• Thứ Năm, 28/10/2004 16:37 (GMT+7)

    Bước đệm của một cuộc chơi


    Cảnh khách hàng rồng rắn xếp hàng chờ tính tiền tại các siêu thị lớn như Co.opmart, Maximark, Citimart, Metro... vào những ngày cuối tuần, lễ, tết diễn ra thường xuyên Lúc đó, nhân viên siêu thị phải làm việc quá tải, hàng hóa bán không hết công suất, người mua mệt mỏi... Giải quyết tình trạng này, bán hàng qua mạng là giải pháp hữu hiệu nhất. Thế nhưng, thực tế kinh doanh qua mạng hầu như chưa làm hài lòng cả khách hàng lẫn nhà đầu tư.

    Đầu tư thuận lợi...

    Từ năm 2001, bán hàng qua mạng (BHQM) đã bắt đầu hình thành tại Việt Nam. Đầu tiên là website www.tienphong-vdc.com.vn do công ty Điện Toán và Truyền Số Liệu (VDC) và siêu thị Tiền Phong hợp tác thực hiện cuối năm 2001, đánh dấu vai trò tiên phong cho loại hình kinh doanh (KD) BHQM. Gần một năm sau, ngày 2/9/2002, website www.vdcsieuthi.vnn.vn tiếp tục dược khai sinh. Từ chỗ chờ nhận vài hợp đồng/tuần, nay phòng KD trực tuyến của VDC xử lý khoảng 10 đơn hàng/ngày, tổng giá trị giao dịch khoảng 5 triệu đồng. Thuận lợi của vdcsieuthi là biết kết hợp giữa bên có hàng (siêu thị Tiền Phong) và bên có dịch vụ Internet tốt (VDC). Hiện 2 website nói trên có đến 2.000 mặt hàng được giới thiệu, bán với giá thấp hơn thị trường từ 5-10%, phí vận chuyển tính theo cước phí bưu điện. Khách hàng (KH) ở nội thành được miễn phí vận chuyển. Trên 200.000 KH của 2 website này hàng tuần đều nhận được bản tin tư vấn tiêu dùng, chương trình khuyến mại do VDC cung cấp.

    Đi đầu trong BHQM phía nam có lẽ là siêu thị điệu tử Golmart (www.golmart.com.vn) của công ty G.O.L. Khai trương tháng 12/2002 với gần 1.000 SP (SP), đến nay Golmart có hơn 7.000 SP thuộc 37 nhóm hàng, có cả dịch vụ (du lịch, quà tặng). Trong năm 2003, có lúc Golmart nhận được đơn hàng nguyên phụ liệu sản xuất trị giá gần 70 triệu đồng do một công ty ở tỉnh Đồng Nai đặt, nhưng cũng có khi chỉ là cây viết giá 4.000 đồng (không có phí giao hàng vì trong nội thành), Golmart vẫn giao đúng hẹn. Nhờ đó, Golmart dần lấy được uy tín với KH, đến nay đã có gần 10.000 đơn hàng, 5.000 KH đăng ký tài khoản, 500 KH thường xuyên và 300 nhà cung cấp. Doanh thu đạt 500 triệu đồng/tháng, tăng trưởng bình quân gần 40%/năm. Có thể nói G.O.L là một trong ít công ty đầu tư BHQM 'bài bản' với đa dạng giải pháp PM , sản phẩm (SP), đội ngũ giao hàng và phương thức thanh toán.  

     

     

    ÔNG CHI BẢO,
    Giám đốc CHIBAOSHOP.COM

     

     

     

     

    Các nhà đầu tư không 'mặn mà' với BHQM có lẽ vì doanh thu không cao nhưng chi phí đầu tư lớn. Nhưng theo tôi, lợi ích mang lại từ thị trường trên mạng rất lớn, chẳng hạn việc quảng cáo tiếp thị trên mạng có chi phí thấp hơn các kênh khác rất nhiều. Cũng như KD siêu thị cách đây 10 năm. BHQM chắc chắn sẽ phát triển trong vòng 3 - 5 năm tới. Đây là xu hướng tất yếu.

     

    Một công ty khác là Thương Hiệu (Trade Mark) chuyên thiết kế website đã đầu tư 200 triệu đồng xây dựng website BHQM www.chibaoshop.com. Không chỉ đơn thuần bán hàng, website này chủ yếu cung ứng dịch vụ tặng quà tận nhà theo yêu cầu. Website đặt server tại Mỹ; tổng chi phí thuê đường truyền, bảo trì và hoạt động KD từ 40 - 50 triệu đồng/tháng. Chibaoshop thanh toán theo các cách: tiền mặt; chuyển khoản; chuyển qua bưu điện; thanh toán ghi nợ cho KH thân thiết, KH mua hàng trong tài khoản vay trước và trả tiền sau. Mỗi ngày Chibaoshop nhận được khoảng 1.000 lượt truy cập.

