• Thứ Ba, 27/04/2004 21:28 (GMT+7)

    Chính Phủ trong thế kỷ XXI: Về dự án "Điều Hành Nhà Nước trong Nền Kinh Tế Số"

    Lược dịch từ CIO Enterprise, 11/1999

    Có lẽ ít có gì ngán ngẩm hơn khi có công chuyện với một cơ quan nhà nước - mệt mỏi, mất thời gian và căng thẳng, dù việc chỉ đơn giản là chuyển địa chỉ, làm giấy tờ xe .... Thoả mãn yêu cầu của các cơ quan nhà nước đã mệt, nhưng muốn nhận được thông tin hay dịch vụ của nhà nước còn mệt hơn. Bạn biết chắc chắn cái mà bạn cần có ở đâu đó, nhưng tìm được nó lại là chuyện khác.

    Liệu có phải chỉ có thể như thế? Bà Jane Patterson, chuyên viên cao cấp về khoa học và công nghệ của Thống Đốc bang North Carolina, Mỹ, nghĩ là không, bà  muốn chính phủ phục vụ các công dân của mình tốt hơn trong những chuyện thường nhật.

    Bà Patterson không phải loại người mơ mộng viển vông. Bà từng là phó chủ tịch Network Systems Group và từng là thành viên của ban tư vấn hạ tầng cơ sở thông tin quốc gia dưới thời Tổng Thống Clinton.

    Thực tế là không ai biết chính xác Thời Đại Thông Tin (Information Age) và nền kinh tế số sẽ thay đổi cách điều hành một nhà nước đến mức nào. Điều chắc chắn là những thay đổi này đã bắt đầu diễn ra và rất sâu sắc. Để theo dõi và định hình được chúng, Patterson đã cùng đại diện của 8 tập đoàn toàn cầu, trong đó có EDS (Electronic Data Systems Corp.), HP, và IBM, cùng đại diện của 20 chính quyền, gồm Mỹ, Canada, Hà Lan, cũng như một số bang và tỉnh thành, thực hiện Dự Án Điều Hành Nhà Nước trong Nền Kinh Tế Số (The Governance in the Digital Economy Project). Dự án này là đứa con tinh thần của ACT (Alliance for Converging Technology), nhóm tham mưu ở Ontario, Canada mà người đứng đầu là ông Don Tapscott, tác giả quyển Nền kinh tế số. Mỗi tập đoàn đóng góp khoảng 250.000 USD, và tùy theo quy mô, các cấp chính quyền cũng đang chi từ 50.000 USD đến 100.000 USD vào dự án này.

    Tại sao họ lại chịu bỏ ra số tiền như vậy? Theo tư liệu của dự án, đó là vì “Chính quyền cần mô hình mới này để hoạt động một cách hiệu quả trong nền kinh tế toàn cầu và được kết nối mạng. Các doanh nghiệp cần hệ thống này để tìm kiếm và làm chủ những thông tin về thị trường mới thuộc khu vực nhà nước cho các dịch vụ và sản phẩm kỹ thuật số của mình”.

    Theo ông Gregg Wright, phó chủ tịch chiến lược nhóm công nghiệp quốc doanh của EDS, công ty này thấy  nhiều cơ hội kinh doanh nếu họ có thông tin và nắm vững về chuyển biến hành chính. “Khoảng 14% doanh thu năm trước của chúng tôi là từ các khách hàng chính phủ trên thế giới”, Wright nói. “Chúng tôi coi dự án này là cách để hiểu rõ hơn về tác động của nền kinh tế số lên chính quyền, và nó sẽ giúp chúng tôi nhắm các dịch vụ trúng hơn.”

    Nói cách khác, EDS và các tập đoàn thành viên khác muốn biết các chính quyền đang hướng đi đâu và muốn giới lãnh đạo - những người sẽ ký các hợp đồng tư vấn - nhận thấy rằng họ biết cách giúp chính quyền đi tới đích. Một số người lo lắng khi các khu vực kinh tế tư nhân và thị trường của các cơ quan nhà nước gặp nhau thông qua hệ thống thông tin mà dự án nhằm thiết lập, các doanh nghiệp sẽ có thể gây ảnh hưởng bằng vận động hành lang lên các quan chức nhà nước, làm xuất hiện sự thiên vị. Ông David Agnew, giám đốc điều hành của dự án, đã bác bỏ nỗi lo này.

