị gia tăng mạng (VAN Co). Hệ thống của HQ có thể không cần nối với các đơn vị DN và các tổ chức ngân hàng, cảng vụ mà nối ngay với công ty trung gian này. Công ty này nối với các hệ thống còn lại và sẽ tự chịu trách nhiệm pháp lý về số liệu điện tử truyền đi và đến giữa các đơn vị. Tuy nhiên, hiện ở Việt Nam chưa có cơ quan nào đảm nhiệm và HQ đang phải ôm đồm thêm trách nhiệm này. Đồng quan điểm đó, theo ông Cường (Cục HQ Đồng Nai), HQ cần sớm có một cơ quan thứ ba làm chức năng chứng thực các giao dịch HQ điện tử.

    Kinh nghiệm từ mô hình triển khai HQ điện tử tại Hàn Quốc cho thấy, HQ nước này chỉ thực hiện nối mạng với DN sau khi họ đã nối mạng HQ trên toàn quốc. Điều này khiến cho DN khi tiếp cận với hệ thống sẽ giảm bớt các lo ngại về sự thông suốt của HQ. Việc nối mạng trên đồng nghĩa với việc tiết kiệm được nhiều thời gian ở mỗi bộ phận nghiệp vụ của HQ cũng như cảng vụ. Về mô hình triển khai này, theo một cán bộ ngành HQ, thì HQ Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện được việc nối mạng toàn ngành HQ trước rồi nối với DN sau. Nhưng thật khó hiểu vì sao HQ Việt Nam lại chọn phương thức đi tắt như vậy!

    Dự kiến đến tháng 9 này, HQ sẽ triển khai rộng KBHQĐT tới các loại hình khác (trước: thí điểm cho loại hình đầu tư gia công XNK) và tới các Cục HQ địa phương khác. Thế nhưng xét cho cùng, KBHQĐT mà Việt Nam đang làm hiện nay chỉ là những cố gắng để giải phóng tình trạng thiếu người nhập vào máy tính tờ khai đầu vào. DN vẫn đang chờ những thay đổi và biện pháp mà HQ sẽ áp dụng để mang lại lợi ích thực sự hơn nữa cho họ. Song điều này có thực hiện được hay không phụ thuộc quan trọng nhất vào sự nỗ lực của chính ngành HQ. Và do vậy, trong cụm từ “khai báo HQ điện tử” mà Việt Nam đang gọi thì từ “điện tử” còn rất mờ nhạt.

    Tường Vy

    ID: B0308_26