• Thứ Tư, 04/02/2004 14:37 (GMT+7)

    Kỹ xảo phim Việt Nam: Lướt qua khúc dạo đầu

    Việt Nam có thể làm được những bộ phim có kỹ xảo vi tính không? Ngẫu nhiên, câu trả lời lại không nằm ở những đơn vị thuộc ngành điện ảnh mà từ những kẻ ngoại đạo! Nhưng dẫu thế, kỹ xảo phim Việt Nam đang mạnh dạn lướt qua khúc dạo đầu sau những năm dài trầm lắng. Ngày Hãng Phim Truyện Việt Nam nhập về chiếc máy quay kỹ xảo đầu tiên trị giá gần 2 tỷ đồng, cách đây ngót ngét đã hơn chục năm. Khi ấy, nhiều người kỳ vọng rằng, chiếc máy quay này có thể khiến phim Việt Nam bước sang một trang mới trong việc làm kỹ xảo. Chỉ đến khi đạo diễn, NSND Bùi Đình Hạc thực hiện bộ phim "Hà Nội 12 ngày đêm" với 56 cảnh kỹ xảo làm ở nước ngoài (năm 1999), người ta mới bừng tỉnh với câu hỏi: Việt Nam có thể làm được những kỹ xảo gì cho phim ? 4 năm sau, câu hỏi này lại một nữa được đặt ra khi đạo diễn Nguyễn Quang thực hiện bộ phim "Trò đùa của Thiên Lôi".

    Chuyện quá khứ


    Buổi lễ ký kết làm kỹ xảo phim "Hà Nội 12 ngày đêm", phim VN đầu tiên có kỹ xảo vi tính tại trường ĐH Điện Ảnh Australia

    Trở lại năm 1999, thời điểm mà đạo diễn - NSND Bùi Đình Hạc thực hiện bộ phim "Hà Nội 12 ngày đêm". Khi đó, yêu cầu của cảnh quay là diễn tả trận đánh lịch sử tại Hà Nội, mà cụ thể là cuộc chiến đấu giữa máy bay Mic của không quân ta và máy bay B52 của Mỹ. Dự kiến, cảnh này sẽ diễn ra trong hơn 3 phút.  Trung tâm Kỹ Thuật Điện Ảnh Việt Nam, nơi được đầu tư công nghệ hiện đại nhất lúc đó (máy vi tính làm đồ họa, phần mềm kỹ xảo, một bộ máy chuyển từ phim video sang phim nhựa) đã không thể nhận lời thực hiện. Nguyên nhân có nhiều, nhưng quan trọng nhất là vì hệ thống làm kỹ xảo khi đó chưa đồng bộ và theo quan điểm của Trung Tâm, những thiết bị đó chỉ đủ để phục vụ việc thực nghiệm, nghiên cứu. Vậy là đoàn làm phim phải mang yêu cầu đó ra nước ngoài để thực hiện. Lặn lội từ Trung Quốc sang đến nước Úc xa xôi, các nhà làm phim Việt Nam mới có cơ hội để chuyển tải ý tưởng của mình. Hơn 600 triệu đồng cho 56 cảnh kỹ xảo trong phim được xem như một mức giá "hữu nghị" mà trường ĐH Điện Ảnh của Úc giúp đỡ đoàn làm phim chúng ta.
    Không phụ công sức của những người thực hiện, khi ra mắt, "Hà Nội 12 ngày đêm" đã gây được tiếng vang lớn với những người yêu mến điện ảnh Việt Nam. Đóng góp cho thành công đó có vai trò đáng kể của những cảnh phim kỹ xảo.
    Tuy nhiên, nếu chỉ là vài ba phút kỹ xảo mà cũng phải mang phim ra nước ngoài thực hiện thì các đạo diễn Việt Nam rất nản, nhất là khi kinh phí rót cho các bộ phim Việt Nam vô cùng hạn hẹp. Vậy là, thay vì quan tâm và tìm lối thoát cho yêu cầu kỹ xảo trong phim, các nhà đạo diễn thường chọn giải pháp "kính nhi viễn chi". Trên thực tế, quan điểm mà các đạo diễn Việt Nam về vấn đề này hoàn toàn đúng: "phim hay không nhất thiết phải có kỹ xảo". Nhưng ngành điện ảnh, với sức ì lớn, đã tự thoái lui trách nhiệm tạo ra những bộ phim sử dụng kỹ xảo, thể hiện trí tưởng tượng bay bổng và lòng đam mê của những người làm ra nó. Điều này khiến phim Việt Nam phần nào bị lạc hậu so với trào lưu phát triển chung của điện ảnh thế giới và gián tiếp đóng mình trước khát khao mới của thị trường phim.

