• Thứ Hai, 09/02/2004 11:42 (GMT+7)

    "Xông đất" các trang web công quyền: Đi tìm "cửa sổ" tiếp dân và dịch vụ công

    PC World B tháng 1/2002 vừa có loạt bài của những 'người trong cuộc' nói về bài học kinh nghiệm qua 280 tỷ đồng cho Chương Trình Quốc Gia về CNTT, trong đó có Chương Trình Tin Học Hoá Quản Lý Nhà Nước. Điều thú vị là các thuật ngữ 'thông xe kỹ thuật' và 'cái chết hệ thống' mà ông Tổng Biên Tập - TS Nguyễn Trọng dùng để mô tả và cảnh báo về tình trạng chung ứng dụng CNTT trong quản lý nhà nước đã giúp người đọc hiểu dễ dàng một vấn đề hết sức phức tạp. Là một bạn đọc bình thường , tôi không dám lạm bàn về chuyện 'Thành công hay không thành công của chương trình tin học hoá quản lý nhà nước. Với tư cách một công dân,tôi chọn cách thử dạo qua vài web site của các cơ quan công quyền để xem chương trình đó đã đem lại điều gi cụ thể cho người dân...

    Từ web site của quốc hội...
    Tôi định xuất phát từ các vấn đề 'quốc gia đại sự'.
    Mấy năm gần đây, dân chúng phấn khởi theo dõi qua màn ảnh nhỏ các cuộc chất vấn của đại biểu Quốc Hội (QH) với các bộ trưởng trong Chính Phủ. Một trong những người gây ấn tượng mạnh với dân là đại biểu Nguyễn Quốc Thước với mái tóc bạc trắng, đôi mắt sáng và những chất vấn có tầm cỡ.
    Lần gần đây nhất (12/2001), khi phát biểu, ông Thước thường cho biết điều này, điều kia ông vừa nhận được từ cử tri Nghệ An hoặc TP.HCM. Tôi chợt nảy ra ý định đầu năm dương lịch này 'xông đất' web site QH, hy vọng tìm được địa chỉ, điện thoại và biết đâu có thể cả địa chỉ thư điện tử (e-mail) của vị đại biểu này để liên hệ, bày tỏ lòng mình.
    Thật may mắn,  mặc dù lúc đầu không biết địa chỉ web site QH (www.na.gov.vn), tôi đã dễ dàng đến được nó qua công cụ liên kết (link) của trang chủ thông dụng của bất kỳ ISP hay ICP nào như home.vnn.vn hay www.fpt.vn... Vào mục 'Đại biểu QH', tiếp đến 'Danh sách đại biểu QH', sau một hồi loay hoay với dấu tiếng Việt, tôi đã tìm thấy thông tin về ông, vẻn vẹn có: Nguyễn Quốc Thước, sinh 1926, quê Nghệ An, đại biểu Nghệ An, Trung tướng, Chuyên viên cấp cao Hội Cựu Chiến Binh Việt Nam. Và... một câu 'Ghi chú: Các thông tin của đại biểu lấy tại thời điểm trúng cử'. 
    Giật mình vì dòng 'Ghi chú', tôi thử tìm một vị đại biểu đã mất gần 3 năm nay. Quả thật, ông vẫn tươi cười nhìn tôi từ trang web (QH khoá X được bầu năm 1998). Các đại biểu khác cũng vậy: chẳng biết hiện thời ai đang giữ cương vị gì trong QH, trong Chính Phủ, liên hệ với họ ra sao... QH là cơ quan dân cử, đại biểu QH cần giao lưu với dân thường xuyên, vậy mà địa chỉ, điện thoại, e-mail không cho biết thì dân biết liên hệ cách gì?
    Mở sang trang web của vài nước láng giềng (qua liên kết từ chính trang web QH nước ta), chợt thấy ở Singapore cả 85 đại biểu QH đều có ghi rõ cương vị hiện thời, địa chỉ, điện thoại, e-mail. Lần tìm 2 nhân vật mình ngưỡng mộ, tôi gặp ông Lý Quang Diệu, cựu thủ tướng (Lee Kuan Yew, Tel. 7375133, lee_kuan_yew@pmo.gov.sg) và con trai ông, phó thủ tướng đương nhiệm Lý Hiển Long (Lee Hsien Loong, Tel. 3327200, lee_hsien_long@pmo.gov.sg). Chẳng lẽ một công dân Việt Nam như tôi trao đổi qua điện thoại và e-mail với ông Lý Quang Diệu lại dễ dàng hơn với ông Nguyễn Quốc Thước?
    Mỗi kỳ họp, QH thông qua khá nhiều bộ luật,  luật sửa đổi. Vì vậy, tôi thử tìm xem có hướng dẫn thi hành chi tiết 'để dân như người đi đường thấy cột mốc mà dừng lại hay tiến lên, như người thợ mộc có sẵn đường mực đã nảy để mà đục đẽo cái cây thế sự' (lời của Hàn Phi Tử thời Chiến quốc). Nhưng chẳng thấy đâu!
    Điều đáng tiếc nữa là trên trang web QH lại không thấy một 'cửa sổ' tiếp dân! Hiện nay, có một tỷ lệ ngày càng tăng người dân có xu hướng sử dụng web để trao đổi với cơ quan công quyền nói chung và trước hết là với QH - không chỉ cho nhu cầu khiếu kiện mà còn để góp ý về những vấn đề trọng đại của quốc gia, vì viết một thư trên web thật tiện, có thể ngắn gọn đi thẳng vào nội dung, lại không phải đi mua phong bì và tem,  ra bưu điện gửi, song lại chắc chắn tới tay người nhận gần như ngay tức khắc... QH cần cử người lắng nghe, trả lời, tranh luận... với tất cả những ai có tâm huyết đang muốn bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình thông qua trang web. Chắc chỉ cần làm được điều này, số lượt người truy cập trang web QH sẽ tăng rõ rệt và đó mới thực sự là nối mạng cộng đồng, mở rộng dân chủ theo tiêu chí 'dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra' của QH ta.

