• Thứ Hai, 19/04/2004 10:30 (GMT+7)

    Khai báo hải quan điện tử: Ì ạch tốc độ "rùa", vì sao?

    Sau hơn hai tháng khởi động, thay cho tâm trạng háo hức ban đầu, tiến trình khai báo hải quan điện tử đang "ì" ra với tốc độ "rùa". Do doanh nghiệp không mặn mà, hay do Hải Quan thiếu nhiệt tình triển khai?

    1 Điểm lợi nhưng 3 điểm "ngại"

    Theo ông Lê Cự Phát, trưởng Phòng Kế Hoạch Xuất Nhập Khẩu, công ty May Phương Đông (TP.HCM), điểm lợi lớn nhất của chương trình khai báo điện tử là giúp doanh nghiệp đối chiếu số liệu với Hải Quan nhanh và chính xác hơn: "Trước đó, mỗi lần thanh lý hợp đồng thường xảy ra tình trạng vênh số liệu giữa Hải Quan và doanh nghiệp. Doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian để rà soát và đối chiếu lại. Nay "cõi trần ai" sẽ không còn vì doanh nghiệp thực hiện các công việc tại đơn vị mình nên dễ phát hiện và sửa chữa các lỗi này hơn".

    Nếu vậy, vì sao số doanh nghiệp tham gia chương trình này vẫn chưa là bao?

    Tại TP.HCM, sau hai tháng triển khai cũng chỉ có sáu doanh nghiệp làm hàng gia công tham gia chương trình khai báo Hải quan điện tử. Trong khi đó, với việc trang bị hệ thống máy tính và năm đường điện thoại kết nối vào năm modem khi bắt đầu chương trình, Cục Hải Quan thành phố đã mong đợi sẽ có hơn... 200 doanh nghiệp tham gia.

    Các doanh nghiệp không mặn mà với chương trình vì thực tế đã minh chứng việc khai báo điện tử hiện nay... chậm hơn khai báo thủ công. Thật vậy, hiện nay, doanh nghiệp làm tờ khai điện tử sau khi khai báo qua mạng chỉ được cấp số tờ khai tạm. Họ chỉ được cấp số tờ khai chính thức sau khi đem chứng từ gốc lên Chi Cục Hải Quan quản lý hàng gia công để làm thủ tục xác nhận. Tuy nhiên, khi ra cảng nhận hàng, doanh nghiệp lại phải xuất trình chứng từ gốc lần nữa để Hải Quan Cảng xác minh lại tờ khai. Tờ khai điện tử đã thực hiện sẽ không có giá trị pháp lý tại Cảng. So với cách làm cũ, mọi công đoạn vẫn được giữ nguyên, còn doanh nghiệp lại phải mất thêm thời gian và kinh phí trang thiết bị máy tính, phần mềm để... lên mạng.

    Ông Đặng Hạnh Thu, cục trưởng Cục Hải Quan Đồng Nai cho biết: Trong bốn doanh nghiệp đăng ký tham gia tại Đồng Nai, chỉ có Công Ty TNHH Đồng Tiến là chính thức khai báo hải quan điện tử. Vì nhiều lý do, các công ty khác đã xin lùi thời gian và cam kết thực hiện vào khoảng tháng 9/2002.  Tại TP.HCM, Bình Dương và Hải Phòng, con số doanh nghiệp tham gia cũng không nhiều hơn là bao.

    Một lý do lớn khiến nhiều doanh nghiệp chưa vào cuộc là do ngại đầu tư cơ sở hạ tầng thông tin. Theo ông Vũ Mai Tùng, giám đốc Trung Tâm Tin Học, công ty Thương Mại Kỹ Thuật TTC thì giá của phần mềm Dolphin e-Customs Services (DeCS), phần mềm cung cấp chương trình quản lý nghiệp vụ xuất nhập và khai báo hải quan cho hàng gia công, là 679 USD/bản. Để thực hiện quản lý đồng bộ, các công ty sẽ phải trang bị thêm máy chủ và các máy trạm cũng như nhân tố con người với số tiền khoảng vài ngàn đến cả chục ngàn USD. Những điều kiện này không phải công ty nào cũng sẵn sàng đáp ứng vì kinh phí đầu tư của các doanh nghiệp không thể có ngay một sớm một chiều mà phải được lên kế hoạch từ trước. Dĩ nhiên sẽ có ngoại lệ, và những doanh nghiệp nào cân nhắc thấy có lợi sẽ khẩn trương đầu tư cho việc này.