    Lặp lại sau 4 năm


     


    Cảnh trong phim"Trò đùa của Thiên Lôi" có sử dụng kỹ xảo vi tính

    Tâm đắc với kịch bản, đạo diễn Nguyễn Quang (Hãng Phim Truyện I ) quyết tâm "đổi món" cho thị trường phim trong nước bằng một bộ phim mang tính giả tưởng - "Trò đùa của Thiên Lôi", câu chuyện về một người kỹ sư có khả năng phân thân và đối thoại trước gương sau khi bị sét đánh. Khi rơi vào trạng thái mộng tưởng, anh chàng này đã tự tranh luận với chính mình trong gương, rồi thình lình một bàn tay trong gương thò ra túm lấy anh ta. Tổng cộng thời lượng cho 15 cảnh kỹ xảo trong phim chỉ khoảng 3 phút. "Trước đây, tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc dựng kỹ xảo vì cảm thấy không cần thiết. Khi thực hiện bộ phim này, tôi mới bắt đầu nghiên cứu khả năng thực hiện kỹ xảo của các viện và trung tâm kỹ thuật điện ảnh trong nước", đạo diễn Nguyễn Quang cho biết. Tuy nhiên, kết quả tìm hiểu của đạo diễn này cho thấy, sau 4 năm (từ 1999 đến 2003), khả năng làm kỹ xảo của các hãng phim Việt Nam vẫn "dậm chân tại chỗ". Các hãng phim và trung tâm kỹ thuật điện ảnh VN hầu như chỉ có khả năng làm những kỹ xảo đơn thuần như chồng mờ, chạy chữ trên nền ảnh động.

    Mặc dù chương trình "chấn hưng điện ảnh" đã chi ra nhiều tỷ đồng cho các hãng phim quốc doanh mua sắm máy móc, thiết bị kỹ thuật nhưng trên thực tế, khả năng phục vụ của các thiết bị này rất hạn chế. Đơn cử như khả năng chuyển từ phim analog sang digital và ngược lại, dân trong nghề đều biết có 2 nơi thực hiện được là Viện Phim Việt Nam và Trung Tâm Kỹ Thuật Điện Ảnh VN, nhưng không ai dám chắc chất lượng đến đâu (vì nghe nói hệ thống xử lý in tráng chỉ đạt 80% chất lượng hình ảnh?!). Một số hãng đầu tư khá lớn cho hệ thống làm kỹ xảo nhưng hầu hết đều từ cách đây nhiều năm và thiết bị không đồng bộ. Máy móc không đồng bộ, thiếu kinh nghiệm và thiếu tiền là những lí do được đưa ra để biện minh cho sự yếu kém về khả năng làm kỹ xảo phim của Việt Nam. Nhưng thực tế có hẳn như vậy? Chưa bàn tới thiết bị in, tráng phim như thế nào, ngay cả với yêu cầu làm 3 phút kỹ xảo trong phim "Trò đùa của Thiên Lôi" trên máy vi tính, điều chỉ phụ thuộc chủ yếu vào tay nghề đồ họa của đội ngũ kỹ thuật viên thì điện ảnh VN cũng không có khả năng làm được.

