• Thứ Tư, 03/03/2004 15:11 (GMT+7)

    Từ thành công của cuộc đấu giá cà phê trực tuyến đầu

    Những gì Việt Nam đang khởi sự trong lĩnh vực thương mại điện tử đã được thế giới làm từ trước đây nhiều năm. Thành công và thất bại của họ là những bài học đắt giá, nếu chúng ta không nhìn nhận một cách đầy đủ có thể phải trả giá bằng thời gian và công sức, nếu không nói bằng tiền bạc. Năm 1999,với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế, Braxin tổ chức cuộc đấu giá trực tuyến lần đầu tiên với mặt hàng cà phê. Hệ thống đấu giá này cho đến nay vẫn đang hoạt động rất thông suốt và được nhân rộng ra nhiều nước khác.

    Những gì Việt Nam đang khởi sự trong lĩnh vực thương mại điện tử đã được thế giới làm từ trước đây nhiều năm. Thành công và thất bại của họ là những bài học đắt giá, nếu chúng ta không nhìn nhận một cách đầy đủ có thể phải trả giá bằng thời gian và công sức, nếu không nói bằng tiền bạc.

    Năm 1999,với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế, Braxin tổ chức cuộc đấu giá trực tuyến lần đầu tiên với mặt hàng cà phê. Hệ thống đấu giá này cho đến nay vẫn đang hoạt động rất thông suốt và được nhân rộng ra nhiều nước khác. Bài viết giúp bạn đọc, Nhất là hiệp hội cà phê Việt Nam, hiểu rõ hơn về kinh nghiệm triển khai và phân tích những yếu tố quyết định sự thành công của mô hình này.

    Xuất xứ cuộc bán đấu giá

    Tuy Braxin là nước trồng và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới (chiếm gần 30% tổng sản lượng toàn cầu) với kim ngạch xuất khẩu hàng năm đạt khoảng 2,4 tỷ USD, nhưng cuộc sống người nông dân vẫn nhiều lần lao đao vì cà phê luôn bị rớt giá trên thị trường quốc tế. Trước thực tế đó, dự án phát triển cà phê (1998-2000) của 5 nước Braxin, Burundi, Ethiopia, Papua New Guinea và Uganda do Hiệp Hội Cà Phê Quốc Tế cùng phối hợp với một số tổ chức khác, được tài trợ bởi Quĩ Chung về Hàng Hóa (Common Fund for Commodities) của Liên Hợp Quốc đã ra đời. Dự án nhằm tìm ra phương thức mới về sản xuất và xúc tiến thương mại để làm tăng giá trị cà phê, từ đó tăng thu nhập cho người nông dân. Ý tưởng xây dựng mạng đấu giá trực tuyến cà phê là một trong những nội dung của dự án.

    Từ cuộc thi chất lược

    Hàng hoá tham gia sàn giao dịch lần đầu tiên được lựa chọn kỹ lưỡng thông qua một cuộc thi có tên 'Cúp Vàng Chất Lượng'. Tháng 10/1999, 315 mẫu cà phê từ khắp các nơi trên Braxin được gửi về dự thi. Tại đây, các sản phẩm trải qua 3 vòng thi: sơ tuyển, bán kết (do ban giám khảo người Braxin chọn), chung kết (do Ban giám khảo quốc tế gồm 10 chuyên gia hàng đầu về cà phê của các nước Braxin, Hoa Kỳ, châu Âu và Nhật chọn). Sau những đánh giá khắt khe, kỹ lưỡng dựa trên các tiêu chí về hương vị và màu sắc của cà phê, cuối cùng ban giám khảo đã chọn ra 10 loại cà phê tốt nhất Braxin để trao Cúp Vàng.

