• Thứ Năm, 02/12/2004 09:58 (GMT+7)

    Tư vấn CNTT: Lỗ hổng thị trường

    Tư vấn giúp tránh rủi ro, giảm thiểu lãng phí trong tương lai nhờ đầu tư hợp lý ở hiện tại. Thế nhưng đã đến lúc báo động về lỗ hổng tư vấn khi doanh nghiệp trong nước không đủ lực thực hiện những dự án lớn; chuyên gia thiếu nơi đào tạo, thực hành; chi phí cho tư vấn không hợp lý; tâm lý sử dụng tư vấn chưa sẳn sàng.


    Tư vấn không thể thiếu trong các dự án triển khai ứng dụng CNTT, từ chính phủ điện tử đến các Đề Án 112, từ triển khai ERP đến xây dựng hệ thống thông tin doanh nghiệp... Tư vấn giúp tránh rủi ro giảm thiểu lãng phí trong tương lai nhờ đầu tư hợp lý ở hiện tại. Cùng với sự gia tăng ứng dụng CNTT, doanh nghiệp - tổ chức ở Việt Nam bắt đầu nhìn nhận tầm quan trọng của tư vấn, nhất là khi họ phải quyết định chọn giải pháp CNTT - trị giá tới vài triệu USD. Thế nhưng, nhìn lại thị trường CNTT VN, chúng ta thấy rằng đã đến lúc báo động về lỗ hổng tư vấn khi doanh nghiệp trong nước không đủ lực thực hiện những dự án lớn; chuyên gia thiếu nơi đào tạo, thực hành; chi phí cho tư vấn không hợp lý; tâm lý sử dụng tư vấn chưa sẳn sàng...

    Nhà tư vấn, người ở đâu?

    'Tư vấn CNTT' là thuật ngữ mới xuất hiện tại Việt Nam từ năm 1997, theo chân các dự án nước ngoài. Trước đó, hoạt động tư vấn vẫn diễn ra nhưng chưa được gọi là 'tư vấn' mà thường gọi là 'thiết kế'. Nhiệm vụ của nó là phân tích yêu cầu của khách hàng, phân tích hiện trạng DN - tổ chức. Sau đó bằng nghiệp vụ của mình, nhà thiết kế tìm hệ thống thông tin giải pháp PM phù hợp, đáp ứng về kỹ thuật, chi phí, khả năng phát triển của DN - tổ chức trong tương lai.

    Ông Trần Sơn, giám đốc công ty ERAS, một chuyên gia tư vấn nhiều kinh nghiệm cho biết, hiện chưa nơi nào đào tạo bài bản về tư vấn. Chuyên gia tư vấn CNTT cho các dự án lớn hay công ty tư vấn chuyên nghiệp thường là người có kinh nghiệm làm việc trong ngành, đã đạt một số các chứng chỉ CNTT quốc tế về hệ thống của Cisco, IBM... Ông Ngô Văn Tình, chuyên gia tư vấn của ELCOM, cho biết: một chuyên gia tư vấn muốn hành nghề phải có bằng cấp chuyên môn, 3 năm kinh nghiệm và đã chủ trì ít nhất 3 công trình.

    Về chính sách phát triển, ông Phan Văn Hiền, phó giám đốc công ty Tư Vấn Xây Dựng và Phát triển Bưu Điện cho biết: Luật đầu tư đã quan tâm tới tư vấn khi quy định 'đầu tư phải có tư vấn', giá trị tư vấn được quy định theo tỷ lệ % của tổng giá trị công trình. Ngoài ra, ngày 5/11/2002, Chính Phủ cũng đã nhìn nhận vai trò tư vấn bằng Nghị Định (NĐ) 87/2002-NĐ-2002 về hoạt động cung ứng và sử dụng dịch vụ tư vấn (song đến nay vẫn chưa có thông tư hướng dẫn thực hiện NĐ này).

