• Thứ Ba, 22/12/2009 13:42 (GMT+7)

    Nhân lực phần mềm: Cần thời gian trưởng thành

    Đây là những suy nghĩ của tôi về sự hình thành và phát triển đội ngũ lập trình. Đặc biệt, tôi tập trung vào lĩnh vực phát triển các phần mềm (PM) ứng dụng cho DN và hy vọng có thể từ đó sẽ gợi ý một số giải pháp cho các đơn vị đào tạo và cho các chính sách của Nhà nước.

    Nặng kỹ thuật, non thực tế

    Chủ điểm "NHÂN LỰC CNTT: SỬ DỤNG & ĐÀO TẠO ĐÚNG"
  • Bằng cấp hay kiến thức chuyên môn?
  • Thuê ngoài nhân sự CNTT
  • Tìm và giữ nhân sự cao cấp
  • Phát triển nguồn nhân lực CNTT ở địa phương: Mô hình nào?
  • Phát triển nguồn nhân lực: Cần giải pháp thiết thực
  • Nhân lực phần mềm: Cần thời gian trưởng thành
  • Khi đề cập đến nguồn nhân lực CNTT hiện nay nói chung và nhân lực làm phần mền (PM) nói riêng, ta thường nghe ca thán là đội ngũ này đang “yếu” và “thiếu”. Thiếu được hiểu là có rất nhiều sinh viên (SV) CNTT ra trường nhưng có rất ít người làm được việc để được tuyển dụng. Yếu được hiểu là các SV CNTT tốt nghiệp đã không được trang bị các kỹ năng cần thiết của nghề để có thể làm việc được ngay hoặc làm một cách hiệu quả. Thực tế việc yếu và thiếu này là do chúng ta chưa thực sự hiểu biết thấu đáo về bản chất của nghề làm CNTT. Và vì thế, chưa có các phương thức đào tạo và chính sách cần thiết để kích thích sự phát triển của đội ngũ nhân lực CNTT này.

    Bốn yếu tố: Tổ chức quản lý (các chức năng trong quy trình tác nghiệp PM); Công nghệ nội dung; Mỹ thuật và Công nghệ làm nên một sản phẩm PM có chất lượng “.

    Nhìn về phương thức đào tạo, trong thời gian qua, chúng ta thường đào tạo cho SV lập trình có được tri thức về làm PM theo hướng kỹ thuật chứ không phải có thể làm được nghề phát triển PM. Chúng ta đã không đào tạo kỹ lưỡng cho SV các quy trình phát triển PM và thực hành trên thực tế của đời sống. Một số trường đại học của ta nếu có đào tạo quy trình phát triển PM thì chỉ lưu ý các quá trình kỹ thuật để hình thành một PM trong khi xem nhẹ các quá trình ban đầu liên quan đến yếu tố tìm hiểu nhu cầu của người dùng, do đó đã không đào tạo cho SV hiểu các đặc điểm và các yếu tố tâm lý của khách hàng (KH).

    Một số trường đại học của Mỹ đào tạo cho SV lập trình các kỹ năng phát triển PM đi từ yếu tố ban đầu rất quan trọng là tìm hiểu nhu cầu của KH. Người ta quan niệm rằng một sản phẩm PM dù xuất sắc đến mấy về công nghệ nhưng không ứng dụng được trong thực tế cũng là thứ bỏ đi. Do đó, họ rất quan tâm huấn luyện cho SV cách tiếp cận KH, hiểu cách diễn đạt các yêu cầu đang còn mơ hồ của KH và có các ứng xử cần thiết để thực sự hiểu được nhu cầu của KH.

    Tri thức, kỹ năng thôi chưa đủ!

    TS Trần Viết Dũng. Giám đốc Trung Tâm CNTT Tỉnh Thừa Thiên Huế

    Nhìn về khía cạnh nghề nghiệp thì PM về bản chất là tin học hóa yếu tố tổ chức và quản lý. Một PM tốt là PM đáp ứng được hầu hết các yêu cầu tác nghiệp của KH. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi mà vấn đề tổ chức và quản lý đối với nhiều DN vẫn đang còn là những điều suy ngẫm thì đây quả là một trở ngại. Thông thường có hai thái độ đặt hàng làm PM khác nhau từ DN: Thái độ thứ nhất là DN nói rõ các yếu tố tác nghiệp cần thiết và yêu cầu người lập trình tin học hóa các yếu tố này. Thái độ thứ hai là DN mong muốn có được một PM có sẵn mà khi sử dụng PM này giúp cho DN hoàn thiện việc tổ chức quản lý trong lĩnh vực họ đang quan tâm.

