• Thứ Ba, 30/11/2004 15:23 (GMT+7)

    Chính phủ điện tử "từ dưới lên"

    Vai trò của cà phê Internet tại Ucraina trong việc xã hội hoá CNTT, trợ giúp mối giao tiếp "Công Dân - Chính Phủ", thực hiện e-government "từ dưới lên" là bài học kinh nghiệm hữu ích cho Việt Nam trong quá trình xây dựng nền hành chính điện tử.


    Trên trang web www.price.od.ua ngày 02/7/2002 có đăng bài báo của Oleg Safranov: 'Chính Phủ Điện Tử (e-government) - chuyện huyền thoại?', bàn về những trở ngại khi triển khai e-government tại Ucraina. Bài báo này có hai điều thú vị: 1. Ucraina cũng chịu một 'khoảng cách số' tương tự như chúng ta (tính theo số truy nhập mạng trên số dân) trong việc triển khai Chính Phủ Điện Tử; 2. Cách tiếp cận của 'Hiệp hội các câu lạc bộ máy tính toàn Ucraina (UACC)' về vai trò của cà phê Internet trong việc xã hội hoá CNTT như một phương tiện trợ giúp mối giao tiếp 'Công Dân - Chính Phủ', tức thực hiện e-government 'từ dưới lên'. Thiết nghĩ đây là một bài học kinh nghiệm hữu ích cho VN đang trong quá trình xây dựng nền hành chính điện tử.

    Tạo dựng trao đổi điện tử

    O. Safranov cho rằng: tạo dựng trao đổi điện tử theo chiều 'Chính Phủ - Nhân Dân' (thí dụ, các dịch vụ công - BBT) hay thậm chí 'Chính Phủ - Chính Phủ' (thí dụ giữa các bộ - BBT) tại Ucraina mới đang tồn tại trong đầu của những người lạc quan. Những kẻ bi quan - nhưng rất đáng lạc quan về mặt được thông tin - thì cho rằng: 'Tại sao phải phí tiền cho một việc không tưởng?', vì mới chỉ có 2% cư dân Ucraina tiếp cận được với Internet! Sự 'bất bình đẳng số' này có tương quan hiển nhiên với trình độ kinh tế. Xã hội 'kỹ liêu' ('technocratic' - từ dùng trong bài báo, một từ suy diễn của 'bureaucratic' - quan liêu) đã sinh ra một tầng lớp xã hội mới - 'những kẻ sống trong nghèo đói về thông tin'. Cho dù các công dân Ucraina đang thực hiện gần 100 triệu giao dịch các loại trong tất cả các tổ chức công quyền và tổ chức xã hội, thì câu hỏi sau vẫn có lý: 'Có đáng bỏ tiền ra làm chính phủ điện tử (CPĐT) chỉ để phục vụ cho một bộ phận chiếm 2% dân số?'. Câu trả lời đương nhiên là không!

    Xóa bỏ bất bình đẳng số

    Theo Aleksandr Bernatovich, chủ tịch UACC, có hai việc có thể 'cứu vớt' được tình trạng 'bất bình đẳng số' này, đó là:

    'Tin học hóa từ dưới lên', nhờ vào việc xây dựng các câu lạc bộ máy tính và thu hút chúng vào quá trình trao đổi điện tử theo chiều 'Nhân Dân - Chính Phủ'

    Tạo ra cơ sở 'phi nhà nước' (thương mại) trong thực hiện CPĐT, trong xây dựng các điểm tiếp dân điện tử và trong xử lý ngoại tuyến các yêu cầu của các công dân riêng biệt.
    Nếu như đề xuất sau có được sự nhìn nhận rộng rãi, thì việc đưa đề xuất đầu vào cuộc sống đã bị ảnh hưởng mạnh bởi các vấn đề bản quyền phần mềm, cũng như thiện cảm từ phía các cơ quan kiểm tra nhà nước đối với các câu lạc bộ máy tính.

     

     

    Sự đầu tư cho CPĐT 'từ trên xuống' tại Ucraina 2002: ngân sách cho tin học hoá nhà nước không vượt quá 7.4 triệu griven, trong đó có các dự án: hệ thống trao đổi tài liệu điện tử trong các cơ quan nhà nước (gần 580 ngàn), hệ thống trao đổi từ xa các thông tin y tế (250 ngàn), đánh giá khả năng sử dụng Linux trong các cơ quan công quyền. Để phát triển Internet quốc gia đã đầu tư 1,5 triệu griven, trong đó 970 ngàn để xây dựng Portal Văn Phòng Chính Phủ, 210 ngàn cho xây dựng hệ thống tư vấn cải cách quan hệ đất đai, 80 ngàn cho hệ thống truyền số liệu vệ tinh

