• Thứ Tư, 03/03/2004 15:45 (GMT+7)

    Lại bàn về hiệu quả ứng dụng CNTT hiện tại

    Đầu xuân Giáp Thân, BBT nhận được nhiều thư bạn đoc trao đổi về thực trạng và cách đánh giá hiệu quả ứng dụng CNTT, trong đó một số bạn đọc có cách nhìn và đánh giá chưa hẳn đã đồng tình với TS Nguyễn Trọng, GS Trần Lưu Chương, ThS Nguyễn Tử Quảng trên PCWorld- B trước đây. Bạn Phạm Trí Dũng ở Petrolimex nhấn mạnh mục tiêu và hiệu quả ở khía cạnh xây dựng thị trường, còn bạn Nguyễn Tuấn Hoa lại muốn hướng dư luận khi xây dựng, thẩm định và đánh giá dự án CNTT bằng góc nhìn tổng hợp từ các "nhà" (quản lý, tin học, tự động hóa, kinh tế, văn hóa…), và còn nhiều bạn khác nữa. Do khuôn khổ báo có hạn, chúng tôi buộc phải lược bớt các công thức Tóan, lý luận kinh tế học..., lần lượt trích đăng từ số này các thư nói trên. Bạn đọc nào có nhu cầu đọc nguyên bản xin liên hệ với tác giả hoặc BBT. 

    Kính gửi ban biên tập tạp chí Thế Giới Vi Tính
    Trong các số báo gần đây đã có khá nhiều bài đề cập tới vấn đề hiệu quả ứng dụng CNTT tại Việt Nam, hầu hết đều cho rằng hiệu quả này là quá thấp. Giáo sư Đặng Hữu đã phải thốt lên rằng "cần đặt hiệu quả đầu tư lên hàng đầu" (PC World B số 1/2002). Còn TS. Nguyễn Trọng cũng đã quay trở lại đề tài này trong bài "Hiệu quả phải đo được" (số 10/2003) sau hơn 2 năm khởi xướng vấn đề. Và mới đây, tác giả Nguyễn Tử Quảng đã làm "nóng" việc này với ý tưởng so sánh vấn đề chỉ ra hiệu quả ứng dụng CNTT như công tác dân vận khi làm cách mạng!
    Rõ ràng ai cũng nhận thấy: để xây dựng và phát triển ngành CNTT thì việc nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT là một yếu tố then chốt, vì nếu ứng dụng không đem lại hiệu quả, ai sẽ cần đến ngành CNTT? Khách hàng nào sẽ có tiền để đầu tư lần nữa sau khi đầu tư bạc tỷ nhưng "hiệu quả" thì mất hút? Chúng ta cần cùng nhau chỉ ra đầy đủ mọi khía cạnh của khái niệm "hiệu quả ứng dụng CNTT" mới mong xác định được nguyên nhân cũng như phương hướng, giải pháp cho nó. Trong bài viết này, tôi cũng chỉ mong góp thêm được một phần các khía cạnh đó cho đầy đủ hơn mà thôi.

    Mục tiêu và hiệu quả
    Mục tiêu của chúng ta là xây dựng và phát triển ngành CNTT để đáp ứng đòi hỏi công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế trước thềm hội nhập. Và chúng ta cần suy nghĩ về một đúc kết nổi tiếng của nhà kinh tế học Paul G. Hoffman như sau: "Có một ảo tưởng cho rằng có thể công nghiệp hoá một đất nước bằng cách xây dựng các nhà máy. Thật ra người ta không làm như thế. Chỉ có thể công nghiệp hoá một đất nước bằng cách xây dựng các thị trường  thôi." Còn nhớ chúng ta mong muốn có được "hiệu quả" khi hô hào cho một trào lưu phần mềm mã nguồn mở, với giá (chi phí bản quyền) bằng không, những tưởng nó sẽ đem lại một hiệu quả lớn vì đầu vào bằng không còn đầu ra thì "không bổ ngang cũng bổ dọc"! Nhưng còn chi phí (có lẽ là lớn) và cái doanh số bằng không của nhà sản xuất phần mềm mã nguồn mở thì sao? Chúng ta không thể xây dựng một thị trường CNTT với doanh số bằng không và tỷ suất lợi nhuận âm (<0) được. Ta không xây dựng được  thị trường thì cũng không thể có ngành công nghiệp CNTT hay công nghiệp phần mềm. Mục tiêu không đạt được thì có gọi là hiệu quả hay không?