    Ngày 15/12/1999, mọi sự chú ý lại đổ dồn về... màn hình vi tính, vì cuộc đấu giá cà phê, tranh quyền mua các lô cà phê đã đoạt Cúp đang diễn ra trên mạng. Trước đó nhiều ngày, cuộc đấu giá đã được thông báo trên website nổi tiếng www.scaa.org của Hiệp Hội Cà Phê Đặc Sản Hoa Kỳ (Specialty Coffee Association of America - SCAA). Cuộc đấu giá đã thu hút được 23 nhà nhập khẩu trên thế giới tham gia, như Cafe Imports của Mỹ, Schlueter &Maack của Đức, Unicafe của Nhật Bản.... Với 10 lô hàng của 10 loại cà phê đoạt Cúp, thời gian diễn ra cuộc đấu giá là 48 giờ.

    Đến những thành công của sàn giao dịch

    Điểm thành công đầu tiên là hệ thống đấu giá trực tuyến đã vận hành thông suốt, không gặp trục trặc nào. Điểm thứ hai, cuộc đấu giá đã được hưởng ứng và toàn bộ cà phê đã được bán với giá khá cao: giá trung bình đạt 1,73 USD/pound (1 pound = 0.454 kg), trong khi giá cà phê tại thị trường New York vào thời điểm đó khoảng 1 USD/pound. Tổng giá trị lô hàng đấu giá qua mạng năm 1999 đạt 181.284.USD

    Thực hiện mua bán sau đấu giá khá đơn giản. Các khâu trung gian như giao nhận vận tải, thanh toán qua thư tín dụng L/C, chuẩn bị chứng từ..., trước đây do rất nhiều hãng trung gian làm thì nay qui về một mối. Cooxupé, một công ty lớn, uy tín của Braxin đã có mối quan hệ lâu năm với các nhà nhập khẩu tham gia đấu giá được chọn là nhà xuất khẩu duy nhất cho tất cả các hãng nhập khẩu khác. Theo quy định, nhà xuất khẩu sẽ trả cho người trồng cà phê 50% chênh lệch giữa giá bán được và giá ban đầu.

    Việc đấu giá trực tuyến tạo ra những lợi thế như giảm chi phí giao dịch, linh hoạt về thời gian và địa điểm. Những người tham gia  ngồi ở nhà hoặc văn phòng của mình mà không phải đến sàn giao dịch theo kiểu truyền thống. Họ cũng không phải đến cùng một lúc và có mặt suốt thời gian diễn ra đấu giá như trước kia. Những lợi thế đó dễ thu hút được nhiều người tham gia hơn, do đó, làm tăng cơ hội hàng hóa được trả giá cao hơn. Ngoài ra, với Internet, thông báo mời tham gia đấu giá được gửi đi mau lẹ và đến được nhiều người. Người tham gia cũng có thể dễ dàng tiếp cận với nguồn cơ sở dữ liệu các mặt hàng được chào bán để ra quyết định chính xác và kịp thời.

    Cuộc thi "Cúp Vàng Chất Lượng" và cuộc đấu giá qua mạng đã tạo ra cơ hội vàng để khẳng định thương hiệu cà phê Braxin. Một mặt, người sản xuất thi đua để đạt chất lượng cà phê cao, mặt khác, được sự thẩm định chất lượng từ các chuyên gia hàng đầu thế giới, cà phê Braxin đã tạo được niềm tin của khách hàng quốc tế và ngày càng nâng cao vị trí của mình.

    Chia sẻ kinh nghiệm

    Để đạt thành công ngay từ lần đầu, các nhà tổ chức nhận thấy không thể thiếu các yếu tố sau: 

      - Được hỗ trợ về tổ chức và kỹ thuật của các nước phát triển.
      - Về kỹ thuật, cuộc đấu giá được Hiệp Hội Cà Phê Đặc Sản Hoa Kỳ (SCAA) giúp đỡ trong việc xây dựng website để tiến hành đấu giá trực tuyến. 
     
    - Về tài chính, cuộc đấu giá được Quĩ Chung về Hàng Hóa tài trợ...