     

    Lợi Ích Cho Doanh Nghiệp

    Dự án này tập trung vào: cải tiến việc cung cấp dịch vụ cho các công dân và xem họ như là những khách hàng chứ không phải những người đi xin. Với các cá nhân, điều này ít nhất giúp bớt được rất nhiều thời gian xếp hàng. Bà Janet Caldow, giám đốc Viện Nghiên Cứu CPĐT của IBM tại Washington D.C. nói: “Chúng tôi nhận thấy hiện nay các cấp thẩm quyền - bang, thành phố... - đang rất muốn đưa hàng trăm, thậm chí hàng ngàn dịch vụ lên internet. Các dịch vụ đó có thể là nộp phạt giao thông, xin cấp lại giấy phép nhà đất, xin phép câu cá, các dịch vụ mà thường chỉ được phục vụ từ 9:00 đến 17:00 do một nhân viên bàn giấy đảm nhiệm”.

    Ngoài tiết kiệm được thời gian cho người dân, các giao dịch qua mạng còn đồng nghĩa với những khoản tiết kiệm chi phí lớn cho chính quyền. Bà Caldow dẫn một nghiên cứu của bang Arizona cho thấy việc gia hạn giấy đăng ký thực hiện qua mạng chỉ tốn 2 USD so với 7 USD khi làm tại quầy. Biết rằng mỗi năm Arizona gia hạn 800.000 đăng ký, khoản tiết kiệm được riêng cho dịch vụ này đã rất ấn tượng. Điều này quan trọng cho cả doanh nghiệp và cá nhân.

    Bà Caldow và nhiều người tin rằng sự chuyển sang CPĐT còn đặt ra hai cơ hội lớn cho doanh nghiệp. Thứ nhất, do các doanh nghiệp đã đưa dịch vụ và giao dịch kinh doanh lên mạng từ lâu, họ sẽ trở thành nhà cung cấp các sản phẩm cũng như các chuyên gia mà chính quyền cần đến trong quá trình mạng hoá của mình. Thứ hai, và quan trọng hơn khi xét lâu dài, các doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi với tư cách là đối tượng thụ hưởng các dịch vụ hành chính.


    “Trong số những điều mà tôi nghĩ sẽ thành hiện thực là khả năng làm việc với nhiều cấp chính quyền một cách trơn tru”, ông Agnew nói.

    Hiện đã có một số dự án được triển khai để tháo gỡ vấn đề đa tầng của chính quyền. Ông Wright của EDS chỉ ra ví dụ iForm, một phần mềm ứng dụng do công ty ông dựng cho chính quyền Anh. “Ở Anh, các doanh nghiệp tư nhân phải đăng ký kinh doanh với 3 Bộ khác nhau. Trước kia họ phải điền vào 3 loạt đơn với lượng dữ liệu trùng nhau có lẽ tới 80 hay 90%. Chúng tôi phát triển một phần mềm trên web cho phép đương đơn chỉ điền vào một mẫu đơn và gửi đến một nơi trên mạng, rồi iForm sẽ phân phối đến 3 cơ sở dữ liệu khác nhau của 3 Bộ ấy.” Ông Wright nói EDS cũng định tung iForm ra thị trường Mỹ.

     

    Các công dân và chính phủ điện tử

    Sự thay đổi về quản lý hành chính - xem xét lại ý nghĩa của nền kinh kế mang tính toàn cầu và được kết nối mạng đối với hoạt động của các định chế hành chính, với mối quan hệ giữa công dân và nhà nước, và đến tương lai của chính nhà nước - là điểm được quan tâm nhiều nhất từ các thành viên thuộc thành phần chính phủ cũng như tư nhân của dự án.

    “Phần hấp dẫn của nghiên cứu mà dự án thực hiện là trở thành nhà nước điện tử, cơ quan chính quyền điện tử, hay công dân điện tử nghĩa là thế nào?”.

    Lý do để ông Wright và các thành viên khác cho rằng các công dân điện tử (những người có học, sung túc hơn, đang thường xuyên sử dụng mạng) đóng vai trò rất quan trọng bởi họ sẽ buộc bộ máy chính quyền phải thay đổi. Ông Agnew nói: “Các công dân điện tử là những khách hàng điện tử quen với việc mua máy tính và sách báo trên mạng và được nhận hàng trong thời gian vài ngày. Họ sẽ đòi hỏi bộ máy hành chính nhà nước và công chức phải thực hiện công việc cũng với một tác phong như vậy. Đây thực sự là một thách thức cho chính quyền. Các vị phải tìm ra cách để đáp ứng nhân dân một cách kịp thời.”