    Hiệu quả ứng dụng CNTT dưới góc độ người dùng Việt Nam
    Tôi đồng ý với tác giả Nguyễn Tử Quảng về ảnh hưởng của chất lượng phần mềm tới sự thuận tiện cho người dùng là một phần của hiệu quả ứng dụng CNTT. Bởi vì đó chính là một phần quan trọng trong chỉ số sự phục vụ (service). Nhưng để đi sâu phân tích ý này, chúng ta cần phải xác định các đặc điểm của người dùng (mà ở đây là người Việt Nam, và mục tiêu nhắm tới là thị trường Việt Nam). Tôi xin tham gia một ý sau:  trong cuốn "Tâm lý trong quản lý kinh doanh" của PGS. TS. Đỗ Văn Phức (Đại Học Bách Khoa Hà Nội) đã đề cập đến 5 nhược điểm của người lao động Việt Nam (người dùng) như sau:
    o      Sức khoẻ hạn chế, nhất là độ bền dai
    o      Nhu cầu sống và phát triển thấp, đơn giản
    o      Hay tiếc tiền; không quen, ít dám mạo hiểm
    o      Hiểu biết chưa đủ sâu rộng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ hạn chế
    o      Chưa có tác phong công nghiệp ở mức cần thiết.
    Đã có phần mềm của nước ngoài làm người dùng Việt Nam rất khó chịu khi bắt họ phải cập nhật đầy đủ số liệu đầu kỳ (hoặc một số liệu chưa cấp thiết ngay nào đó) mới cho tiếp tục xử lý các phát sinh hàng ngày. Bởi vì số liệu đầu kỳ khá lớn, với độ bền dai thấp, người Việt Nam có thói quen tà tà mỗi ngày cập nhật độ 10% số liệu đầu kỳ (cháo nóng húp quanh) thì sau 10 ngày là xong. Nhưng các việc phát sinh thì cần phải được xử lý ngay, nên với phần mềm như vậy họ phải chịu những sức ép cục bộ vào đầu tháng hoặc cuối tháng, tạo nên sự khó chịu ghê gớm.

    Tạo ra hiệu quả cho ứng dụng CNTT bằng cách nào?
    Để có thể tạo ra hiệu quả cho một ứng dụng CNTT, chúng ta cần xác định lại bản chất của phần mềm và phần cứng trong ứng dụng CNTT để xem thực chất hiệu quả nằm ở đâu. Có một sai lầm khi cho rằng phần mềm chính là "chất xám đậm đặc", là chắc chắn có giá trị cao đối với người dùng. Thực ra, bản thân phần mềm chỉ là một phương tiện để truyền bá và chuyển giao tri thức. Do vậy, nếu bản thân tri thức được truyền bá, chuyển giao là vô giá trị hoặc quá trình tiếp nhận của người dùng bị hạn chế thì lợi ích đạt được cũng bằng không. Còn phần cứng chỉ là phương tiện phục vụ cho phần mềm nên nó càng ít (giá trị càng nhỏ) thì chi phí đầu vào cho người dùng càng thấp và hiệu quả cho họ càng cao. Như vậy, thực chất lợi ích cho người dùng nằm ở độ chênh lệch giữa tri thức của người chuyển giao và tri thức hiện tại (phải huỷ bỏ) của người dùng. Nếu nhà cung cấp ứng dụng chỉ mô phỏng lại cách làm hiện tại của người dùng nghĩa là tri thức không có gì hơn thì người dùng chẳng có lợi ích gì và hiệu quả đương nhiên bằng không. Nếu tri thức chuyển giao bằng 3, tri thức hiện tại của người dùng bằng 1 và chi phí mua và triển khai ứng dụng bằng 3 thì hiệu quả tuyệt đối là âm (3-1-3 = -1). Do vậy để tạo ra lợi ích lớn, hiệu quả cao cho người dùng, nhà cung cấp phải đầu tư tạo ra công nghệ, tri thức vượt trội so với cách làm cũ của người dùng, đầu tư hỗ trợ mạnh mẽ để người dùng có thể tiếp nhận và sử dụng đầy đủ lợi ích này và tìm mọi cách giảm chi phí về phần cứng. Đối với hiệu quả cho nhà cung cấp, rõ ràng điều quan trọng nhất là phải tạo được một thị trường tăng trưởng bền vững, tức là người dùng luôn mong muốn mua nữa và ngày càng nhiều hơn (chứ không phải chỉ thử một lần rồi cạch đến già), mà ở đây các dịch vụ tạo ra sự thuận tiện, hài lòng cho người dùng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Thứ hai là phải tạo ra một tỷ suất lợi nhuận cao cho thị trường bằng cách tạo ra lợi ích, lợi nhuận cao cho người dùng và bảo vệ bản quyền chặt chẽ. Đó cũng chính là xây dựng một nền công nghiệp bằng cách xây dựng thị trường như đã được Paul G. Hoffman đúc kết.ÿ

    Phạm Trí Dũng
    Phụ trách hệ thống CNTT
    Công ty Hoá Dầu Petrolimex

     

    ID: B0403_4