    ... Đến web site các địa phương
    Rời QH, tôi trở về với thành phố nơi tôi đang sống, với các thủ tục hành chính và nhu cầu cơm áo thường ngày. Mở trang web của thủ đô Hà Nội (www.thudo.gov.vn), điều dễ nhận thấy là thiết kế đẹp, hấp dẫn. Những phần giới thiệu chung về địa lý tự nhiên, lịch sử, văn hoá, các điểm tham quan du lịch... của Hà Nội khá sinh động. Nhưng...
    Trong mục Giới thiệu chung, phần Sơ đồ tổ chức: danh sách, địa chỉ, điện thoại, e-mail của các vị lãnh đạo thủ đô tìm mãi chẳng thấy. 'Bàn tay ảo' trên màn hình du qua dịch lại, 'gõ cửa' mãi nhiều ban ngành của Hà Nội mà sao cửa cứ im ỉm đóng. Chưa nói đến dịch vụ công hoàn toàn vắng bóng, chỉ riêng chuyện hướng dẫn cho dân thủ tục hành chính đơn giản như đăng ký khai sinh, kết hôn hay công chứng giấy tờ, trình tự tố tụng vụ án hình sự, dân sự... cũng chẳng thấy đâu.
    Sau lần nghẹt thở vì chen chúc xem triển lãm quy hoạch thủ đô Hà Nội (tháng 10/2001), tôi chợt mừng vì bắt gặp trên trang web thủ đô những tấm bản đồ quy hoạch đô thị. Có một số thắc mắc, tôi liền rời web, quay số điện thoại của Ban Biên Tập trang tin Hà Nội (04) 9345023 vừa đọc được trên web. Dưới đây ghi lại cuộc trao đổi qua điện thoại giữa tôi với chị  Trần Hải Yến:
    Thưa chị, tôi muốn hỏi vì sao các bản đồ quy hoạch đô thị, một số tờ nhạy cảm như về các quận Hai Bà Trưng, Tây Hồ, Cầu Giấy, Thanh Xuân lại là bản đồ 'câm'?
    ' Anh thông cảm, chúng tôi lấy được về để đưa lên mạng là cực kỳ khó khăn, có thế nào chúng tôi đưa thế ấy.
    Thế còn các Sở, ban, ngành của thành phố, sao 'gõ cửa' mãi không mở?
    ' Chúng tôi đã lấy được tài liệu đâu mà đưa hả anh.
    Lãnh đạo thành phố cần cho dân biết trên trang web tên tuổi, công việc họ phụ trách và địa chỉ, điện thoại, e-mail chứ?
    ' Chúng tôi chưa có lệnh cho phép công bố.
    Có gì đáng bí mật đâu, trong cuốn 'Niên giám tổ chức hành chính Việt Nam 2000 và 2001' đã có hết cả rồi đấy thôi! Tôi muốn biết thông tin về các dịch vụ công, các văn bản hướng dẫn thủ tục hành chính về mọi mặt đời sống xã hội, biết truy cập vào đâu để tìm đây?
    ' Sắp tới có cuộc họp của UBND thành phố, sẽ quyết định cái gì được phép đưa lên mạng, anh ạ!
    Cũng như web site của QH, ở đây cũng không có 'cửa sổ' tiếp dân. Cần lưu ý thêm là địa chỉ web site Hà Nội thật khó tìm, vì nó không được liên kết với các web site thông dụng - điều này thật sự khó hiểu đối với tôi. Tôi tình cờ đến được... web site thủ đô nhờ lang thang qua... Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn (www.mard.gov.vn)!
    Tôi thử đến tiếp TP.HCM xem sao. Trang web của TP.HCM dễ tìm hơn một chút, vì được liên kết với Saigon Postel (SaigonNet) - một ISP tại TP.HCM. Qua www.saigonnet. vn, tôi tìm được TP.HCM: www.hcmste.gov.vn. Cũng giống ở Hà Nội, tôi không tìm được danh sách và địa chỉ các vị lãnh đạo Thành Phố. Hình như các vị cũng không có nhu cầu liên hệ với dân qua mạng. Nhưng phần thông tin của các sở, ban, ngành ở đây 'tươi', phong phú, đầy ắp số liệu, hình ảnh. Dịch vụ công bước đầu cũng đã thấy ở Sở Kế Hoạch - Đầu Tư (đăng ký kinh doanh qua mạng đối với doanh nghiệp tư nhân), với các thủ tục hành chính khác chưa có dịch vụ công cũng đã có hướng dẫn chi tiết. Tuy vậy, có vẻ như trang web của TP.HCM vẫn 'hướng ngoại' nhiều hơn 'hướng nội', dù mức độ có nhẹ hơn của Hà Nội nhiều.
    Tôi cũng đã có thể liên kết đến các trang web của Bắc Ninh, Hải Phòng, Thanh Hoá, Nghệ An, Huế, Tây Ninh, Cần Thơ (địa chỉ thường là: www.<tên tỉnh>.gov.vn). Không rõ còn tỉnh, thành phố nào có web nữa? Xem qua vài web site, thấy giống nhau ở tình trạng 'dậm chân' ở các thông tin ít biến động, giống như bộ Atlas dùng để tra cứu về địa phương mà cũng không đầy đủ, trong khi tính nối mạng cộng đồng, khả năng giao tiếp với dân rất ít, dịch vụ công chưa có... Riêng trên web của Hải Phòng đọc được tên và địa chỉ các ông: Tô Huy Rứa (Bí Thư Thành Uỷ), Trần Huy Năng (Chủ Tịch UBND), Trần Sáng (Chủ Tịch HĐND)... Dù sao, điều đáng mừng là trong 61 tỉnh thành, trên đây là những tỉnh thành đã 'thông xe kỹ thuật' một hoặc vài phần cho hệ thống mạng hành chính. Cái cần làm tiếp theo là ngăn ngừa nguy cơ của 'cái chết hệ thống' đang tiềm ẩn...