    Tuy vậy, điểm ngại thứ hai lại ở chỗ chương trình khai báo hải quan điện tử thực ra chưa cải thiện mấy về quy trình thủ tục hành chính, vốn đang rất bất cập mỗi khi doanh nghiệp phải "làm phiền" đến Hải Quan. Một cán bộ xuất nhập cho biết: "Máy móc vẫn phải qua con người. Một tờ khai điện tử dù có nhanh hơn khai thủ công bao nhiêu lần đi nữa nhưng nếu đúng vào lúc cán bộ lãnh đạo đi vắng hay đi họp thì cũng như nhau, đều phải chờ ký mới chạy qua được. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải mang hồ sơ đến Hải Quan nộp như bình thường".  

    Tại thời điểm này, phần lớn các doanh nghiệp làm hàng gia công đang trong giai đoạn hoàn thiện các lô hàng được đặt từ trước đó vài tháng. Và đó chính là nỗi ngại thứ ba đối với việc tham gia chương trình khai báo hải quan điện tử. Bà Nguyễn Thu Vân, trưởng bộ phận xuất nhập khẩu, công ty TNHH Nichias (Hải Phòng) cho biết: Để thực hiện khai báo hải quan điện tử, từ trước đó các hoạt động xuất nhập của lô hàng phải được quản lý thống nhất trong một bộ hồ sơ điện tử. Sẽ rất khó khăn nếu áp dụng chương trình quản lý mới trong khi vẫn đang dang dở các hợp đồng cũ. Bởi vậy, công ty của bà đã quyết định lùi thời gian thực hiện khai báo điện tử, chờ khi phát sinh hợp đồng gia công mới sẽ áp dụng! 

    Thiếu chuẩn bị: cầu "khát", cung thiếu

    Thời điểm đưa ra trong kế hoạch ban đầu là tháng 3 nhưng mãi đến tháng 6/2002, guồng máy khai báo hải quan điện tử mới thực sự vận hành. Chủ quan mà nghĩ, các doanh nghiệp hào hứng với hình thức khai báo hiện đại này, lại được thông báo sớm trước vài tháng nên chắc sẽ chuẩn bị kỹ, chỉ chờ phát lệnh là nhập cuộc ngay?

    "Không chờ đến khi Hải Quan áp dụng chương trình này, từ trước đó công ty Điện Tử Bình Hoà (TP.HCM) vẫn sử dụng các chương trình phần mềm ứng dụng để quản lý đầu vào của vật tư và đầu ra sản phẩm. Về mặt trang thiết bị máy tính và cán bộ tin học, chúng tôi đã có sẵn" - ông Nguyễn Văn Thành, phó giám đốc công ty, cho biết.

    Dù rất muốn song công ty Điện Tử Bình Hoà chưa thể nhập cuộc ngay  với chương trình khai báo hải quan điện tử là vì giữa công ty và phía đối tác cung cấp chương trình quản lý nghiệp vụ và khai báo hải quan gặp phải những khó khăn nhất định về địa lý ("trong Nam, ngoài Bắc"). Mặt khác, việc cài đặt phần mềm, hướng dẫn sử dụng... đều cần người trực tiếp triển khai, nhưng nhân sự của đơn vị cung cấp chương trình lại rất mỏng, trong khi cùng lúc họ phải cung cấp chương trình cho nhiều công ty khác.

    Dù sao, công ty Điện Tử Bình Hoà cũng như nhiều doanh nghiệp thuộc đối tượng được chọn khai báo hải quan điện tử hiện nay không có nhiều lựa chọn, bởi theo ông Thành giải thích thì: "Không hiểu vì lý do gì, thị trường đang vắng bóng những nhà cung cấp chương trình quản lý nghiệp vụ hoạt động xuất nhập và khai báo hải quan. Là doanh nghiệp, chúng tôi mong muốn có nhiều nhà cung cấp để lựa chọn".