    Có thể xem xét mô hình của G.O.L để thấy đầu tư một siêu thị trên mạng không khó. Trước tiên cần có hệ thống máy tính nối mạng (khoảng 10 máy) có PM quản lý KD, đường truyền Internet tốc độ cao 256 Kbps (2.000 USD/tháng), hệ thống 3 server (máy chủ) khoảng 10.000 USD để duy trì website (hosting), back up dữ liệu và nối với các máy con. Phải cài đặt firewall (tường lửa) bảo mật thông tin. Cần khoảng 16 nhân viên gồm: kỹ thuật phần cứng, PM, xử lý hình ảnh SP, nhập hàng, giao hàng, thủ kho...

    Riêng với DN chuyên KD vài mặt hàng (tỏi, tiêu, guốc, giày dép...) đã có hệ thống cung cấp hàng ổn định; chi phí đầu tư sẽ thấp hơn gấp nhiều lần. Chỉ cần một server, một đường truyền 64Kbps giá 8 triệu đồng là có thể hoạt động.

    ...Nhưng chưa phát triển mạnh

    BHQM hiện không mang lại hiệu quả tương xứng với tiềm năng. Ông Chi Bảo, giám đốc Chibaoshop nhận định: 'KD qua mạng thời điểm này chỉ mang tính đầu tư thâm nhập thị trường chứ chưa mang lại lợi nhuận'. Còn với siêu thị điện tử VDC, dù là nơi đầu tiên mở dịch vụ bán hàng trực tuyến, nhưng sau gần 3 năm phát triển vẫn vận hành như một website thử nghiệm để hỗ trợ DN tiếp cận TMĐT chứ chưa đủ cứng cáp để ra 'ở riêng'.

    Trường hợp của Liên Hiệp Hợp Tác Xã TP.HCM Saigon Co.op rõ nét hơn. Với hệ thống 13 siêu thị (trong đó 2 siêu thị ở tỉnh) và đội ngũ cung ứng hàng hùng hậu, Saigon Co.op là đối tượng lý tưởng cho BHQM. Sở KHCN TPHCM cũng đã chọn Saigon Co.op để thí điểm dự án BHQM và đặt hàng một công ty PM viết giải pháp BHQM cho Saigon Co.op. Kinh phí giai đoạn thử nghiệm là 120 triệu đồng. Năm 2003, Saigon Co.op đưa BHQM vào thử nghiệm nội bộ cho KH là cán bộ, nhân viên Saigon Co.op và các KH thành viên. Tuy nhiên do chưa có khung pháp lý cho giao dịch điện tử và chữ ký điện tử nên KH vẫn phải thanh toán bằng thẻ qua máy thanh toán mà nhân viên giao hàng mang theo. Bà Trần Thị Kim Quyên, phó tổng giám đốc Saigon Co.op cho biết: ' Kết quả thử nghiệm đã cho thấy lượng thanh toán bằng thẻ tại các siêu thị thấp, chỉ dưới 10%. Do vậy, BHQM hiện nay tại Saigon Co.op vẫn đang ở bước chuẩn bị'.

    Với nhà sách Minh Khai trên mạng (www.minhkhai.com.vn), tỉ trọng doanh thu BHQM chỉ đạt 1% tổng doanh thu năm 2003. Bà Lê Minh Thu, giám đốc nhà sách Minh Khai cho biết: Nếu tính hiệu quả thì BHQM tại nhà sách vẫn lỗ, hiện chỉ là đầu tư cầm chừng. 

     

    ÔNG NGUYỄN DZŨNG,
    Giám đốc công ty G.O.L

     

     

     

    Để tạo niềm tin với khách hàng khi BHQM, nhà đầu tư cần:
    Lập mạng lưới phân phối rộng, đẩy mạnh tiến độ giao nhận hàng hóa.
    Tập hợp lượng hàng hóa phong phú. Tổ chức những chương trình khuyến mãi hấp dẫn.
    Dùng nhiều phương thức thanh toán: tiền mặt, thẻ tín dụng, sec, M-banking...
    Tạo cảm giác yên tâm cho KH khi thanh toán thẻ bằng những giải pháp riêng của công ty.

     


    Nguyên nhân?