    Đâu là cái đích cuối cùng? 
    Khổng Tử nói: 'Dân muốn là Trời muốn'.
    Người dân Việt Nam đang mong mỏi các dịch vụ công trên mạng.
    Ông Chu Hảo, thứ trưởng Bộ KHCN&MT khi trả lời phỏng vấn của báo Tia Sáng (1/2002) đã nói: 'Chúng tôi hy vọng đề án này (đề án tin học hoá quản lý nhà nước theo QĐ 112/QĐ-TTg) sẽ được điều chỉnh để chú trọng hơn tới mảng tin học hoá các dịch vụ công'. Ta có lý do để tin tưởng hy vọng ấy sẽ thành hiện thực, khi UBND quận 1 TP.HCM vừa cho ra mắt 'chính quyền điện tử'. Bản tin VTV1 ngày 31/12/2001 (và sau đó là báo Quê Hương điện tử của Bộ Ngoại Giao, số 152 - 1/2002) vừa dẫn ra một ví dụ điển hình: bà Huỳnh Huyền Trinh, chủ cửa hàng Trinh Silk trên đường Đồng Khởi  TP. HCM là công dân đầu tiên được thử nghiệm đăng ký kinh doanh trên web quận 1. Bà chỉ cần truy cập vào địa chỉ quan1hcm. netcenter-vn.net rồi vào mục Đăng ký kinh doanh, điền thông tin gửi lên mạng. Nhờ đó, thay vì phải 3 lần trong 7 ngày đến Phòng tiếp nhận hồ sơ để làm thủ tục như trước đây, giờ bà Trinh có được giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hợp pháp chỉ trong 2 ngày và 1 lần đến làm thủ tục tại quận.
    Tuy nhiên, còn cần có thời gian để kiểm định hoạt động của hệ thống trên. Tôi đã vào địa chỉ trên rồi vào mục 'Góp ý' để viết một thư có tính... trắc nghiệm. Trong thư, tôi chỉ yêu cầu hệ thống hồi âm về ngày giờ tiếp nhận thư của tôi. Nhưng một tuần trôi qua, vẫn chưa nhận được phản hồi!
    Mỗi trang web công quyền, theo tôi, cần xác định rõ tiêu chí về nội dung, bao gồm nhóm 1 - thông tin ít biến động và nhóm 2 - thông tin cập nhật. Trong nhóm 2 lại chia ra 2 mảng: tin tức và dịch vụ công. Nếu chỉ dừng ở nhóm 1, trang web sẽ chỉ là 'bộ Atlas' chủ yếu dành cho người nước ngoài hoặc người nghiên cứu muốn tìm hiểu về địa phương , cơ quan mình. Nó sẽ không thoát khỏi'cái chết hệ thống'. Nếu chỉ dừng ở mảng 1 trong nhóm 2(tin tức trong thông tin cập nhật) , trang web sẽ đơn thuần là bản tin điện tử, còn thua xa các tờ về nghiệp vụ tuyên truyền. Thiển nghĩ, mảng 2 thuộc nhóm 2(dịch vụ công) mới là cái đích cuối cùng cần vươn tới để mỗi trang web công quyền phục vụ đắc lực trước hết cho người dân, cũng là cho sự phát triển bền vững của đất nước trong thế kỷ mới.

    Thái Thọ (Phường Bưởi, Quận Tây Hồ, Hà Nội)

    ID: B0202_4