    Bà Patterson dẫn ra trang Web của thị trấn Cary, bang North Carolina (www.ci.cary.nc.us) như một ví dụ về cách một cấp chính quyền đang giải quyết các mối bận tâm này. Cary, với dân số 88.500, đã đưa lên mạng toàn bộ lịch và kế hoạch làm việc của tất cả các ủy ban trực thuộc. Ngoài ra, biên bản của mọi cuộc họp cũng được đưa lên mạng cùng lúc chúng được phát tới các thành viên ủy ban. Mặc dầu việc này có vẻ không thấm tháp gì so với nhu cầu, hãy xét các doanh nghiệp được thuận tiện hơn bao nhiêu khi tìm hiểu xem có vấn đề nào ảnh hưởng tới họ đang được thị trấn thảo luận. Chỉ cần vài cái bấm chuột là ai cũng biết các ủy ban của chính quyền thị trấn đang thảo luận vấn đề gì và đưa ra những quyết định nào.

    Rõ ràng điều đó còn xa hình dung của bà Patterson về một chính quyền hoàn toàn được kết nối. Nhưng các thành viên dự án đều tin rằng chính phủ điện tử sẽ dần dần diễn ra, và kết quả không chỉ là một bộ máy chính quyền hiệu quả và rẻ hơn mà còn là một mối quan hệ được thay đổi sâu sắc giữa người dân và chính quyền.

    Có một câu ngạn ngữ đại khái là những người yếu dạ dày không nên xem quá trình lập pháp. Ông Agnew, từng là thành viên nội các của tỉnh Ontario, cho rằng một chính phủ kỹ thuật số chân chính ít nhất là sẽ thay đổi phần lập pháp của nó qua việc dành cho nhân dân tiếng nói với chính phủ theo cách mà chưa ai từng có. Ông hy vọng rằng khi hành chính trở nên trong suốt hơn với dân thường, các nhóm đặc quyền thường bị chỉ trích của thời nay và các thỏa thuận “đi đêm” sẽ bớt đi.

    “Hiện nay đa số người dân coi các quyết sách, quá trình lập pháp, v.v... như là một thứ hộp đen trong chính quyền”, ông Agnew nói, “Chính quyền đã quá quen với việc nắm giữ chủ bài, theo kiểu “Chúng ta cứ việc thảo luận, nhưng chúng tôi sẽ tự quyết định rồi thông báo cho các người sau””. Ông cho rằng, trong CPĐT, các công dân có thể đấu tranh cho mục tiêu của mình, chứ không chỉ các nhà thuyết khách theo kiểu “vận động hành lang”.

    Mặc dầu có những sự ồn ào quanh những thứ mà chính phủ điện tử có thể hay sẽ làm, quá trình này vẫn còn trong trứng nước. Chỉ sơ đẳng như  iForm của EDS liên kết vẻn vẹn 3 hệ thống dữ liệu cũng ít chính quyền có. Và thậm chí đó có thể là tất cả những gì chúng ta hiện có. Chưa kể có những người nghĩ chính quyền là nơi chứa đựng toàn “âm mưu” (conspiracy), còn có nhiều người lo lắng sâu sắc về các chính quyền quá hiệu quả. Cứ nhìn cánh tay dài của các chính quyền hiện nay, ta sẽ phải giật mình khi nghĩ tới những gì một CPĐT trong tương lai có thể làm! Tuy nhiên đấy mới chỉ là một khía cạnh. Việc các cá nhân và doanh nghiệp tham gia quá nhiều vào công việc hàng ngày của chính phủ và tạo nên một chính phủ phản ứng quá nhanh cũng là vấn đề đáng lo ngại. Liệu nó có đưa đến một nền dân chủ tức thời, nơi mọi vấn đề được đưa ra trong bản tin tối cho người dân bỏ phiếu? Bà Caldow của IBM cho biết vấn đề này đang được thảo luận, tuy bà cũng không thực sự quá lo ngại về chuyện đó. “Mở cửa chính phủ để tiếp nhận thêm ý kiến không có nghĩa là chuyển thành dân chủ trực tiếp.”

     

    Lời TS: Đây là một dự án liên kết các chính phủ và các công ty để nghiên cứu tương lai của hành chính trong nền kinh tế số do bà Patterson đề xướng, nói cách khác là khởi đầu vấn đề Chính Phủ Điện Tử. Dự án có sự tham gia của 8 tập đoàn toàn cầu và 20 chính phủ cùng một số bang, tỉnh, thành phố. PC World B giới thiệu bài viết từ năm 1999 để chúng ta hình dung thế giới khởi đầu trào lưu Chính Phủ Điện Tử như thế nào. Còn hôm nay người ta đã đạt những gì và ở ta đang làm gì, mời bạn đọc theo dõi ở các số sau.

    Lan Hương

    ID: B0301_26