    Cú "phá rào" những của kẻ ngoại đạo
    Trước khi nói tới cú "phá rào" của "Trò đùa của Thiên Lôi", không thể không nhắc tới vai trò tiên phong đưa kỹ xảo vào phim trong lĩnh vực phim hoạt hình Việt Nam. Đó là, Hãng Phim Truyền Hình Việt Nam áp dụng kỹ xảo 2D trong bộ phim "Cuộc phiêu lưu của Ong Vàng" và sự kiện một hãng phim tư nhân (Areka) sản xuất bộ phim "Chuyện hai chiếc bình" bằng kỹ xảo 3D. Tuy được dư luận đánh giá cao về khả năng làm kỹ xảo vi tính nhưng ở bộ phim "Chuyện 2 chiếc bình", cũng không ít người khắt khe nghi ngờ về khả năng làm kỹ xảo trong nước vì thực tế yêu cầu chất lượng hình ảnh của phim hoạt hình và phim truyện là hoàn toàn khác nhau.
    Muốn biết bơi mà không nhảy xuống nước thì sẽ chẳng bao giờ bơi được cả. Việc tìm đến một công ty tin học làm kỹ xảo vi tính gần như là cứu cánh của đạo diễn Nguyễn Quang, trước khi ông rơi vào bế tắc. Và địa chỉ mà ông gửi gắm niềm hy vọng, rất may đã nhận lời.
    Tuy chưa ra mắt nhưng theo đạo diễn Nguyễn Quang, 15 cảnh kỹ xảo trong phim "Trò đùa của Thiên Lôi" đã được thực hiện tốt theo đúng ý đồ của ông. Với kết quả trên, bộ phim đã ghi một dấu ấn đủ mạnh với công chúng yêu điện ảnh VN khi là phim nhựa đầu tiên thực hiện kỹ xảo vi tính trong nước. Bước đột phá này được ghi nhận bởi sự nỗ lực của IDS Media, một công ty chuyên làm kỹ xảo vi tính mà chưa hề có chuyên môn điện ảnh.
    IDS Media chỉ là một công ty trong nước, họ thiếu hầu hết những gì mà ngành điện ảnh thiếu: không có trường quay hiện đại, máy móc chưa đồng bộ, kỹ thuật viên hầu hết tốt nghiệp trong nước. Nhưng họ lại có những cái mà các viện, hãng phim hay trung tâm kỹ thuật điện ảnh không có, đó là yếu tố con người cùng với sự đam mê.

    Thông thường, quy trình để làm một bộ phim kỹ xảo là: quay các cảnh phim để tạo nguyên liệu đầu vào, sau đó bộ phận làm kỹ xảo "số hóa" các cảnh này để xử lý trên máy tính. Sau khi xử lý gia công kỹ xảo ăn khớp với phim, các kỹ thuật viên sẽ thực hiện chuyển lại từ phim số sang phim nhựa. Trong "Trò đùa của Thiên Lôi", các công đoạn trên do 3 bên đảm nhiệm: hãng phim thực hiện quay, IDS Media làm kỹ xảo, và khâu in tráng được thực hiện tại Viện Phim Việt Nam.
    "Vạn sự khởi đầu nan"! Tuy trước đó IDS Media đã làm khá nhiều phim kỹ xảo (trên video và truyền hình), nhưng đây là lần đầu tiên họ làm kỹ xảo cho một bộ phim nhựa với đòi hỏi chất lượng hình ảnh cao và chiếu trên màn ảnh rộng. Để đảm bảo chất lượng phim đầu vào, đạo diễn Nguyễn Quang đã phải thuê máy quay số và luôn cộng tác chặt chẽ với các kỹ thuật viên IDS khi quay phim. Nhiều kinh nghiệm đã được rút ra từ quá trình hợp tác này. Với đạo diễn, đó là việc phải tính toán chính xác cảnh quay (góc độ quay, ánh sáng, bố cục...). Với người làm kỹ xảo, đó là kinh nghiệm để thực hiện cảnh quay thật và quay trên máy tính... Và qua "Trò đùa của Thiên Lôi", đạo diễn Nguyễn Quang đã một công đôi việc: mở ra cơ hội cho những công ty có khả năng làm kỹ xảo và tạo đầu mối để con người (ngoài ngành điện ảnh) và máy móc (thuộc ngành điện ảnh) hội ngộ.
    Việc đưa kỹ xảo vào phim phụ thuộc rất nhiều yếu tố. Nhưng rõ ràng, thiết bị không hẳn là yếu tố quan trọng nhất như hơn chục năm nay ngành điện ảnh nước ta vẫn nghĩ. Con người sẽ là nhân tố quyết định. Nhận xét về điều này ông Phạm Mai Châu, họa sỹ thiết kế, giảng viên Khoa Tạo Dáng Công Nghiệp, Viện ĐH Mở Hà Nội tiên đoán: "Các công ty tư nhân và các bạn trẻ làm tin học sẽ là những người đi trước trong việc phát triển kỹ xảo vi tính trong phim Việt Nam chứ không đợi nhà nước có chủ trương phát triển". Thực tế, "những kẻ ngoại đạo" đã và đang làm được điều đó.

    Thu Hiền

    ID: B0401_14