    Rõ ràng, ở bước khởi đầu, khi hiệu quả kinh tế chưa thể tính đến, sự hỗ trợ nhiều mặt từ các tổ chức quốc tế, chính phủ, các hiệp hội và các hãng kinh doanh tư nhân là rất cần thiết.

    Chuẩn bị kỹ lưỡng

    Trước cuộc đấu giá, các nhà tổ chức đã thảo ra một danh sách dài các sự cố có thể xảy ra và cách giải quyết chúng. Ngoài những vấn đề giống đấu thầu truyền thống như tranh chấp về chất lượng hàng, điều khoản giao hàng..., các vấn đề mới nảy sinh như cách xử trí khi máy tính bỗng nhiên bị hỏng hoặc kết nối không được, làm thế nào để bảo mật thông tin của những người tham gia đấu giá, liệu cuộc đấu giá cuối cùng có diễn ra vào ban đêm ở Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản không? Trước khi cuộc đấu giá diễn ra thực sự, những người tham giá đấu giá đã phải tham gia diễn tập thử nhiều lần để làm quen với phương thức mới này.

    Để thu hút nông dân và đảm bảo đủ số lượng hàng cần cho cuộc đấu giá, các nhà tổ chức đã qui định mức giá sàn cao hơn mức giá thị trường 0,3 USD/pound. Để khắc phục nhược điểm chính là những người mua khó có thể kiểm định hàng mà họ muốn mua, trước khi tiến hành đấu giá trực tuyến, các mẫu hàng phải gửi tới cho các nhà nhập khẩu tiềm năng nhất.

    Quản lý chất lượng chặt chẽ

    Chất lượng của hàng chào bán cần là loại hảo hạng để thu hút sự quan tâm các nhà nhập khẩu nước ngoài và tạo điều kiện nâng giá hàng. Do đó chỉ những lô hàng được chọn lựa qua cuộc thi 'Cúp vàng chất lượng' mới được tham gia đấu giá.

    Tiếp nối thành công

    Mặc dù chỉ với số lượng hàng và doanh số rất nhỏ - 900 bao cà phê và hơn 181 ngàn USD, cuộc đấu giá cà phê trực tuyến đầu tiên có ý nghĩa lớn vì nó là một cuộc thử nghiệm, với mong muốn các hoạt động tương tự sẽ được tiếp diễn dài lâu, mang lại lợi ích cho cộng đồng, cho người sản xuất. Quả vậy, nó đã trở thành mô hình để nhiều nước như Guatemala, Nicaragua và Kenya học tập. Các nước này cũng đã thành công trong vận hành mạng đấu giá trực tuyến, và đạt giá bán cà phê cao.

    Ví dụ, tại cuộc đấu giá ở Kenya năm 2002, một người Nhật Bản trả giá 4,12 USD/pound cho cà phê hạng nhất, cao hơn gần 1 USD so với giá trên sàn giao dịch truyền thống. Africanlion.com, website tổ chức đấu giá cà phê của Kenya, dự định sẽ tổ chức 3 đến 4 cuộc đấu giá một năm, và mở rộng lĩnh vực hoạt động sang các mặt hàng như hoa, chè..., những mặt hàng mà khu vực phía Đông Châu Phi có lợi thế.

    Các cuộc đấu giá cà phê ở Braxin những năm sau đó luôn nối tiếp thành công và thu hút ngày càng nhiều người tham gia. Thống kê mới nhất tại sàn giao dịch đấu giá trực tuyến cà phê của Braxin www.cupofexcellence.org, tháng 12/2003, đã có 43 lô hàng tham gia đấu giá, đạt doanh số 504.901 USD.

    Sàn giao dịch này đồng thời còn là diễn đàn trao đổi giữa các thành viên và đang được tổ chức phi lợi nhuận Alliance for Coffee Excellence có trụ sở tại Mỹ quản lý với Ban quản trị gồm 8 người từ 7 nước khác nhau. ÿ

    Hồng Nhật

    ID: B0402_37