    Có phải các công ty tin học Việt Nam vẫn thờ ơ với chương trình khai báo điện tử của ngành Hải Quan? Về phía Hải Quan, ông Nguyễn Công Bình, cục trưởng Cục Công Nghệ Thông Tin và Thống Kê Hải Quan, khẳng định: Hải Quan chỉ có trách nhiệm đề ra chuẩn tiếp nhận, còn triển khai thế nào là trách nhiệm của doanh nghiệp (!). Giả thiết nếu Hải Quan đưa ra một phần mềm chuẩn về khai báo hải quan điện tử (việc này nằm trong khả năng của Hải Quan) để cung cấp cho doanh nghiệp thì theo ông Bình, ngành này cũng không có đủ nhân sự để đến cài đặt cho từng doanh nghiệp rồi sau đó phải bảo trì, bảo dưỡng và tư vấn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện...

    Trong trường hợp Hải Quan không có "chức năng" đưa ra một chương trình phần mềm chuẩn nào đó, việc định hướng và kết hợp với các công ty tin học để hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện khai báo điện tử là cần thiết. Thế nhưng ngay khi thông báo với các doanh nghiệp khai báo điện tử theo chuẩn, Hải Quan chưa bao giờ công bố công khai chi tiết các chuẩn của mình về tờ khai điện tử cũng như bộ hồ sơ điện tử. Đây là lý do giải thích vì sao các công ty phần mềm chưa có sự chuẩn bị trước để đón nhu cầu.

    Thực ra có cách tiếp cận khác giản dị và tiết kiệm hơn nhiều. Các hệ thống vận hành theo phong cách "Chính phủ điện tử" như bài toán đang bàn không bao giờ chuyển sự phức tạp và tốn kém về phía người dân hay doanh nghiệp.

    Điện tử hóa thủ công hay thủ công hóa điện tử?

    Khai báo hải quan điện tử, nếu bỏ qua những hoa mỹ như người ta vẫn hiểu về hình thức này, thì tại bốn tỉnh thành đang triển khai trên thực tế chỉ là một sự hoán đổi công việc nhập dữ liệu mà trước nay Hải Quan vẫn "làm hộ" doanh nghiệp. Công bằng mà nói, nhân lực của Hải Quan đang rất thiếu, mà số lượng các doanh nghiệp ngày càng gia tăng. Điều này làm nảy sinh những hiện tượng tiêu cực trong ngành Hải Quan, nên phần nào việc khai báo hải quan điện tử cũng giải quyết được vấn nạn trên. Tuy vậy, rõ ràng nếu chỉ đơn giản chấp nhận tờ khai điện tử của doanh nghiệp thì vẫn chưa có nghĩa đấy là khai báo hải quan điện tử. 

    Trong thực tế, chương trình khai báo hải quan điện tử của Việt Nam hiện nay chẳng... "điện tử" chút nào! Đúng ra, chương trình khai báo hải quan điện tử phải được thiết lập bởi ba điểm: Hải quan - Doanh nghiệp - Cơ quan chứng thực dữ liệu điện tử, điều mà có lẽ còn lâu mới có.

    Chúng ta đang điện tử hoá các thủ tục hành chính còn mang nặng tính thủ công, hay đang thủ công hoá các ứng dụng điện tử bởi những chuyển động ngoằn ngoèo của dữ liệu điện tử đi kèm với những thủ tục thủ công?

    Hải Quan đang có một website rất nghèo nàn và đơn điệu với chức năng tuyên truyền cho ngành, nhưng lại không được thường xuyên cập nhật nên hẳn còn lâu website này mới có thể trở nên cổng hành chính phục vụ chương trình khai báo hải quan điện tử và các dịch vụ công khác của ngành này.

    Một cán bộ tin học trong ngành Hải Quan nhận xét: Quyết định của Tổng Cục Hải Quan về việc sẽ triển khai hình thức khai báo điện tử ở mức thấp nhất đã khiến người trong ngành ngỡ ngàng, vì các điều kiện cơ sở hạ tầng của Hải Quan và doanh nghiệp hiện nay có thể tương thích với mức triển khai cao hơn.

    Thủ Tướng Chính Phủ mới đây đã phê duyệt một hệ thống chuẩn về khai báo hải quan điện tử và Dự Án Tin Học Hóa Quy Trình Nghiệp Vụ Hải Quan giai đoạn tiền khả thi. Hy vọng chương trình khai báo hải quan điện tử sẽ không còn ì ạch như hiện nay.

    Thu Hiền - Bích Ty

     

    ID: B0209_10