    Hoạt động BHQM chưa sôi động vì nhiều lý do. Với Nhà Nước, hành lang pháp lý cho thương mại điện tử (luật giao dịch điện tử, chứng thực chữ ký điện tử) chậm ra đời làm ngân hàng chậm hỗ trợ thanh toán trực tuyến là nguyên nhân lớn nhất cản trở BHQM. Thêm nữa, các ngân hàng thương mại ở Việt Nam chủ yếu hỗ trợ người dân lập thẻ trong nước chứ không hỗ trợ thanh toán bằng thẻ lập ở nước ngoài đã cản trở DN bán hàng ra ngoài nước. Tốc độ đường truyền Internet và khả năng bảo mật, mã hóa (thông tin kinh doanh) cũng chưa đáp ứng nhu cầu người dùng và doanh nghiệp. Với nhà đầu tư, chỉ một vài đơn vị dám dốc sức đầu tư thật sự vào loại hình này. Còn lại phần lớn chỉ thăm dò thị trường, đầu tư vừa phải dẫn đến hàng hóa trên mạng thường thiếu chủng loại, lại không đảm bảo thời hạn giao hàng. Nhiều siêu thị trên mạng chưa liên kết được nhiều nhà cung cấp để tận dụng hệ thống chân rết giao hàng của họ, làm cho chi phí vận chuyển giao hàng tăng cao.

    Với KH, thói quen mua sắm truyền thống đã ăn sâu trong tiềm thức khó có thể thay đổi một sớm một chiều. Nhưng 'văn hóa mua hàng qua mạng' của KH mới chính là rào cản không nhỏ. Với nhà sách Minh Khai, không ít KH đặt mua dưới hình thức 'chơi đùa', có xác nhận mua hàng nhưng khi hàng được giao, KH lại bảo không mua. Tương tự ở siêu thị điện tử VDC, tình trạng KH đặt mua... thử không hiếm. Chỉ có 10/30 đơn hàng ở đây mỗi ngày là có người mua thật sự.

    Kinh nghiệm phát triển BHQM

    Thu hút KH từ cái nhìn đầu tiên là kinh nghiệm của VDC siêu thị. Với suy nghĩ KH nhận biết SP trên mạng chỉ với 2 giác quan thay vì 5 giác quan như khi mua hàng trực tiếp, VDC rất xem trọng khâu chụp hình SP rõ nét và trình bày ấn tượng. Ngoài ra VDC còn có kinh nghiệm xác định ai là KH thật qua cách KH trả lời các câu hỏi trong hợp đồng mua hàng về tên, tuổi, địa chỉ, cách thanh toán...Còn siêu thị Golmart chú trọng đến hình thức thanh toán. Golmart có sáng kiến ký hợp đồng đại lý thanh toán với các đại lý Internet. Khi đó KH không biết tin học vẫn có thể chọn lựa, đặt hàng và trả tiền trực tiếp cho đại lý Internet. Golmart sẽ giao hàng và thu lại tiền từ đại lý này. Golmart đã có 2 đại lý thanh toán tại TP.HCM và đang mở rộng hình thức này. Nhiều cách thanh toán khác như thẻ tín dụng, M-banking... bên cạnh tiền mặt cũng đã được Golmart áp dụng. Hiện nay, tỉ lệ KH thanh toán bằng thẻ tín dụng (credit card) của Golmart tăng 24%; thanh toán tiền mặt hiện chỉ còn 60% so với 85% vào thời gian đầu. Ngoài ra, tổ chức các chương trình khuyến mãi hấp dẫn là một thế mạnh thu hút KH của Golmart.
     

     

     

    BÀ LÃ HOÀNG HÀ,
    Phó trưởng phòng phát triển dịch vụ trực tuyến của VDC:

     

     

     

     

    Người tiêu dùng qua mạng hiện nay là người có thu nhập cao. Họ thường tìm mua những mặt hàng đã khẳng định được thương hiệu và uy tín trên thị trường như LG, Samsung (điện tử điện lạnh), Amore (mỹ phẩm)... Để làm tốt vai trò trung gian, VDC phải tuyển lựa rất kỹ đối tác, là các nhà phân phối có uy tín như: đã đăng ký KD, được quyền xuất hóa đơn, đã tham gia triển lãm hoặc dược tư vấn từ Bộ Thương Mại...

     

    Sau cùng, các DN KD BHQM quy mô nhỏ nên hợp tác với các đơn vị có sẵn công nghệ, mạnh về tài chính và kinh nghiệm, đã xây dựng thành công giải pháp BHQM để được hỗ trợ về kỹ thuật, thanh toán, phân phối... Các giải pháp KD tối ưu và chính sách hỗ trợ mạnh sẽ giúp DN mới phát triển hiệu quả.

    Nhìn chung, dù đã phát triển gần 3 năm nhưng BHQM hiện vẫn ở giai đoạn thăm dò. Có lẽ 3-5 nữa, BHQM mới tiến đến bước nở rộ tại Việt Nam. Song nếu biết tập hợp kinh nghiệm, kết hợp với sẵn lượng khách hàng tiềm năng, khả năng tăng tốc của Internet tại Việt Nam, chắc chắn các DN đã và sẽ đầu tư BHQM sẽ không thấy tiếc 'bước đệm' những năm qua để chuẩn bị cho một cuộc chơi lớn, mang tính toàn cầu: TMĐT. 

    ID: B0410_21