    Tư vấn CNTT đã len lỏi vào Việt Nam. Đến nay, vài công ty tầm cỡ thế giới như PricewaterhouseCoopers, Ernst & Young... đã có văn phòng tại Việt Nam và tham gia tư vấn CNTT bên cạnh các hoạt động tư vấn tài chính, luật, quản lý... Về phía Việt Nam, số công ty hoạt động đúng theo nghĩa của từ 'tư vấn' (consultancy - hoạt động cung cấp lời khuyên cho lĩnh vực chuyên môn và được trả phí (theo từ điển Oxford)) - hầu như không có dù số lượng đăng ký dịch vụ tư vấn CNTT không ít, chiếm 27% (tính trên 1109 công ty tin học trong Niên Giám CNTT VN 2003, do TGVT-PCW VN và Hội Tin Học TP.HCM ấn hành). Có điều hoạt động 'tư vấn' mà các công ty này thực hiện luôn phải gắn với bán hàng, triển khai, tích hợp hệ thống... để mang lại lợi nhuận, còn tư vấn đa số đều thực hiện miễn phí nhằm 'tranh thủ' niềm tin của khách hàng.

    Người mua dịch vụ kém mặn mà

     

     

     

     

    5 TIÊU CHÍ CHO MỘT CÔNG TRÌNH TƯ VẤN:
    Kết nối được (gồm cả tích hợp).
    Vận hành thông suốt.
    Khả năng dự phòng.
    Tầm nhìn: dự kiến, đón đầu được quy hoạch
    phát triển KT-XH.
    Tiết kiệm chi phí tối đa.
    Ông Phan Văn Hiền, phó giám đốc
    CÔNG TY TƯ VẤN XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN BƯU ĐIÊN

     

     

    Tư vấn CNTT thực thụ (có phí) hiện chỉ có những dự án lớn từ vài trăm nghìn USD đặt ra. Các dự án này thường của DN - tổ chức lớn, sử dụng kinh phí Nhà Nước hoặc là đơn vị liên doanh với nước ngoài. Đơn cử như Bộ Tài Chính thời gian qua đã thuê tư vấn cho một số dự án. Gần nhất là dự án Hạ Tầng Truyền Thông, trong đó giai đoạn 1 (1999-2000), Bộ chọn DataCraft Vietnam (từ 3 công ty tham gia đấu thầu) làm tư vấn lập dự án khả thi, hợp đồng 500 triệu đồng/3 tháng. Mục tiêu: đánh giá hiện trạng hạ tầng truyền thông trong nước, hiện trạng cung cấp dịch vụ truyền thông, các yêu cầu đặc thù của ngành tài chính và dự kiến tổng chi phí cho dự án đầu tư. 'Chúng tôi thực sự hài lòng với kết quả và chi phí tư vấn lần đó. Nếu là tư vấn nước ngoài thì gần như không có giá đó và không dám chắc họ hiểu hiện trạng hạ tầng viễn thông VN', ông Trần Nguyên Vũ, phó cục trưởng Cục Tin Học và Thống Kê Bộ Tài Chính cho biết.

    Tại TP.HCM, công ty T&H đến nay đã nhận được hơn 4 hợp đồng tư vấn 'có phí' từ nhóm dự án Nhà Nước, gồm hệ thống thông tin phục vụ về y tế, hệ thống hạ tầng thông tin của TP.HCM, hệ thống CSDL quản lý cán bộ công chức, hệ thống chẩn đoán bệnh từ xa. Mỗi hợp đồng khoảng 40 triệu đồng/3 tháng.

    Về phía DN, công ty bảo hiểm Bảo Minh, Saigon Coop, đã thuê PricewaterhouseCoopers tư vấn giải pháp ERP, thời gian thực hiện 6-8 tháng. Còn công ty tư vấn công nghệ Khang Phú Thành (KPTT), mới thành lập năm 2003 nhưng nay đã thực hiện 40 hợp đồng tư vấn - triển khai ERP cho nhiều DN nước ngoài: Exxon Mobil Unique Viet Nam, Duxton Hotel Saigon...