    Thái độ đầu tiên chỉ thực tế nếu yêu cầu tác nghiệp của DN là đơn giản và được hiểu chính xác. Các yếu tố yêu cầu tác nghiệp phức tạp như quản lý nhân sự, tiền lương, kế hoạch… từ DN thường khá mơ hồ. Lúc này người lập trình cần vận dụng các kinh nghiệm đã có của mình hoặc tính logic của CNTT để làm rõ yêu cầu của KH và đề nghị xác nhận lại. Thái độ thứ hai của DN có nghĩa là việc chuyển giao PM cũng đồng thời là chuyển giao công nghệ tổ chức và quản lý. DN thông qua PM hy vọng có được các quy trình quản lý tốt có thể ứng dụng tại DN của họ. Điều này chỉ thực hiện được nếu người lập trình có được các PM ứng dụng hoàn hảo đã được triển khai tốt ở nhiều DN. Các PM như thế thường được DN PM xem như là sản phẩm chiến lược. Tuy nhiên có được các sản phẩm chiến lược không dễ vì các quy trình tổ chức quản lý của các DN thường rất khác nhau. Cho đến nay chỉ có các PM thuộc dạng kế toán có thể được xem là các PM chiến lược của một số DN PM để họ có thể sống được với sản phẩm này. PM kế toán dễ dàng trở thành sản phẩm chiến lược vì: Một là, quy trình kế toán của Nhà nước là một quy trình chuẩn mà mọi DN đều phải tuân thủ; Hai là, kế toán là hoạt động bắt buộc phải làm của mọi DN để báo cáo định kỳ các số liệu tài chính cho các cơ quan chức năng.

    Để phát triển các sản phẩm PM có thể sử dụng được tại DN phù hợp với các nhu cầu của KH như đã phân tích ở trên, người lập trình phải có các kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết. Người lấy yêu cầu của KH cần phải biết các nguyên tắc tổ chức và quản lý, có tri thức về tư duy hệ thống và logic để từ những yêu cầu đang còn mơ hồ của KH có thể dẫn dắt KH đến các yêu cầu rõ ràng có thể ứng dụng được. Đạt được kỹ năng như thế không phải dễ đối với các SV mới ra trường, dù là các SV xuất sắc. Những kỹ năng như vậy thường chỉ có ở những người từng làm tổ chức và quản lý hay những người chuyên phân tích thiết kế hệ thống đã có kinh nghiệm. Ở đây ta còn chưa đề cập đến những kinh nghiệm quản lý dự án nhằm tổ chức đội ngũ lập trình làm việc nhịp nhàng và có hiệu quả dưới sự lãnh đạo và quản lý của người nhạc trưởng là trưởng dự án PM.

    Các đồ án tốt nghiệp (sản phẩm PM) của SV được thầy hướng dẫn đánh giá tốt nếu đảm bảo về mặt kỹ thuật hay logic về mặt tác nghiệp (business process), còn nó có thể được ứng dụng trong thực tế hay không thì hầu như không cần biết! Đây là điều làm cho các SV ngộ nhận về năng lực của mình”.

    Một PM hoàn thiện không chỉ bảo đảm yếu tố tin học hóa quy trình quản lý mà còn phải bảo đảm về mặt công nghệ nội dung và cả về mặt đồ họa nữa. Bốn yếu tố: Tổ chức quản lý (các chức năng trong quy trình tác nghiệp PM); Công nghệ nội dung; Mỹ thuật và Công nghệ làm nên một sản phẩm PM có chất lượng. Những người lập trình phải giỏi về cả bốn lĩnh vực tri thức và kỹ năng này mới được xem như một nhà lập trình chuyên nghiệp và có thể tổ chức những hoạt động phát triển PM độc lập. Thế nhưng hiện nay phần lớn SV ra trường chỉ được đào tạo duy nhất tri thức và kỹ năng công nghệ. Ba kỹ năng còn lại khó có thể tự học để giỏi được mà cần thông qua quá trình thực hành, cọ xát thực tế với các dự án PM và ý thức rèn luyện của người lập trình.

    Cần thời gian...

    Qua các phân tích về những đặc điểm của PM và kỹ năng của những người sáng tạo ra nó như đã trình bày ở trên, ta thấy nghề CNTT, như là một lĩnh vực của nền kinh tế tri thức, đòi hỏi người lập trình phải am hiểu rất nhiều tri thức và kỹ năng không chỉ trong lĩnh vực kỹ thuật mà còn lĩnh vực xã hội hay nghệ thuật nữa. Một lập trình viên chuyên nghiệp phải được trang bị và rèn luyện rất nhiều tri thức, kỹ năng cứng và kỹ năng mềm. Những yếu tố như vậy không thể có được một sớm một chiều mà phải qua một thời gian dài đào tạo và tự đào tạo, không những từ nhà trường mà còn từ nhận thức của bản thân những người lập trình nữa.

    ID: B0912_28