     

    Nhờ có sự đề đạt tích cực của UACC, đầu tháng 3-2002 Vladimir Litvin, chánh văn phòng Phủ Tổng Thống khi đó, đã tuyên bố giải toả sức ép lên các câu lạc bộ Internet, với lí do: 'Chúng là một trong các phương pháp phổ cập công nghệ mới trong dân cư'. Cho đến nay, các nỗ lực của UACC đã nhận sự ủng hộ của các nhân vật quan trọng trong chính quyền và nhiều nghị sỹ trong Quốc Hội.
    Một sự cộng hưởng đáng kể là việc Microsoft tạm thời hoãn gây áp lực đối với các chủ quán cà phê Internet về bản quyền trong mùa kinh doanh, tạo cơ hội cho họ đứng vững. Theo UACC, vào năm 2002 tại Ucraina đã có gần 5000 câu lạc bộ máy tính với 40 ngàn đầu máy được trang bị, số người sử dụng khoảng 80-100 nghìn người/ngày. Vậy tại sao không tin học hoá 'từ dưới lên'?

    Đương nhiên, chiều từ dưới lên là cần, nhưng chưa đủ. Theo tác giả, 'đơn thuốc' cần dùng trong việc chuẩn bị tiến tới CPĐT phải là: 'Tin học hóa từ trên xuống phối hợp với sáng kiến của các doanh nghiệp nhỏ'. Đáng chú ý là UACC xác định các câu lạc bộ máy tính - tức các quán càphê Internet, cà phê Cyber, một loại hình doanh nghiệp nhỏ - là cơ sở vững chắc cho việc 'tin học hoá từ dưới lên', do chúng cung cấp cho công chúng các phương tiện tiếp cận rộng rãi đến công nghệ thông tin nói chung, Internet nói riêng. Từ đó, chúng có thể là cơ sở cho việc triển khai CPĐT tại địa phương. Tổ chức và hành động theo hướng đó thực sự là một cách quản lý và khai thác đáng chú ý đối với các loại hình doanh nghiệp ICT nhỏ này, không chỉ trong việc thúc đẩy CPĐT.

    Liệu đây có là một kinh nghiệm để Việt Nam xem xét, trong bối cảnh việc cung cấp rộng rãi khả năng truy cập mạng cho công dân ở nước ta cũng đang rất hạn chế, còn các hoạt động cà phê Internet thì gần như bị thả nổi.

     

    Hiệp hội các câu lạc bộ máy tính toàn Ucraina (UACC) được thành lập tháng 11/2001. Chủ tịch Hiệp hội đồng thời là người sáng lập - tiến sỹ Toán - Lý Aleksandr Bernatovich. Đây là tổ chức liên kết trên toàn Ucraina các câu lạc bộ máy tính - tên gọi Ucraina của cà phê Internet - nhằm đạt tới các mục tiêu nghề nghiệp của họ. Website của UACC là www.uacc.org.ua.
    Một trong các nhiệm vụ của UACC là pháp lý hoá các phần mềm dùng trong các điểm cà phê Internet, và tham gia vào các hoạt động xã hội hoá tin học.
    Hàng loạt các cuộc thương thảo đã được UACC thực hiện trong lĩnh vực bản quyền các phần mềm dùng cho tất cả các thành viên của mình. Một trong các thành tựu thương thảo nổi bật của họ là dỡ bỏ lệnh cấm sử dụng bản OEM của Windows XP trong các câu lạc bộ máy tính tại Ucraina và đại diện chính thức của Microsoft đồng ý hoãn trong 5 tháng việc trừng phạt các câu lạc bộ dùng các phần mềm không bản quyền. Mới đây nhất (7-2004), UACC, trong khuôn khổ một dự án hợp tác với Cơ Quan Phát Triển Liên Hiệp Quốc, Trung Tâm 'Di dân và phát triển quốc tế' của Đức, Hãng Ucrtelecom và Bộ Giáo Dục và Khoa Học Ucraina, đã khai trương Trung Tâm Đào Tạo 'Tiếp cận bình đẳng đến công nghệ thông tin' tại Kiev. Trung tâm này có mục đích mở rộng và tăng cường mạng lưới các câu lạc bộ máy tính trong trường học và hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp nhỏ ở Ucraina. Con số mới nhất về số người truy cập Internet tại Ucraina là 8% số dân, hơn một nửa số trường học đã có phòng máy tính, nhưng chỉ 15% có kết nối Internet.

     

    Cao Kim Ánh

    ID: B0411_15