    Có điều, với khối DN vừa và nhỏ, chi phí tư vấn CNTT dường như vẫn là điều 'xa xỉ'. Với khối này, chỉ có tư vấn bán hàng là 'sống' được. Nhà tư vấn ở đây không thu phí tư vấn nhưng phải cầm chắc khả năng khách hàng sẽ mua thiết bị, giải pháp của mình. 'Cũng có vài trường hợp DN mang giải pháp do T&H đề ra đến đơn vị chào giá thấp hơn để yêu cầu thực hiện, nhưng trường hợp này khá hiếm. Còn lại hầu hết đền chọn chúng tôi triển khai và bán sản phẩm sau khi khảo sát và tư vấn giải pháp (miễn phí)', ông Lê Thanh Hùng, giám đốc T&H cho biết.

    Đau đầu tìm kinh phí tư vấn

    Với khối Nhà Nước, định mức, ngân sách cho tư vấn đến nay đều không có văn bản cụ thể. Ở Bình Dương, chi cho tư vấn xây dựng dự án đang 'vận dụng' theo Nghị Định 52/1999/NĐ-CP/1999 với mức 5-10 triệu đồng/dự án. Ông Nguyễn Thanh Trúc, phó giám đốc Sở KHCN Bình Dương nhận xét: 'Nghị Định 52 vốn ứng dụng cho xây dựng cơ bản nên có nhiều điểm không phù hợp với dự án CNTT'. Còn với Đề Án Tin Học Hóa Hành Chính Nhà Nước (Đề Án 112) thì kinh phí cho tư vấn chưa được quy định. Vì vậy tại TP.HCM, các dự án thuộc Đề Án 112 đều lấy chi phí tư vấn từ ngân sách quản lý dự án, vốn chỉ chiếm 1,8% tổng dự án nhưng phải gồm nhiều hoạt động: hội họp, xét duyệt dự án, mời chuyên gia...

    Chi phí thấp đưa đến hoạt động không hiệu quả. Ông Thượng Văn Hiếu - PGĐ Sở KHCN Bình Dương cho biết: tìm một đơn vị có chức năng tư vấn nhưng đủ năng lực rất khó. Nhiều dự án tin học hóa của các sở, ngành phải sửa 'năm lần bảy lượt' mới xong dù có tư vấn, đến lúc đưa ra hội đồng thẩm định lại không được duyệt. Năm 2003 hơn phân nửa dự án tại Bình Dương gặp tình trạng này. Hai năm gần đây, Sở KHCN Bình Dương phải khắc phục bằng cách mời chuyên gia khoa CNTT của ĐH KHTN, ĐH Kinh Tế, ĐH Bách Khoa TP.HCM, cùng với tổ tư vấn CNTT của Ban Chỉ Đạo 112 lập tổ 'Tư vấn cho các đơn vị tư vấn' để dự án nhanh chóng được duyệt và triển khai thực hiện!

    Chi phí cho chuyên gia tư vấn hiện cũng là điều cần quan tâm vì độ chênh rất lớn. Trong khi chuyên gia tư vấn dự án Nhà Nước lương chỉ khoảng 50.000 - 150.000 đồng/buổi thì lương của chuyên gia tư vấn cho dự án của các DN lớn đến 200-300 USD/ngày. Tuy vậy, lương tư vấn viên đôi khi chỉ bằng 1/10, 1/20 chuyên gia. Có lẽ về mức lương tư vấn, các hội nghề nghiệp và các chuyên gia tài chính nên nghiên cứu đưa ra định mức hợp lý để các DN tham khảo.

     

     

    'Nhiều DN quan niệm đi dây mạng máy tính như đi dây điện, hoàn toàn bỏ qua khâu tư vấn hệ thống. Kết quả là mạng vẫn chạy, nhưng khi DN lớn lên, mạng không đáp ứng được nhu cầu mở rộng, nếu cố mở rộng thì chạy rất chậm. Chỉ có nhà tư vấn chuyên nghiệp mới vẽ được bức tranh trong tương lai của hệ thống từ đầu, giúp DN tránh lãnh phí đầu tư lại về sau. Đây là ví dụ đơn giản nhất về tư vấn.'
    Ông Trịnh Vương Bảo Khánh, chuyên viên tư vấn ERP, KPTT.

     

    Hướng nào phát triển?

    Ông Đào Minh Tuấn, giám đốc trung tâm CNTT, ngân hàng Vietcombank khá bi quan: Môi trường tư vấn của VN rất khó phát triển vì thủ tục chọn thầu tư vấn phức tạp làm 'nản lòng' đơn vị triển khai ứng dụng, buộc họ chọn giải pháp khác 'nhẹ nhàng' hơn. Chẳng hạn VietcomBannk chọn giải pháp tổ chức hội thảo chuyên đề và mời chuyên gia các nước tham gia góp ý kiến, sau đó tự quyết định giải pháp thích hợp.

     

     

    Một số quy định, thông tư tính chi phí tư vấn đang được 'vận dụng' cho các dự án CNTT của Nhà Nước:
    Thông Tư 34/2002/TT/BTC, ngày 17/4/2002, Bộ Tài Chính ban hành, về hướng dẫn công tác quản lý tài chính thực hiện Đề Án Tin Học Hóa Quản Lý Hành Chính Nhà Nước
    Thông tư liên tịch 45/2001/TTLT/BTC-BKHCNMT, ngày 18/6/2001, của Bộ Tài Chính và Bộ KHCN ban hành, hướng dẫn một số chế độ chi tiêu đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
    Nghị Định 52/1999/NĐ-CP, ngày 8/7/1999, Chính Phủ ban hành, là Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng.

     

    Khác với ông Tuấn, nhiều DN lại tin tưởng khả năng phát triển tư vấn CNTT ở Việt Nam và đề xuất nhiều giải pháp thúc đẩy tiến trình hình thành. Trong đó, ông Trần Sơn (công ty Eras) đưa ra giải pháp táo bạo: nên quy định hoặc có chính sách 'ép' công ty tư vấn nước ngoài thuê tư vấn VN hoặc theo kiểu kết hợp nào đó để tạo nên nguồn nhân lực tư vấn, bù đắp lỗ hổng nhân lực trong nước (như cách làm với các công ty quảng cáo nước ngoài trước đây). Nhẹ nhàng hơn, ông Trần Xuân Khải, trưởng phòng Khoa Học Kỹ Thuật, công ty Tư Vấn và Xây Dựng Phát Triển Bưu Điện, nói: DN tư vấn trẻ nên liên kết với những đơn vị đã khẳng định thương hiệu, có tư cách pháp nhân tư vấn để phối hợp hoạt động, dần tìm uy tín và kinh nghiệm. Ông Hùng (công ty T&H) thì đề xuất: Các công ty tư vấn ISO nên tích hợp tư vấn CNTT vào hoạt động, bởi sau xây dựng quy trình hoạt động (ISO) chính là tin học hóa.

    Về phía Nhà Nước, ông Thượng Văn Hiếu, Sở KHCN Bình Dương và một số chuyên gia tại TP.HCM đều cho rằng Nhà Nước cần quy định cụ thể định mức cho tư vấn dự án và phải tương xứng thị trường. Riêng ông Ngô Văn Tình, chuyên gia tư vấn của ELCOM góp ý: 'Đã là dự án tư vấn thì dù to hay nhỏ đều nên đấu thầu, không nên chỉ định thầu'.

    Nhóm phóng viên và CTV
     

    ID: B0411_18